Hidronefroz – böyrəyin kasa-ləyən sisteminin, orada həddindən artıq miqdarda sidiyin toplanması ilə əlaqədar genişlənməsi ilə müşayiət olunan xəstəlikdir. Xəstəlik proqressiv xarakter daşıyır. Həm yenidoğulmuş uşaqlarda, həm də böyüklərdə müşahidə oluna bilər. Qadınlar və kişilər eyni tezlikdə xəstələnirlər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Böyrəyin su xəstəliyi
- böyrək ləyəninin genişlənməsi
Xəstəlik haqqında
Hidronefroz – böyrəyin kasa-ləyən sisteminin, orada həddindən artıq miqdarda sidiyin toplanması ilə əlaqədar genişlənməsi ilə müşayiət olunan xəstəlikdir. Xəstəlik proqressiv xarakter daşıyır. Həm yenidoğulmuş uşaqlarda, həm də böyüklərdə müşahidə oluna bilər. Qadınlar və kişilər eyni tezlikdə xəstələnirlər. Böyrək hidronefrozunun təhlükəsi böyrəkdən sidiyin axınının çətinləşməsindədir ki, bu da onun funksiyasının pozulmasına və böyrək çatışmazlığının inkişafına gətirib çıxarır. Tibbi yardıma vaxtında müraciət etmək xəstəliyi müalicə etməyə və ağır fəsadların inkişafının qarşısını almağa imkan verir.
Hidronefroz müstəqil xəstəlik deyil, o, həmişə ikincili olaraq – sidik ifrazı sisteminin orqanlarının, qarın boşluğunun və ya kiçik çanağın digər patologiyasının nəticəsi kimi yaranır. Sidiyin axınına maneə sidik yollarının istənilən seqmentində – sidik axarları, sidik kisəsi və ya uretra səviyyəsində yarana bilər. O, göstərilən orqanların daxili patologiyası (məsələn, konkret, şiş) və ya sidiyin keçməsinə xarici maneə (adenoma zamanı böyümüş prostat vəzinin uretranı sıxması) ola bilər.
Bir qayda olaraq, bir böyrək zədələnir; sağ və sol böyrəklərin hidronefrozu təxminən eyni tezlikdə müşahidə olunur. Lakin təsvir etdiyimiz xəstəliyin əsasını təşkil edən patoloji proses sidik kisəsi səviyyəsində lokallaşdıqda, eyni zamanda hər iki böyrəyə düşən yük artır – ikitərəfli hidronefroz inkişaf edir.
Səbəbləri
Xəstəliyin əsasında sidiyin axınının pozulması və onun orqanın boşluğunda yığılması dayanır.
Anadangəlmə patologiyanın səbəbləri sidik axarlarının, böyrəyin özünün inkişafının müxtəlif pozğunluqları, sidik-cinsiyyət sisteminin düzgün olmayan quruluşudur.
İkincili hidronefroz aşağıdakılar nəticəsində yarana bilər:
- Qarın boşluğu orqanlarında aparılmış əməliyyat müdaxilələri nəticəsində əməliyyatdan sonrakı bitişmələrin əmələ gəlməsi ilə, bunlar böyrəkdən sidiyin axınını bloklaya bilər;
- sidik axarı və ya yaxınlıqdakı strukturların şişi, sidik yollarının mənfəzini tıxayır və ya onu xaricdən sıxır;
- tez-tez rast gəlinən infeksion xəstəliklər (bakterial iltihab orqanın morfologiyasının pozulmasına gətirib çıxarır, bu da sidik-cinsiyyət sisteminin disfunksiyasının əsasını təşkil edə bilər).
Xəstəliyin müxtəlif səbəblərinə baxmayaraq, hidronefrozun müalicəsi həmişə sidiyin keçişinin bərpasına yönəlir.
Təsnifat
Hidronefrozun təsnifatında əsas meyarlar xəstəliyin etiologiyası və böyrəyin funksional pozuntularının ağırlıq dərəcəsidir.
Patologiyanın ilkin səbəbindən asılı olaraq aşağıdakılar fərqləndirilir:
- Birincili (anadangəlmə) hidronefroz. Hamilə qadında planlı USM müayinələri aparılarkən hələ uşağın doğulmasından əvvəl aşkarlanır, sidik axarlarının və böyrəklərin inkişaf anomaliyaları ilə əlaqədardır.
- İkincili hidronefroz. Sidik ifrazı sistemi orqanları tərəfindən struktur və ya funksional pozuntuların nəticəsidir.
Xəstəlik proqressiv gedişlə xarakterizə olunur. Fərqləndirilir:
- I dərəcəli hidronefroz (ilkin). Prosesə kasacıqların cəlb olunması və orqanın funksiyasının pozulması olmadan böyrək ləyəninin ayrı-ayrılıqda genişlənməsi müəyyən edilir.
- II dərəcəli hidronefroz (erkən). Böyrəyin kasacıqları genişlənir, böyrək kanalcıqlarındakı maye orqanın parenximasını sıxır, analizlərdə orqanın funksiyasının pozulması əlamətləri aşkarlanır.
III dərəcəli hidronefroz (terminal). Böyrək toxuması nazilir, orqan maye ilə dolu boşluğu təmsil edir. Vəziyyəti düzəltmək imkanından asılı olaraq 2 altkateqoriya fərqləndirilir: 3A – dəyişikliklər potensial olaraq geri dönəndir, 3B – zədələnmiş böyrəyin funksional pozuntuları orqanın total distrofiyası səbəbindən geri dönməzdir.
Klinik mənzərə
Yetkinlərdə hidronefrozu bəzən inkişafın erkən mərhələsində diaqnostika etmək çətin olur. Bu, orqanın funksiyasının aşkar pozulması ilə böyrəyin geniş zədələnməsi baş verənədək patologiyanın «səssiz» gedişi ilə əlaqədardır. Çox vaxt xəstəlik profilaktik USM zamanı təsadüfi tapıntı olur.
Hidronefrozun anadangəlmə formalarının diaqnostikası hələ intrauterin mərhələdə, hamilə qadın planlı döl USM-lərindən keçərkən aparılır. Doğuşdan sonra diaqnozu neonatoloqlar dəqiqləşdirirlər.
Hidronefrozun əlamətləri kifayət qədər qeyri-spesifikdir. Uşaqlar, bir qayda olaraq, öz vəziyyətlərini müstəqil şəkildə təsvir edə bilmirlər, nəsə qaydasında olmadığını tez-tez ağlama, narahatlıq, yuxunun pozulması ilə bildirirlər. Vacib diaqnostik meyar – sidik-cinsiyyət yolları infeksiyalarının tez-tez epizodlarıdır. Belə hallarda həkim diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün mütləq böyrəklərin USM müayinəsini təyin edir.
Yetkin şəxslərdə böyrəklərin hidronefrozunun simptomları aşağıdakılar ola bilər:
- Qarın nahiyəsində diskomfort və ya qeyri-müəyyən ağrı;
- sidik-cinsiyyət yollarının tez-tez infeksiyaları;
- ürəkbulanma, qusma;
- ümumi zəiflik;
- iş qabiliyyətinin azalması.
Xəstəliyin terminal mərhələsində, böyrəyin «blok»u inkişaf etdikdə, kəskin böyrək çatışmazlığının klinikası artır. Pasiyent bel nahiyəsində ifadəli ağrıdan şikayət edir, sidik ifrazı kəskin şəkildə azalır və ya tamamilə dayanır, ümumi vəziyyəti pisləşir. Vəziyyət normalda sidiklə xaric olunan ikinci dərəcəli mübadilə məhsulları ilə orqanizmin intoksikasiyası səbəbindən pozulur.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Hidronefroz zamanı şikayətlər və anamnez xəstəliyin diaqnostikası üçün kifayət qədər məlumat vermir. Onun erkən aşkarlanmasının «qızıl» standartı – böyrəklərin USM-dir. Müayinə zamanı həkim orqanın daxili strukturunu qiymətləndirir, kasa-ləyən sisteminin genişlənməsini, parenximanın nazikləşməsini diaqnostika edir.
Diaqnozu təsdiqləmək üçün pasiyentə aşağıdakılar təyin edilə bilər:
- Böyrəklərin kompüter tomoqrafiyası (KT) və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyası (MRT);
- ekskretor urografiya – kontrastın venadaxili inyeksiyasından sonra onun sidiklə xaric olunmasına nəzarəti nəzərdə tutan rentgenoloji metod;
- retroqrad pieloqrafiya – kontrastın sidik ifrazı yollarının təbii dəlikləri vasitəsilə yeridilməsi;
- sidik axarlarından sidik kisəsinə sidiyin axınının qiymətləndirilməsi üçün sistoskopiya.
Xidmətlər
Müalicə
Müalicə üsulları
Hidronefrozun müalicəsində əsas vəzifə böyrəkdən sidiyin keçişinin bərpasıdır. Buna yalnız operativ metodların tətbiqi ilə nail olmaq mümkündür.
Hidronefroz zamanı konservativ terapiya yalnız yardımçı xarakter daşıyır. Simptomların müvəqqəti yüngülləşdirilməsi üçün uroloq aşağıdakıları təyin edir:
- antibiotiklər;
- qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr (QSİƏV);
- spazmolitiklər.
Sidiyin axınının tam bərpası yalnız cərrahi yolla həyata keçirilir. Bu məqsədlə uroloq aşağıdakıları aparır:
- daralma yerində sidik axarlarının açıq plastikasını;
- qüsurların aradan qaldırılması üçün laparoskopik əməliyyatları;
- kəsik olmadan sidik axarının stentlənməsini (sidik ifrazı yollarının təbii dəlikləri vasitəsilə).
Konkret üsulun seçimi daralmanın lokalizasiyasından, onun ölçülərindən, səbəbindən, müəyyən klinik vəziyyətin fərdi xüsusiyyətlərindən asılıdır.
Reabilitasiya
Minimal invaziv cərrahi müdaxilələrin üstünlüyü ondan ibarətdir ki, xəstə əməliyyatdan sonra tez sağalır. O, prosedurdan cəmi 3-4 gün sonra klinikanı tərk edə bilər. Tam reabilitasiya adətən 3-4 həftəyə qədər davam edir. Bu dövrdə ağır fiziki yüklənmə istisna edilməli, orqanizmin istiyə məruz qalmasından qaçınılmalıdır (sauna və ya hamama getməkdən imtina edilməlidir).
Açıq əməliyyatlar zamanı xəstə 7-10 gün ərzində uroloqun sutkalıq nəzarəti altında olur. Sidik axınının normallaşdırılması üçün ona xüsusi kateter yeridilir, həmin kateter 2-5 gündən sonra çıxarılır. Həmçinin əməliyyatdan sonrakı dövrdə xəstə iltihabəleyhinə, antibakterial və ağrıkəsici preparatlar qəbul edir.
Cərrahi müdaxilənin seçimindən asılı olmayaraq xəstə 1 aydan sonra uroloqa nəzarət müayinəsinə gəlməlidir; uroloq böyrəyin ultrasəs müayinəsini aparacaq və laborator analizlərin nəticələrini qiymətləndirəcək. Sonradan belə müayinə altı ayda bir dəfə aparılır.
Profilaktika
Hidronefrozun spesifik profilaktikası mövcud deyil. Yetkin insanlara böyrəklərin USM ilə müntəzəm profilaktik müayinələrdən keçmək tövsiyə olunur. Həmçinin sidik-cinsiyyət sisteminin infeksiyalarından qaçınmaq və daxili orqanların patologiyalarının həmişə tam müalicəsini aparmaq lazımdır.
Yadda saxla!
Uroloq kimi demək istəyirəm ki, hidronefroz kifayət qədər hiyləgər xəstəlikdir. Bir tərəfdən, əgər problem onun inkişafının erkən mərhələsində aşkarlanarsa və yaranma səbəbi aradan qaldırılarsa, pasiyent üçün proqnoz əlverişlidir. Digər tərəfdən, əgər məqam qaçırılarsa və müalicəyə terminal fazada başlanarsa, böyrəyin daxili strukturunun geri dönməz zədələnməsi üçün yüksək risk qalır. Buna görə də, pasiyentdə hələ xəstəliyin heç bir simptomu olmasa belə, mütəmadi olaraq həkimdə profilaktik müayinələrdən keçmək və böyrəklərin USM-ni aparmaq lazımdır.
Əlaqəli Xəstəliklər
Faydalı Məqalələr
Uşaqlarda hidronefroz: səbəbləri, dərəcələri və müalicə üsulları
Hidronefroz – piyelouretral seqmentin (ləyən-sidik axarı birləşməsinin) keçiriciliyinin pozulması səbəbindən böyrəyin toplayıcı sisteminin genişlənməsi ilə xarakterizə olunan xəstəlikdir.
İstiqamət: Urologiya / Pediatriya
Suallar və cavablar
Döldə hidronefroz planlı USM-lər zamanı hələ bətndaxili dövrdə aşkarlana bilər. Bu, mütləq təcili müdaxilə tələb edən vəziyyət demək deyil — bir çox hallarda genişlənmə körpənin doğulmasından sonra sidik yollarının yetkinləşməsi ilə özbaşına azala bilər. Uşaq doğulduqdan sonra nefroloq və ya uroloq vəziyyəti nəzarətdə saxlayır, əlavə müayinələr təyin edir. Yalnız funksiyanın pozulması təsdiqlənərsə, müalicə barədə fərdi qərar qəbul edilir.
Bəzi hallarda, xüsusən yüngül dərəcəli anadangəlmə hidronefrozda, sidik yollarının inkişafı davam etdikcə genişlənmə tədricən azala və özbaşına yox ola bilər. Lakin bu, hər uşaqda baş vermir — orta və ağır dərəcəli hallarda böyrək funksiyasının qorunması üçün müntəzəm USM nəzarəti, bəzən isə müalicə tələb oluna bilər. Vəziyyətin necə inkişaf edəcəyini əvvəlcədən dəqiq söyləmək çətindir, buna görə uroloqun müntəzəm izləməsi vacibdir.
Xeyr, əməliyyat hər pasiyentə tövsiyə edilmir. Yüngül dərəcəli hidronefrozda tez-tez müşahidə taktikası seçilir və böyrəyin vəziyyəti USM ilə müntəzəm izlənilir. Cərrahi müdaxilə əsasən sidik axınına ciddi maneə olduqda, böyrək funksiyası pisləşdikdə və ya ağırlaşmalar yarandıqda nəzərdən keçirilir. Müalicə metodunun seçimi patologiyanın səbəbindən, dərəcəsindən və pasiyentin yaşından asılı olaraq uroloq tərəfindən fərdi qaydada müəyyənləşdirilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Sidik qaçırma gündəlik həyatınıza mane olur?
Öskürəndə və ya qəfil sidiyə getmək ehtiyacı yarananda sidik qaçırma fərqli mexanizmlərlə əlaqəli ola bilər. Düzgün tipin müəyyənləşdirilməsi…
İstiqamət: Urologiya / Ginekologiya
MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?
MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli anticisimləri qiymətləndirə bilər. Lakin o, hər cütlük üçün ilkin müayinə deyil və təkbaşına reproduktiv diaqnoz…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Xayadan nümunə götürülməsi: biopsiya ilə sperm axtarışı eynidirmi?
Xaya biopsiyası diaqnostik toxuma qiymətləndirilməsi və ya reproduktiv prosedurla əlaqəli ola bilər. Müdaxilənin məqsədi əvvəlcədən dəqiq izah edilməlidir.
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Sidik ifrazı zamanı ağrılar
Sidik ifrazı zamanı ağrı barədə bilinməli ən vacib məqam odur ki, belə simptom orqanizmdəki pozğunluğun əlamətidir. Pozğunluqlar müxtəlif…
İstiqamət: Urologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
