Systema respiratorium
Tənəffüs sistemi havanın bədənə daxil olmasını, qanın oksigenlə zənginləşməsini və karbon qazının xaric edilməsini təmin edən orqanlar toplusudur.
Yerləşməsi
Tənəffüs yolları burun boşluğundan başlayır, boyun nahiyəsindən keçir və döş qəfəsinə daxil olur. Ağciyərlər döş qəfəsinin böyük hissəsini tutur; aşağıdan onları qarın boşluğundan diafraqma ayırır.
Quruluşu
Sistem iki əsas hissədən ibarətdir:
| Hissə | Orqanlar | Əsas vəzifə |
|---|---|---|
| Yuxarı tənəffüs yolları | burun boşluğu, burunətrafı ciblər, udlaq, qırtlaq | havanı isitmək, nəmləndirmək, təmizləmək; səs əmələ gətirmək |
| Aşağı tənəffüs yolları | traxeya, bronxlar, bronxiollar | havanı ağciyərlərə çatdırmaq |
| Tənəffüs hissəsi | ağciyərlər, alveollar | qaz mübadiləsi |
Nəfəsalma və nəfəsvermə hərəkətlərini diafraqma və qabırğaarası əzələlər həyata keçirir. Ağciyərləri və döş qəfəsinin daxili səthini nazik qişa — plevra örtür.
Funksiyası
- Qaz mübadiləsi: alveollarda oksigen qana keçir, karbon qazı qandan çıxır.
- Qanın turşu-qələvi müvazinətinin saxlanmasında iştirak.
- Toz hissəciklərinin və mikrobların selik və kirpikli epitel vasitəsilə uzaqlaşdırılması.
- Səsin əmələ gəlməsi və iy bilmə.
Tənəffüs orqanlarını necə qorumalı
- Siqaret və tüstüdən imtina — ağciyər xəstəliklərinin qarşısını almaq üçün ən vacib addım.
- Toz və kimyəvi buxarlarla işləyərkən qoruyucu vasitələrdən istifadə.
- Qrip və pnevmokok infeksiyasına qarşı peyvəndlər (həkimin tövsiyəsi ilə).
- Müntəzəm fiziki fəallıq və otaqların havalandırılması.
Dərhal 103-ə zəng edin
Qəfil başlayan güclü təngnəfəslik, dodaqların göyərməsi, qanlı öskürək və ya döş qəfəsində kəskin ağrı olduqda.
Hissələri
Burun və burun boşluğu
Nasus et cavitas nasi
Burun tənəffüs yollarının başlanğıcıdır. Burun boşluğunda hava isinir, nəmlənir və təmizlənir; burada həm də iy bilmə reseptorları yerləşir.
Udlaq
Pharynx
Udlaq burun və ağız boşluqlarını qırtlaq və qida borusu ilə birləşdirən əzələli borudur. Burada tənəffüs və həzm yolları kəsişir.
Qırtlaq
Larynx
Qırtlaq udlağı nəfəs borusu ilə birləşdirən, havanı ötürən, tənəffüs yollarını qida düşməsindən qoruyan və səs əmələ gətirən orqandır.
Traxeya
Trachea
Traxeya (nəfəs borusu) qırtlaqdan başlayaraq döş qəfəsinə enən və havanı bronxlara ötürən borudur.
Bronxlar
Bronchi
Bronxlar traxeyadan ayrılaraq ağciyərlərin daxilində getdikcə şaxələnən hava yollarıdır. Onlar «bronx ağacı» əmələ gətirir və havanı alveollara çatdırır.
Ağciyərlər
Pulmones
Ağciyərlər tənəffüs sisteminin əsas orqanıdır: burada nəfəs alınan havadan oksigen qana keçir, qandan isə karbon qazı xaric olunur.
Plevra
Pleura
Plevra ağciyərləri örtən və döş qəfəsi boşluğunu daxildən döşəyən nazik seroz qişadır. O, nəfəs zamanı ağciyərlərin sürtünmədən sərbəst hərəkət etməsini təmin edir.
Diafraqma
Diaphragma
Diafraqma döş və qarın boşluqlarını bir-birindən ayıran günbəzşəkilli əzələdir. O, əsas tənəffüs əzələsidir.
Suallar və cavablar
Burun boşluğunda hava isinir, nəmlənir və toz hissəciklərindən təmizlənir. Ağızla nəfəs aldıqda bu proses zəifləyir və boğaz, bronxlar daha tez qıcıqlanır.
Ən çox istifadə olunan üsul spirometriyadır — xarici tənəffüs funksiyasının ölçülməsi. Bundan başqa ağciyərlərin rentgeni və ya KT-si, pulsoksimetriya, lazım olduqda bronxoskopiya aparılır.
Üç həftədən artıq davam edən öskürək, qanlı bəlğəm, təngnəfəslik, arıqlama və ya gecə tərləməsi ilə müşayiət olunan öskürək həkim müayinəsi tələb edir.
Əlaqəli məlumatlar
Xəstəliklər
Simptomlar
Müayinə üsulları
İxtisaslar
Bu mövzuda məqalələr
Spirometriya
Spirometriya və ya spiroqrafiya – xüsusi cihazın (spirometr və ya spiroqraf) köməyi ilə xarici tənəffüs funksiyasının müayinəsini aparmağa…
İstiqamət: Pulmonologiya
Tənəffüs gimnastikası
Tənəffüs orqanizmdəki fizioloji funksiyalara təsir edən ən vacib proseslərdən biridir. Yaxşı inkişaf etmiş tənəffüs aparatı hüceyrələrin tam dəyərli…
İstiqamət: Müalicəvi fiziki kültür
Xəstəxanadankənar pnevmoniya
Pnevmoniya ən geniş yayılmış kəskin xəstəliklərdən biridir; bu, etiologiyasına, patogenezinə, morfoloji xarakteristikasına görə müxtəlif olan, ağciyərlərin respirator şöbələrinin…
İstiqamət: Pulmonologiya
Preastma (preastmatik sindrom)
Preastma — bronxial astmadan əvvəl gələn və tənəffüs yollarının artmış reaktivliyi ilə bağlı olan vəziyyətdir. Ədəbiyyatda onu həmçinin…
İstiqamət: Pulmonologiya
