Systema nervosum periphericum
Periferik sinirlər baş və onurğa beynini bədənin dəri, əzələ və daxili orqanları ilə birləşdirən sinir lifləri dəstələridir. Onlar hissi siqnalları mərkəzə, hərəki əmrləri isə əzələlərə daşıyır.
Sistem: Sinir sistemi
Yerləşməsi
12 cüt kəllə siniri baş beyindən, 31 cüt onurğa beyni siniri isə onurğa beynindən çıxır. Onurğa beyni sinirləri boyun, bel və oma nahiyələrində kələflər əmələ gətirir; bu kələflərdən qol və ayaqların iri sinirləri başlayır. Sinirlər çox vaxt damarlarla birlikdə əzələlər arasından keçir.
Quruluşu
Sinir — çoxsaylı sinir liflərinin birləşdirici toxuma qişaları ilə əhatə olunmuş dəstəsidir. Liflərin əksəriyyəti miyelin qişası ilə örtülüdür; bu qişa siqnalın sürətlə ötürülməsini təmin edir.
- hissi liflər — dəri, oynaq və orqanlardan siqnalları mərkəzə aparır;
- hərəki liflər — əzələlərə əmr çatdırır;
- vegetativ liflər — damarların, vəzilərin, daxili orqanların işini tənzimləyir.
Funksiyası
Periferik sinirlər mərkəzi sinir sistemi ilə bədən arasında «rabitə xətti» rolunu oynayır. Onların zədələnməsi əsasən üç cür özünü göstərir: hissiyyatın pozulması (keyimə, göynəmə, yanma), hərəki pozuntular (zəiflik, əzələ atrofiyası) və vegetativ pozuntular (dərinin quruluğu, tərləmənin dəyişməsi).
Sinirləri nə zədələyir
- şəkərli diabet və digər mübadilə pozuntuları;
- alkoqol və bəzi toksik maddələr;
- B12 vitamini çatışmazlığı;
- sinirin dar kanallarda sıxılması (tunel sindromları) və ya fəqərəarası disk yırtığı ilə sıxılması;
- travmalar və infeksiyalar.
Hissələri
Üçlü sinir
Nervus trigeminus
Üçlü sinir V cüt kəllə siniridir. O, üzün, gözlərin, burun və ağız boşluğunun, dişlərin hissiyyatını təmin edir və çeynəmə əzələlərini idarə edir.
Üz siniri
Nervus facialis
Üz siniri VII cüt kəllə siniridir. O, mimika əzələlərini idarə edir, həmçinin dilin ön hissəsinin dad hissiyyatında, göz yaşı və tüpürcək ifrazında…
Oturaq siniri
Nervus ischiadicus
Oturaq siniri insan bədəninin ən uzun və ən yoğun siniridir. O, budun arxa əzələlərini, baldırı və ayaq pəncəsini idarə edir və bu…
Orta sinir
Nervus medianus
Orta sinir qolun əsas sinirlərindən biridir. O, ön qol və əlin bir sıra əzələlərini idarə edir, baş, şəhadət, orta barmaqların və ovucun…
Suallar və cavablar
Polineyropatiya çoxsaylı periferik sinirlərin zədələnməsidir. Adətən ayaqların uclarından başlayan keyimə, yanma, «corab» tipli hissiyyat pozuntusu ilə özünü göstərir. Ən çox rast gəlinən səbəblərdən biri şəkərli diabetdir.
Nevroloji baxışdan sonra əsas instrumental üsul elektroneyromioqrafiyadır (ENMQ): o, sinir boyunca siqnalın ötürülmə sürətini və əzələlərin elektrik fəallığını ölçür.
