Fibroz

Fibrozun simptomatikası zədələnmiş orqandan asılıdır. Klinik təzahürlər funksional vahidlərin nə qədər çox məhv olmasından və fibrozlaşma dərəcəsinin nə qədər yüksək olmasından asılı olaraq bir o qədər güclü ifadə olunur.

Ağciyər fibrozu sadə dillə onların strukturunda birləşdirici toxumanın proliferasiyasıdır. Bununla xarakterizə olunur ki, orqanın bir hissəsi ventilyasiya və qaz mübadiləsi funksiyasından kənarda qalır. Bu, tənəffüs disfunksiyasına gətirib çıxarır. Nə qədər çox alveol birləşdirici toxuma ilə əvəz olunursa, pozğunluqlar bir o qədər ağır olur. Ağciyər fibrozunun əsas əlamətləri bunlardır:

• Nəfəs darlığı, ilkin mərhələlərdə yalnız fiziki yüklənmə zamanı yaranır, proses proqressivləşdikcə isə sakit vəziyyətdə də meydana çıxır;
• Həssas reseptorların qıcıqlanması ilə əlaqədar quru öskürək;
• Hüceyrə və toxuma səviyyələrində getdikcə artan oksigen çatışmazlığı ilə şərtlənən yüksək yorulma;
• Plevrada yerləşən həssas sinir uclarının patoloji prosesə cəlb olunmasından xəbər verən döş qəfəsində ağrılar.

Ağciyər fibrozu – təhlükəlidirmi, ya yox? Bu sual bir çox pasiyenti maraqlandırır. Təhlükə zədələnmiş orqanın funksiyalarının itirilməsindədir. Bu proses zaman baxımından uzundur, buna görə də vaxt itirməmək və mümkün qədər erkən tibbi yardım üçün müraciət etmək vacibdir.

Qaraciyər fibrozunun son mərhələsi sirroz adlanır. Bu vəziyyət onunla xarakterizə olunur ki, əsas xəstəlik (virus hepatiti, steatohepatit, piy distrofiyası və s.) qaraciyər hüceyrələrinin ölümünə gətirib çıxarır. Ölmüş hepatositlərin yerini tədricən birləşdirici toxuma liflərini sintez edən fibroblastlar tutur. Qaraciyərin parenximasında onlar xaotik şəkildə paylanır ki, bu da onun funksional vəziyyətini daha da pozur. Qaraciyər fibrozunun ilkin mərhələlərdəki simptomları spesifikliyi ilə fərqlənmir. Adamı tez yorulma, həyat tonusunun azalması, iştahanın pis olması narahat edir. Bir müddət sonra dərinin və selikli qişaların saralması yarana bilər.

Proqressiv şəkildə artan birləşdirici toxuma proliferasiyası qaraciyərdaxili damarların gedişini pozur və bu, qapı venasında təzyiqin artmasına gətirib çıxarır. Sonuncu qarın boşluğunda yerləşən orqanlardan qanı toplayır. Bu damarda təzyiq normadan yüksək olduqda, qan plazması qarın boşluğuna sızmağa başlayır. Bu vəziyyət assit adlanır. Qarının həcmcə böyüməsi, köp və abdominal sahədə narahatlıq ilə təzahür edir.

Qapı venasında təzyiqin müəyyən mərhələdə artması kollateral damarların açılmasına səbəb ola bilər. Belə proses kompensator xarakter daşıyır və abdominal orqanlardan qanın uzaqlaşdırılmasına yönəlir. Kollaterallar ön qarın divarında yerləşir. Onların genişlənməsi vizual olaraq təzahür edir – qarın dərisində siyanozlu kordonlar görünür. Kollateral venalar qida borusunun ətrafında yerləşir. Bu sahədə damarlar nazikdir, buna görə asanlıqla zədələnə bilər – qida borusunun varikoz genişlənmiş venalarından qanaxma inkişaf edir. Belə vəziyyət ifadəli zəiflik, dərinin solğunluğu, nəbzin sürətlənməsi, qəhvəyi rəngə boyanmış qusuntunun (oksidləşmiş hemoglobin) və maye qara qatranabənzər nəcisin yaranması ilə təzahür edir. Bu, təcili tibbi yardım göstərilməsini tələb edən həyati təhlükəli vəziyyətdir.

Ürəyin fibrozlaşması çox vaxt miokard infarktının və ya ürək əzələ divarının iltihabının nəticəsi olur. Simptomlar kiçik və ya böyük qan dövranı dairəsi üzrə çatışmazlığın inkişafı ilə bağlıdır. Son mərhələlərdə qan dövranının 2 dairəsində qan axını pozulur.

Kardial fibrozdan xəbər verə bilən simptomlar bunlar ola bilər:

• Sürətlənmiş tənəffüs (fibrozlaşmış ürək qanı daha pis vurur və orqanizmin oksigen tələbatını ödəmək üçün tənəffüs sistemi aktivləşir);
• Ürək ritminin pozulmaları – ürəyin yüklənməsi elektrik impulsunun yaranmasının pozulmasına, onun ürək üzrə keçirilməsinin çətinləşməsinə və patoloji impulsasiyanın yaranmasına səbəb ola bilər;
• Günün sonuna doğru güclənən ayaq ödemləri.

Böyrəklərin fibrozlaşması xroniki pielonefritin, qlomerulonefritin və metabolik pozğunluqların nəticəsi ola bilər. Böyrək funksiyasının azalması qlomerullarda qanın zəif filtrasiya olunmasına gətirib çıxarır. Bu, ödem sindromunun inkişafı üçün zəmin yaradır. Onun formalaşma mexanizmi həmçinin böyrək damarlarındakı məsamələr vasitəsilə zülalın patoloji itirilməsi ilə də bağlıdır. Ödemlər adətən üzdə lokallaşır və ən çox səhər saatlarında ifadə olunur. Böyrəklərin fibrozlaşması zamanla ifraz olunan sidiyin miqdarının azalmasına gətirib çıxarır. Onun sıxlığı azalır ki, bu da gecə daha tez-tez sidiyə getməyə meyillilik yaradır.

Böyrəklər insan orqanizmində arterial təzyiqin normal diapazonda saxlanmasına cavabdeh olan əsas orqanlardan biridir. Fibroz fonunda bu funksiya pozulur və bu, arterial hipertenziyanın inkişafına gətirib çıxarır. O, davamlılığı, təzyiqin yüksək göstəriciləri və standart hipotenziv terapiyaya zəif cavabı ilə fərqlənir.