Systema nervosum
Sinir sistemi bədənin bütün fəaliyyətini idarə edən və əlaqələndirən sistemdir. O, xarici və daxili mühitdən gələn siqnalları qəbul edir, emal edir və orqanlara cavab əmrləri göndərir.
Yerləşməsi
Sinir sisteminin mərkəzi hissəsi — baş beyin kəllə qutusunda, onurğa beyni isə onurğa kanalında yerləşir. Onlardan çıxan sinirlər bədənin hər nahiyəsinə — dəriyə, əzələlərə, daxili orqanlara və damarlara qədər uzanır.
Quruluşu
Anatomik baxımdan sinir sistemi iki hissəyə bölünür:
- Mərkəzi sinir sistemi — baş beyin və onurğa beyni.
- Periferik sinir sistemi — kəllə və onurğa beyni sinirləri, sinir düyünləri (qanqlionlar) və sinir kələfləri.
Funksional baxımdan isə somatik (iradi hərəkətlər və hissiyyat) və vegetativ (ürək, damarlar, vəzilər, daxili orqanların işi) sinir sistemi ayırd edilir. Vegetativ sistemin simpatik hissəsi bədəni gərgin vəziyyətə hazırlayır, parasimpatik hissəsi isə dincəlmə və bərpa proseslərini təmin edir.
Sinir toxumasının əsas hüceyrəsi neyrondur. Neyronlar bir-biri ilə sinapslar vasitəsilə əlaqə yaradır; onları qoruyan və qidalandıran hüceyrələr isə neyroqliya adlanır.
Funksiyası
- Hiss orqanlarından və daxili orqanlardan gələn məlumatın qəbulu və təhlili.
- İradi hərəkətlərin, duruşun və tarazlığın idarə olunması.
- Ürək ritminin, tənəffüsün, həzmin, bədən temperaturunun tənzimi.
- Endokrin sistemlə birlikdə hormonal tənzimləmə.
- Yaddaş, nitq, düşüncə, emosiyalar və yuxu-oyanıqlıq dövrü.
Nə vaxt nevroloqa müraciət etməli
Dərhal 103-ə zəng edin
- üzün bir tərəfinin əyilməsi, qolda və ya ayaqda qəfil zəiflik, nitqin pozulması;
- həyatınızda ən güclü, qəfil başlayan baş ağrısı;
- ilk dəfə baş verən qıcolma tutması və ya huşun itməsi.
Planlı qaydada həkimə müraciət edin
- tez-tez təkrarlanan və ya xarakteri dəyişən baş ağrıları;
- əl və ayaqlarda keyimə, göynəmə, zəiflik;
- yaddaşın, diqqətin zəifləməsi, yuxu pozuntuları;
- başgicəllənmə və yeriş zamanı tarazlığın pozulması.
Hissələri
Baş beyin
Encephalon
Baş beyin mərkəzi sinir sisteminin ən böyük və mürəkkəb hissəsidir. O, hissiyyatı, hərəkətləri, daxili orqanların işini, həmçinin düşüncəni, yaddaşı, nitqi və emosiyaları…
Onurğa beyni
Medulla spinalis
Onurğa beyni mərkəzi sinir sisteminin onurğa kanalında yerləşən hissəsidir. O, baş beyinlə bədən arasında siqnalları ötürür və sadə reflekslərin mərkəzidir.
Periferik sinirlər
Systema nervosum periphericum
Periferik sinirlər baş və onurğa beynini bədənin dəri, əzələ və daxili orqanları ilə birləşdirən sinir lifləri dəstələridir. Onlar hissi siqnalları mərkəzə, hərəki…
Suallar və cavablar
Mərkəzi sinir sistemi baş və onurğa beynindən ibarətdir və məlumatı emal edir. Periferik sinir sistemi isə bu mərkəzi bədənin orqan və toxumaları ilə birləşdirən sinirlərdən ibarətdir: o, siqnalları mərkəzə çatdırır və mərkəzin əmrlərini orqanlara ötürür.
Müayinə nevroloji baxışla başlayır: reflekslər, əzələ gücü, hissiyyat, koordinasiya yoxlanılır. Lazım olduqda baş və onurğa beyninin MRT-si və ya KT-si, elektroensefaloqrafiya (EEQ), elektroneyromioqrafiya (ENMQ) və damarların ultrasəs müayinəsi təyin edilir.
Mərkəzi sinir sistemində neyronların bərpası məhduddur, lakin beyin itirilmiş funksiyaları qismən başqa sahələrin hesabına kompensasiya edə bilir — buna neyroplastiklik deyilir. Periferik sinirlər isə zədədən sonra müəyyən dərəcədə bərpa oluna bilir.
Əlaqəli məlumatlar
Xəstəliklər
- İnsult
- İşemik insult
- Epilepsiya
- Miqren
- Parkinson xəstəliyi
- Alsheymer xəstəliyi
- Dağınıq skleroz
- Polineyropatiya
- Meningit
- Radikulit (radikulopatiya)
- Nevroz
- Quduzluq
- Ortostatik hipotenziya
- Emosional tükənmə sindromu
- Postkovid sindromu
- Xroniki yorğunluq sindromu
- Konversion (dissosiativ) pozuntu
- Somatoform pozuntu
- Uyğunlaşma pozuntusu
- Postural ortostatik taxikardiya sindromu
- Neyroblastoma
Simptomlar
Müayinə üsulları
İxtisaslar
Bu mövzuda məqalələr
Baş ağrısı haqqında hər şey
Həyatında heç olmasa bir dəfə baş ağrısı keçirməmiş insanlara son dərəcə nadir hallarda rast gəlmək olar. Baş ağrısından…
İstiqamət: Sefalgologiya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Başgicəllənmə
Başgicəllənmə. İnsana ətrafındakı əşyaların və (ya) öz bədəninin müəyyən istiqamətə hərəkət etdiyi və ya fırlandığı təsəvvürünü yaradan vəziyyət…
İstiqamət: Nevrologiya
İnsult öncəsi vəziyyət (mini-insult)
İnsult öncəsi vəziyyət — beyin qan dövranının müvəqqəti pozğunluqları kompleksidir və o, əsl insultun inkişafı riskinin yüksək olduğunu…
İstiqamət: Nevrologiya
Dayan! Dementsiya!
İnsan düşünən varlıqdır, bununla o, heyvanlardan fərqlənir. İstəsəniz, onun insani həyatı da bununla müəyyən olunur. XVII əsrdə Rene…
İstiqamət: Nevrologiya
