Hipertireoz – qalxanabənzər vəzin triyodtironin və tiroksin hormonlarını həddindən artıq çox ifraz etdiyi patoloji vəziyyətdir. Bu xəstəlik orqanizmdə maddələr mübadiləsi proseslərinə təsir edir və zaman keçdikcə bütün daxili orqanlarda geri dönməz dəyişikliklərə səbəb olur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Qalxanabənzər vəzinin hiperfunksiyası
Xəstəlik haqqında
Qalxanabənzər vəzi boynun aşağı üçdə bir hissəsində yerləşir və kəpənək formasına malikdir. Orqan üç əsas hormonun: T3 (triyodtironin), T4 (tiroksin) və kalsitoninin ifrazına cavabdehdir. Bu bioloji aktiv maddələr maddələr mübadiləsinin bütün proseslərində iştirak edir və sağlam hormonal fonun qorunmasında böyük rol oynayır. Onların normal səviyyəsi sayəsində orqanizmdə tənəffüs, bağırsaqların işi, ürək döyüntüsü və cinsi sistemin fəaliyyəti təmin olunur.
T3 və T4-ün həddindən artıq miqdarı olduqda, onların cavabdeh olduğu bütün proseslər həddindən artıq aktiv şəkildə başlamağa başlayır. Bu, orqanizmin fəaliyyətində pozğunluqlara gətirib çıxarır. Yaranma səbəbindən asılı olaraq, nasazlıqların özü qalxanabənzər vəzdə, hipofizdə və ya hipotalamusda baş verə bilər.
Səbəbləri
Birincili hipertireoz aşağıdakı səbəblərə görə yaranır:
- Qalxanabənzər vəzin fəaliyyətində pozğunluqlar (iltihabi proses, yodun çoxluğu və ya çatışmazlığı).
- Autoimmun xəstəliklər. Onlar qalxanabənzər vəz hüceyrələrinə qarşı anticisimlərin əmələ gəlməsi ilə xarakterizə olunur. Bunlara Bazedov xəstəliyi, Haşimoto tireoiditi aiddir.
- Qalxanabənzər vəzin şişi (adenoma, düyünlü zob).
- Tireoidit: orqanın toxumalarında gedən iltihabi proses, bu proses onun strukturlarının destruksiyasına və sərbəst hormonların qan dövranına keçməsinə səbəb olur.
İkincili hipertireoz hipofizdəki patoloji proseslərin (şişlərin) nəticəsidir. TTQ-nin yüksək səviyyəsi qalxanabənzər vəzə hormonların aktiv ifrazı üçün siqnal verir, baxmayaraq ki, orqanın özü dəyişikliklərə məruz qalmır. Xəstəliyin üçüncülü növü orqanizmdə demək olar ki, bütün hormonların sintezini tənzimləyən hipotalamusun fəaliyyətində baş verən pozğunluqlar zamanı yaranır.
Təsnifat
Hipertireozun beynəlxalq təsnifatı xəstəliyin üç formasını əhatə edir.
- Subklinik. Xəstəlik simptomsuz keçir. Diaqnostika zamanı T3 və T4-ün normal səviyyəsi aşkar olunur ki, bu da hipertireoz əlamətlərinin olmamasını şərtləndirir. Lakin qanda TTQ (tireotrop hormon) miqdarı aşağıdır.
- Manifest. Bu forma TTQ konsentrasiyasının kəskin azalması ilə xarakterizə olunur ki, bu da T3 və T4-ün nəzərəçarpacaq dərəcədə artmasına səbəb olur. Bununla yanaşı, parlaq klinik mənzərə inkişaf edir.
- Mürəkkəbləşmiş. Hipertireoz əhvalın kəskin dəyişməsi, ürək döyüntüsünün tezləşməsi, sinir liflərinin keçiriciliyi ilə bağlı problemlər və ürək çatışmazlığı şəklində ağırlaşmalarla müşayiət olunur.
Yaranma səbəbindən asılı olaraq hipertireozun təsnifatı mövcuddur.
- Birincili. Qalxanabənzər vəzdə baş verən pozğunluqlar nəticəsində yaranır.
- İkincili. Xəstəlik TTQ ifraz etməklə qalxanabənzər vəzin fəaliyyətinə cavab verən və onun işini nəzarətdə saxlayan hipofizin patologiyası zamanı başlanır.
- Üçüncülü. Qalxanabənzər vəzin işini tənzimləyən və nasazlıqlar zamanı hormonların həddindən artıq sintezini yaradan hipotalamusdakı dəyişikliklər.
Klinik mənzərə
Hipertireoz çox vaxt digər xəstəliklərlə səhv salınır, çünki onun simptomları birmənalı deyil. Maddələr mübadiləsi proseslərindəki pozğunluqlar irəlilədikcə klinik mənzərə daha xarakterik olur. Hipertireozun əsas simptomları aşağıdakılardır:
- Ürək döyüntüsünün tezləşməsi;
- Normal iştaha fonunda çəkidə azalma;
- Emosional sabitsizlik;
- Həzm problemləri;
- Tərləmənin artması;
- Daimi yorğunluq;
- Əllərin tremoru;
- Boyunda zobun yaranması.
Kişilərdə hormonların ifrazının artması zamanı libido azalması inkişaf edir. Qadınlarda hipertireoz inkişaf etdikdə aybaşı dövründə pozğunluqlar yaranır və uğurlu mayalanma ehtimalı tam sonsuzluğa qədər azalır. Hamiləlik zamanı inkişaf etmiş xəstəlik düşükə səbəb ola bilər.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Xəstənin müayinəsi endokrinoloqun ətraflı konsultasiyası ilə başlayır: şikayətlərin və anamnezin toplanması, qalxanabənzər vəzinin və onunla əlaqəli limfa düyünlərinin palpasiya edilməsi. Daha sonra xəstə analizlərin verilməsinə yönləndirilir. Hipertireozun diaqnostikası üçün üç əsas laborator test mövcuddur:
- TTQ analizi.
- T3 və T4 konsentrasiyasının tədqiqi;
- Radioaktiv yodla test.
Bu prosedurların aparılmasından əvvəl həkim anamnez toplayır və şikayətlər üzrə xəstəyə qulaq asır. Ən dəqiq metod qanda TTQ-nin miqdarının qiymətləndirilməsidir. Hipertireoza onun azalması dəlalət edir. Lakin çox nadir hallarda hipofizin TQ və T4-ə qarşı həssaslığını azaldan və ya TTQ-nin artıq miqdarını istehsal edən adenoması diaqnoz edilir.
Hipertireozun səbəbini müəyyən etmək üçün USM müayinəsi aparılır. Bu, vəzinin ölçülərini, onun strukturunu və yeni törəmələrin olub-olmamasını qiymətləndirməyə imkan verir. Onkoloji prosesdən şübhələndikdə düyünlərin biopsiyası aparılır. Qalxanabənzər vəzinin quruluşunda pozuntular aşkar edilmədikdə, hipofiz və hipotalamus patologiyalarının diaqnostikası üçün KT və ya MRT istifadə olunur. Zərurət olduqda diaqnostikaya əlaqəli sahə üzrə mütəxəssislər cəlb olunur.
Müalicə
Müasir tibbdə hipertireozun müalicəsi üçün üç əsas metoddan istifadə olunur: medikamentoz, radioyodterapiya və cərrahi. Metodun seçimi xəstənin yaşı, xəstəliyin ağırlıq dərəcəsi və buna səbəb olan faktorla müəyyən edilir. Həkimlər insanın vəziyyətini, dərman preparatlarına əks-göstərişləri nəzərə alırlar.
Medikamentoz müalicə kimi antitireoid vasitələr tətbiq olunur. Onlar qalxanabənzər vəzinin aktivliyini dayandırır. Onlar həm ayrıca, həm də beta-blokatorlarla birlikdə təyin edilə bilər. Əgər doğuşdan sonrakı tireoidit diaqnozu qoyulursa, yalnız beta-blokatorlar tətbiq olunur. Kurs müalicəsi həkim nəzarəti altında aparılır, terapiyanın effektivliyi isə analizlərin müntəzəm verilməsi ilə nəzarətdə saxlanılır.
Patologiyanın radikal müalicə metodu radioaktiv yodun tətbiqidir. Əsas məqsəd – qalxanabənzər vəz hüceyrələrinin məhv edilməsidir, bunun nəticəsində hipotiroidizm inkişaf edir. Üsul onkoloji proseslərin, sonsuzluğun və ya dölün patologiyalarının inkişafına səbəb olmur. Müalicə 18 həftəyədək kurs şəklində aparılır, bundan sonra T3 və T4 hormon preparatları təyin olunur.
Cərrahi əməliyyat olduqca nadir hallarda aparılır. Bu, vəzin fəaliyyətini dayandıran dərman preparatlarını qəbul edə bilməyən hamilə qadınlar üçün göstərişdir. Tireoidektomiya aşağıdakı vəziyyətləri olan pasiyentlərə təyin olunur:
- Qalxanabənzər vəzinin böyük ölçüləri;
- Medikamentoz terapiyanın aparılmasının mümkünsüzlüyü;
- Radioaktiv yodun tətbiqindən imtina;
- Hipertireoz nəticəsində görmənin ağır pozulmaları.
Qalxanabənzər vəzinin tam çıxarılması (tireoidektomiya) səs tellərinin zədələnməsinə səbəb ola bilər ki, bu da səsin zəifləməsinə gətirib çıxarır. Əməliyyatdan sonra pasiyentlərə ömürboyu əvəzedici terapiya təyin olunur.
Reabilitasiya
Əməliyyatdan dərhal sonra pasiyent boyun nahiyəsində ağrı hiss edə bilər, buna görə də əməliyyatdan sonrakı dövrdə ağrıkəsici preparatların qəbulu göstərilir. İntubasiya aparılması nəticəsində səs daha alçaq ola və ya xırıltılılaşa bilər. Bir neçə həftə ərzində aşağıdakı amilləri istisna etmək vacibdir:
- Emosional gərginlik;
- Həddindən artıq fiziki yüklənmələr;
- Sauna, hamam, isti vannalara baş çəkmək;
- Insolyasiya (ultrabənövşəyi şüaların təsiri).
Həkimin təyin etdiyi hormonal preparatları qəbul etmək və mütəmadi olaraq endokrinoloqun nəzarətində olmaq vacibdir. 2-3 həftə ərzində əvəzedici terapiya üçün preparatların optimal dozasını seçmək lazımdır.
Profilaktika
Hipertireozun profilaktikası məqsədilə aşağıdakı tədbirlərdən istifadə olunur:
- Endokrinoloqa mütəmadi müraciət;
- Balanslaşdırılmış qida rasionu;
- Orqanizmə kifayət qədər yod daxil olması;
- Hormonlar üzrə analizlərin verilməsi;
- Qalxanabənzər vəzinin iltihabi proseslərinin müalicəsi.
Hipertireoz diaqnozu qoyulduqda aktiv idman məşğələlərini, xroniki stresləri istisna etmək, əmək və istirahət rejimini balanslaşdırmaq vacibdir. Xəstəliyin proqressiyasının profilaktikası üçün günəş altında olarkən günəşdən qoruyucu kremlərdən istifadə etmək və gecə vaxtı işləməkdən imtina etmək tövsiyə olunur.
Yadda saxla!
Hipertireoz – demək olar ki, bütün orqan və sistemlərin fəaliyyətinin pozulmasına gətirib çıxaran azsaylı xəstəliklərdən biridir. Xəstəliyin ən təhlükəli ağırlaşması tireotoksik kriz hesab olunur. Bu zaman xəstədə qızdırma, tez ürək döyüntüsü, bağırsaq pozğunluqları, arterial təzyiqin yüksəlməsi ilə vəziyyət kəskin pisləşir. Müalicə olmadıqda letal nəticə baş verir.
Hipertireozun bütün mənfi nəticələri xəstəliyin irəliləmiş mərhələlərində yaranır. T3 və T4-ün yüksəlmiş səviyyəsi ürəyin, böyrəküstü vəzilərin və damarların işinə təsir edir. Geri dönməz dəyişikliklərdən qaçınmaq üçün endokrinoloq müayinəsindən və qalxanabənzər vəzinin USM müayinəsindən mütəmadi keçmək vacibdir.
Əlaqəli Xəstəliklər
- 1-ci tip şəkərli diabet
- 2-ci tip şəkərli diabet
- Addison xəstəliyi
- Adrenogenital sindrom (anadangəlmə böyrəküstü vəz hiperplaziyası)
- Akromegaliya
- Amenoreya
- Autoimmun tireoidit
- Avtoimmun xəstəliklər
- Böyrəküstü vəzi xərçəngi
- Böyrəküstü vəzin çatışmazlığı
- Böyümə hormonu çatışmazlığı
- D vitamini çatışmazlığı
- Diabetik ayaq
- Diabetik ketoasidoz
- Diabetik nefropatiya
Suallar və cavablar
Vəziyin USM müayinəsindən hər 2-3 ildən bir keçmək tövsiyə olunur. Orqanın patologiyası və ya onun inkişafının yüksək riski olduqda müayinəni hər 6 ayda bir aparmaq lazımdır.
Yod qəbul etmək olmaz, çünki bu, qalxanabənzər vəzini daha da gücləndirir. Vitamin kompleksini saç tökülməsi, görmənin zəifləməsi və s. kimi spesifik simptomlar olduqda qəbul etmək lazımdır.
Qalxanabənzər vəzisi çıxarılmış pasiyentdə qidalanma və maye qəbuluna dair məhdudiyyət yoxdur, əgər o, T4 preparatları qəbul edirsə və hormonal fon normaldırsa.
Mövzu üzrə məqalələr
Polikistik yumurtalıq sindromu: aybaşıdan hamiləlik planına qədər
PCOS adı ilə tanınan sindrom yalnız yumurtalıqlarla bağlı deyil. Aybaşı, dəri əlamətləri, maddələr mübadiləsi və hamiləlik planı birlikdə…
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya / Endokrinologiya / Reproduktologiya
Hamiləlikdə şəkər yükləmə testi: necə hazırlaşmalı?
Qlükoza tolerantlıq testi hamiləlikdə şəkər mübadiləsini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. Hazırlıq, məhlul və qan götürmə vaxtı protokola görə…
İstiqamət: Ginekologiya / Endokrinologiya
Qalxanabənzər vəz və hamiləlik: TSH nəticəsini necə qiymətləndirməli?
Qalxanabənzər vəzin hormonları ana və dölün sağlamlığı üçün əhəmiyyətlidir. Hamiləlikdə hormonal dəyişikliklər analizlərə təsir etdiyindən TSH və sərbəst…
İstiqamət: Endokrinologiya / Ginekologiya
Bariatriya və arıqlamaq üçün müasir preparatlar
Piylənmə bütün dünyanın probleminə çevrilmişdir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatlarına görə, bir milyarddan çox insanın artıq çəkisi var və…
İstiqamət: Bariatrik cərrahiyyə / Endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
