«Uşaqlıq hipertonusu» — keçmiş SSRİ ölkələrində uşaqlıq əzələsinin gərginləşməsini bildirmək üçün işlədilən termindir. Beynəlxalq təsnifatda belə diaqnoz yoxdur: hamiləlikdə yığılmalar normaldır, təhlükə əlamətləri olduqda isə konkret vəziyyət — düşük və ya vaxtından əvvəl doğuş təhlükəsi qiymətləndirilir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Bətnin sərtləşməsi
- uşaqlığın gərginləşməsi
Xəstəlik haqqında
Qeyd
«Uşaqlıq hipertonusu» diaqnozu əsasən keçmiş SSRİ ölkələrində qoyulur, çox vaxt yalnız USM-də görünən qısamüddətli yerli yığılmaya görə. Beynəlxalq təsnifatda (XBT-10, XBT-11) belə diaqnoz yoxdur: uşaqlığın yığılmaları hamiləlikdə normaldır, şikayət və uşaqlıq boynunda dəyişiklik olmadan müalicə tələb etmir. Ağrı, qanlı ifrazat və ya müntəzəm yığılmalar olduqda isə hamiləliyin pozulması təhlükəsi, vaxtından əvvəl doğuş və ya istmiko-servikal çatışmazlıq istisna edilir; dəqiq səbəbi mama-ginekoloq müayinədən sonra müəyyən edir.
Uşaqlıq 3 qatdan ibarətdir:
- Selikli qişa – implantasiya və uşaqlıq-plasentar kompleksin formalaşmasına cavabdeh olan ən daxili qattır. Sonuncu dölün qidalanmasında aktiv iştirak edir və hamiləlik dövrünün bütün müddəti ərzində onun böyüməsini təmin edir.
- Əzələ qatı (miometrium). Hamar əzələ hüceyrələrinin fəaliyyəti uşaqlıq boynunun doğuşa hazırlanma imkanını müəyyən edir və birbaşa doğuş aktını təmin edir. Əgər miometrium vaxtından əvvəl aktivləşərsə, mamalıq ağırlaşmaları riski artır.
- Seroz qişa – uşaqlığı qarın boşluğunun digər orqanlarından təcrid edən periton örtüyünün bir hissəsidir.
Səbəbləri
Uşaqlıq hipertonusunun ən ehtimal olunan səbəbləri birbaşa hamiləlik müddətindən asılıdır.
Hamiləliyin erkən dövrlərində uşaqlıq hipertonusu adətən təhlükəli düşüklə bağlı olur. Bu vəziyyət miometriumun aktivliyinin artması ilə xarakterizə olunur və o, müxtəlif səbəblərdən döl yumurtasını «rədd etməyə» çalışır. 7-8 həftəyədək olan müddətlərdə spontan düşüyün adətən genetik qoyuluşun pozulması ilə əlaqədar olduğu olur. Lakin bəzi hallarda hormonal və infeksion faktorların səbəbi rolu da istisna edilmir.
20 həftədən sonra uşaqlığın tonusunun artması aşağıdakı patologiyalarla bağlı ola bilər:
- Təhlükəli vaxtından əvvəl doğuşlar (22 həftəyədək söhbət gec düşüklərdən gedir, 22 həftədən artıq olduqda isə vaxtından əvvəl doğuşlardan, bu zaman dölün çəkisi adətən 500 q-dan çox olur);
- Plasentar toxumanın vaxtından əvvəl qopması – qan miometrium üçün güclü qıcıqlandırıcıdır, buna görə də onun axması cavabında əzələ qişasının spazmı baş verir.
Hamiləliyin istənilən müddətində uşaqlığın artmış tonusu yalnız mamalıq deyil, həm də somatik səbəblərlə bağlı ola bilər. Reflektor hipertonusa gətirə bilənlər:
- bağırsaq infeksiyaları;
- həzm və sidik-cinsiyyət sistemi xroniki xəstəliklərinin kəskinləşməsi;
- gestasion pielonefrit;
- kəskin respirator infeksiyalar;
- appendisit.
Uşaqlığın artmış tonusu – əsas xəstəliyin (mamalıq və ya somatik) təzahürüdür. Buna görə də mama-ginekoloqun vəzifəsi müalicənin aparılacağı obyektiv diaqnozu müəyyən etməkdir.
Üçüncü trimestrdə nizamsız, ağrısız və ya az ağrılı «məşq» yığılmaları (Brekston-Hiks yığılmaları, yalançı doğuş sancıları) normaldır. Yığılmalar müntəzəmləşir, tezləşir və güclənirsə, doğuşun başlanğıcını istisna etmək üçün həkimə müraciət edilir.
Təsnifat
Uşaqlıq hipertonusu ayrıca diaqnoz deyil, uşaqlıq əzələsinin (miometriumun) gərginliyinin artmasını təsvir edən termindir. Onu bir neçə əlamətə görə fərqləndirirlər.
Yayılmasına görə
- Yerli (lokal) hipertonus — uşaqlığın ön və ya arxa divarının məhdud sahəsində gərginlik. Çox vaxt USM zamanı təsadüfən görünür və ağrı olmadıqda əksər hallarda qısamüddətli, zərərsiz yığılmadır.
- Ümumi (total) hipertonus — bütün uşaqlıq gərilir, «daşlaşır»; qadın bunu hiss edir, bəzən qarnın aşağı hissəsində və beldə ağrı olur.
Davametmə müddətinə görə
- Keçici (epizodik) — hərəkət, müayinə, dolu sidik kisəsi, stres fonunda qısa müddətli gərginlik. Hamiləliyin ikinci yarısında nizamsız, ağrısız «məşq» yığılmaları (Brekston-Hiks yığılmaları) normadır.
- Davamlı — uzun sürən və ya tez-tez təkrarlanan gərginlik, xüsusilə ağrı, qanlı ifrazat və ya uşaqlıq boynunun dəyişmələri ilə birlikdə. Bu hal hamiləliyin pozulması və ya vaxtından əvvəl doğuş təhlükəsinin əlaməti ola bilər.
Hamiləlik müddətinə görə
- Birinci trimestrdə — ağrı və qanlı ifrazat olduqda düşük təhlükəsinin əlaməti ola bilər; bu əlamətlər olmadan USM-də görünən gərginliyin ayrıca əhəmiyyəti azdır.
- İkinci və üçüncü trimestrdə — müntəzəm, ağrılı, getdikcə tezləşən yığılmalar vaxtından əvvəl doğuşun başlanğıcı ola bilər və təcili müayinə tələb edir.
Klinik mənzərə
Uşaqlıq hipertonusunun əsas klinik əlaməti ağrıdır. Ən çox onlar spazmatik xarakter daşıyır, lakin sızıltılı, sıxıcı və batıcı da ola bilər. Vaginal qanlı ifrazatla birləşən ağrılar xüsusi diqqət doğurur. Bununla yanaşı, qanaxma olmadan ağrılı hisslər yalançı rifah effekti yarada bilər. Vəziyyəti aydınlaşdırmaq üçün mümkün qədər erkən mama-ginekoloq konsultasiyası tələb olunur.
Ağrılar adətən qarnın aşağı hissələrində lokallaşır. Yan tərəflər də narahat edir, burada uşaqlığın girdə bağları keçir. Miometriumun tonusu artdıqda bu birləşdirici toxuma dəstələri qanunauyğun olaraq gərilir ki, bu da diskomfort və ağrılı hisslərin yaranmasına səbəb olur. Ağrılar bel nahiyəsində də müəyyən oluna bilər, xüsusilə də onların səbəbi uşaqlığın arxa divarı boyunca yerləşən plasentanın qopması olmuşdursa.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Hamiləliyin erkən dövrlərində uşaqlıq tonusunun artmasını aşkar etmək üçün vaginal müayinə aparılır. Bimanual palpasiya zamanı həkim gərgin uşaqlığı müəyyən edir, bu uşaqlıq palpasiya zamanı həssas ola bilər. Eyni zamanda uşaqlıq boynunun vəziyyəti qiymətləndirilir. Belə ki, uşaqlıq boynunun mövcud yumşalması və servikal kanalın açılması hamiləliyin pozulmasının bir mərhələsindən digərinə keçidi göstərə bilər (düşük təhlükəsindən başlanmış düşüyə keçir). Bu məlumatlar ən rasional terapiyanın seçilməsi üçün zəruridir.
Uşaqlıq boynunun vəziyyətinin diaqnostikasında transvaginal exoqrafiya böyük kömək göstərir. USM aparılarkən həkim servikal kanalın qapalı hissəsinin uzunluğunu, daxili ağızın diametrini qiymətləndirir və plasentanın aşağı kənarının yerləşməsini müəyyən edir. Servikal kanalın açılması və onun uzunluğunun azalması, uşaqlıq tonusunun artması və ağrılarla birlikdə adətən düşüyün və ya vaxtından əvvəl doğuş təhlükəsinin obyektiv əlamətidir (bu patologiyalar arasında bölgü hamiləlik müddətindən asılıdır).
Müalicə
Uşaqlıq tonusunun artması özü ayrıca xəstəlik deyil, başqa vəziyyətin əlamətidir. Buna görə də müalicə tonusun özünə deyil, onun səbəbinə yönəlir. USM zamanı təsadüfən görünən, ağrı və ifrazatla müşayiət olunmayan qısamüddətli yerli gərginlik adətən müalicə tələb etmir. Müalicəni mama-ginekoloq hamiləlik müddətinə və müayinələrin nəticələrinə əsasən seçir.
- Hamiləliyin pozulması təhlükəsi. Göstəriş olduqda progesteron preparatları təyin edilə bilər, xüsusən də əvvəllər düşük olmuş qadınlarda. Ciddi yataq rejimi tövsiyə olunmur.
- Vaxtından əvvəl doğuş təhlükəsi. Tokolitiklər doğuşu müvəqqəti təxirə salır; bu vaxt ərzində dölün ağciyərlərinin yetişməsi üçün kortikosteroidlər, lazım olduqda dölün beynini qoruyan maqnezium terapiyası aparılır.
- İstmik-servikal çatışmazlıq. Uşaqlıq boynuna tikiş qoyulur və ya mamalıq pessarisi istifadə olunur.
- Somatik səbəblər. Pielonefrit və bağırsaq infeksiyası müalicə olunduqda tonus da normallaşır.
- Plasentanın vaxtından əvvəl qopması. Təcili hospitalizasiya tələb olunur.
Hər hansı preparatı hamiləlik dövründə özbaşına qəbul etməyin.
Reabilitasiya
Uşaqlıq boynuna saxlayıcı tikişlər qoyulduqdan sonra cinsi sakitlik və yüngül fiziki aktivlik səviyyəsi (gəzinti, gərginlik olmadan ev işi) göstərilir. Vajinanın vəziyyətinə nəzarət etmək vacibdir – hamilə qadın mikrofloranın qiymətləndirilməsi üçün müntəzəm olaraq yaxma verir. İltihabi proses inkişaf etdikdə, vajinanı sanasiya edən terapiyaya dərhal başlamaq tələb olunur. Uşaqlıq boynunun vəziyyətinin cərrahi korreksiyasından sonra gərginlik olmadan bağırsaqların hər gün boşaldılması da böyük rol oynayır. Bunun üçün gündə 30 q kobud lif və ən azı 2 litr maye qəbul etmək lazımdır.
Profilaktika
Hamiləlik zamanı uşaqlıq hiper tonusu riskini azaltmaq üçün aşağıdakı qaydalara riayət etmək tövsiyə olunur:
- uşaqlıq əzələ liflərinin yığıcı aktivliyinə mənfi təsir göstərə bilən əsəb-psixoloji gərginlikdən çəkinmək;
- gecə yuxusuna azı 8 saat ayırmaq;
- orta səviyyəli fiziki aktivlik tempinə riayət etmək (həddindən artıq məşqlər və həddindən artıq passivlik, o cümlədən ciddi yataq rejimi tövsiyə olunmur).
Yadda saxla!
Qeyd etmək lazımdır ki, hamiləliyin pozulma təhlükəsi bütün hallarda uşaqlıq tonusunun artması ilə müşayiət olunmur. 16 həftə və daha sonrakı müddətdə özbaşına düşük riski, o cümlədən vaxtından əvvəl doğuşlar, istmik-servikal çatışmazlıqla da əlaqəli ola bilər. Bu, uşaqlıq boynunun döl yumurtasını «saxlaya» bilmədiyi, yəni onun qapanma funksiyasının azaldığı vəziyyətdir (bu zaman uşaqlıq cisminin yığıcı fəaliyyəti dəyişmir). Adətən istmik-servikal çatışmazlıq hormonal pozğunluqların və uşaqlıq boynunun travmatik zədələnmələrinin əlamətidir. Bu gizli gedişli vəziyyətin diaqnostikası üçün transvaginal servikometriya tətbiq olunur – servikal kanalın uzunluğunun və daxili ağızın diametrinin ultrasəs ölçülməsi. Müayinə vaginal yolla aparılır. Diaqnostikaya başlamazdan əvvəl sidik kisəsinin boşaldılması mütləq şərtdir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə ilə mama-ginekoloq məşğul olur. Terapiyanın xarakteri birbaşa qoyulmuş diaqnozdan asılıdır.
Hamiləliyin ikinci yarısında bunu əli qarın üzərinə qoyaraq etmək olar. Tonuslaşmış uşaqlığın divarları kifayət qədər sıx olur, bəzən hətta «daşlaşmış» da ola bilər. 30 həftədən artıq müddətdə artmış uşaqlıq tonusunun obyektiv qiymətləndirilməsi üçün kardiotokoqrafiyadan istifadə oluna bilər. Bu metod təkcə uşaqlıq aktivliyinin deyil, həm də dölün ürək fəaliyyətinin xarakterinin qeydiyyatını nəzərdə tutur.
Şikayət olmadan USM-də təsadüfən görünən yerli gərginlik idmanı qadağan etmək üçün əsas deyil: hamiləlikdə mülayim fiziki fəallıq faydalıdır. Ağrı, qanlı ifrazat, müntəzəm yığılmalar və ya uşaqlıq boynunun qısalması aşkarlandıqda yükün həcmini mama-ginekoloq müəyyən edir. Yataq rejimi tövsiyə edilmir, çünki hamiləliyin nəticələrini yaxşılaşdırmır.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
