Hemiianopsiya – bu bir və ya hər iki gözdə görmə sahəsinin bir hissəsinin itirilməsidir. Adətən bir kvadrant itir, daha nadir hallarda isə hər hansı yarım hissə (yanaşı yerləşən 2 kvadrant) itir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Hemianopsiya
- görmə sahəsinin yarısının itirilməsi
Xəstəlik haqqında
Hemiianopsiya – orqanik xəstəliyin mühüm sindromudur. İtirilmiş görmə sahələrinin xüsusiyyətlərindən asılı olaraq nevrologiyada topik diaqnostika aparılır. Hemiianopsiya zamanı zədələnmə ocağının lokalizasiyasını görmə yolunun funksional xüsusiyyətlərini bilməklə müəyyən etmək olar.
- Optik yolun periferik hissəsi gözün torlu qişasının fotoreseptorları səviyyəsində başlayır. Bunlar işıq impulsunun biokimyəvi transformasiyasının baş verdiyi çöpcüklər və kolbacıqlardır. Daha sonra o, görmə sinirinin lifləri ilə dizvari cismə qədər ötürülür (neyronların dəyişdiyi birinci qabıqaltı mərkəz). Periferik şöbə şərti olaraq görmə sinirinə, görmə çarpazlaşmasına (xiazma) və görmə traktına (görmə sinirinin çarpazlaşmasından sonra əmələ gələn sinir lifləri) bölünür.
- Görmə yolunun mərkəzi hissəsi dizvari cismin neyronlarından başlayır. Onların uzun çıxıntıları görmə şüalanması tərkibində baş beynin təpə nahiyəsinə gedir və ənsə nahiyəsinin qabığına çatır. Qabığa gedən yolda liflər yalnız təpə payına deyil, həm də gicgah payına daxil olur.
Görmə analizatorunun xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, sinir liflərinin yarısı müəyyən bir hissədə optik çarpazlaşma edir. Bu zonaya qədər müvafiq torlu qişa yarılarından gələn sinir impulsları eyni adlı istiqamətlər üzrə gedir. Xiazma səviyyəsində sol və sağ gözün torlu qişalarının daxili yarılarından impuls daşıyan liflər çarpazlaşır. Beləliklə, türk yəhəri nahiyəsində yerləşən çarpazlaşmadan sonra sağ trakt sağ gözün xarici (temporal) hissəsindən və sol gözün daxili (nazal) hissəsindən informasiya daşıyır. Sol trakt sol gözün xarici hissəsindən və sağ gözün daxili hissəsindən informasiya daşıyır. Məhz bu xüsusiyyətlər patoloji prosesin müxtəlif lokalizasiyalarında hemiianopik pozğunluqların müxtəlifliyini müəyyən edir.
Səbəbləri
Gözün hemianopsiyası görmə yolunun keçirici traktının zədələnməsi nəticəsidir. Bu vəziyyətə aşağıdakı səbəblər yol aça bilər:
- Sinir toxumasını zədələyən infeksiyalar, o cümlədən herpes virusu, qrip;
- Optixiazmal nahiyənin iltihabi zədələnmələri;
- Baş beynin əsasında yerləşən görmə çarpazlaşması zonasının travmatik zədələnməsi;
- Bu nahiyədə yerləşən optik traktların çarpazlaşması ilə birlikdə türk yəhərini sıxan hipofiz şişləri;
- Kraniofarinqioma;
- Türk yəhəri nahiyəsinin meningioması;
- Baş beynin əsasında yerləşən, görmə yollarını sıxan damarların anevrizmatik çıxıntıları;
- Görmə analizatorunun fəaliyyətinə cavabdeh olan baş beynin sahələrində beyin qan dövranının kəskin və xroniki pozulması;
- Baş beynin gicgah, ənsə nahiyəsində aparılan cərrahi müdaxilələrin nəticələri.
Təsnifat
Oftalmoloqlar hemiianopsiyanın 2 əsas variantını fərqləndirirlər:
- Homonim – hər gözdə görmənin eyni adlı sahəsi itir (sol-sol və ya sağ-sağ);
- Heteronim – hər gözdə görmə sahəsindən müxtəlif adlı sahələr itir (bu, 2 nazal yarım və ya 2 temporal yarım ola bilər).
Nevroloqlar ən çox hemiianopsiyanın növlərinin aşağıdakı təsnifatından istifadə edirlər:
- Soltərəfli və ya sağtərəfli formalar (homonim variant);
- Binasal və ya bitemporal (heteronim variant).
İkitərəfli hemiianopsiya halları da olur, bu zaman həm sağ, həm də sol tərəf görünmür. Belə pozğunluq variantında hemiianopsiya yuxarı və aşağı formalara bölünür (başqa sözlə, ya gözün yuxarısı, ya da aşağısı görünür). Tübulyar görmədə baxışın həm sol, həm də sağ hissəsi itir, yalnız makula nahiyəsində qavrayış qalır, buna görə də insan sanki uzaqgörən borudan baxırmış kimi görür.
İtirilən görmə sahələrinin ölçüsündən asılı olaraq 4 əsas növ fərqləndirilir:
- Tam hemiianopsiya – görmə sahəsinin bütöv yarısı itir;
- Qismən – görmə sahəsinin yarısının bir hissəsi itir;
- Kvadrant – dörddəbir hissələr itir;
- Hemiianopik skotoma – görmə sahəsinin məhdud kiçik defekti.
Klinik mənzərə
Hemiianopsiyanın simptomları optik yolun zədələnmə səviyyəsi ilə müəyyən olunur:
- Çarpazlaşmaya qədər görmə sinirinin tam zədələnməsində – insan 1 gözdə görməni tam itirir (zədələnmə qismən olduqda – görmə çox aşağı səviyyəyə enə bilər);
- Xiazmada çarpazlaşmalı olan, lakin hələ ona daxil olmamış (nazal) liflər zədələnirsə, zədələnmə tərəfində görmə sahəsinin temporal yarısı itir;
- Patoloji proses birbaşa çarpazlaşma zonasında lokallaşdıqda, hər iki tərəfdən xarici (temporal) görmə sahələri itir;
- Görmə traktı çarpazlaşmadan sonra zədələnərsə, zədələnmə tərəfində daxili (nazal) yarım, əks tərəfdə isə xarici (temporal) yarım itir;
- Görmə şüalanması zədələnərsə, görmə sahələrinin ya sol, ya da sağ yarıları itir (patoloji ocaq əks adlı tərəfdə olur);
- Əgər ənsə nahiyəsinin qabığı zədələnərsə, müvafiq kvadrantlar əks tərəfdən itir.
Topik diaqnostika məsələləri həkimin vəzifəsidir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Görmə sahələrinin itirilməsi zamanı oftalmoloq konsultasiyası mütləqdir. Daralma yalnız fotoimpuls meydana gəldikdə baş verir, bu isə yalnız fəaliyyətdə olan torlu qişada mümkündür. Bu tədqiqatın aparılması üçün müxtəlif işıqlanma dərəcəsinə malik lokal işıqlandırmadan istifadə olunur. Bu zaman işıq seli dozalılı şəkildə torlu qişanın müxtəlif zonalarına yönəldilir. Oftalmoloq konsultasiyası hemianopsiyanın torlu qişanın və görmə sinirinin başlanğıc şöbələrinin zədələnməsi ilə, yoxsa patoloji prosesin daha yüksəkdə yerləşən görmə analizatoru zonalarında lokallaşması ilə əlaqəli olub-olmadığı sualına cavab verməyə imkan verir.
Hemianopsiyanın diaqnostikası patoloji ocağın vizuallaşdırılmasına yönəlmiş bir sıra instrumental tədqiqatları və laborator analizləri əhatə edir:
- Kontrastlaşdırma ilə kompüter tomoqrafiyası;
- Nüvə-maqnit rezonansı;
- Ümumi klinik qan analizi;
- Perimetriya – görmə sahələrinin obyektiv təyini;
- Oftalmoskopiya – göz dibi müayinəsi;
- Göz almasının optik koherent tomoqrafiyası;
- Gözün ultrasəs skan edilməsi;
- Koaquloqramma;
- D-dimerin təyini və s.
Müalicə
Hemianopsiyanın müalicəsi bu sindromun yaranmasına səbəb olmuş əsas patoloji prosesin aradan qaldırılmasına yönəlir.
Konservativ terapiya insult keçirmiş pasiyentlərə təyin edilir. O, sinir toxumasının metabolizmini yaxşılaşdıran preparatları, neyroprotektorları, damar genişləndirici vasitələri, antiagreqantları və s. Əhatə edir. İnsultdan sonrakı görmə bərpası mərhələsində oftalmoloji fizioterapevtik prosedurlar özünü müsbət tərəfdən göstərmişdir.
Neyroinfeksiyalar zamanı antimikrob və iltihabəleyhinə terapiya kursu təyin edilir. Törədicinin dəqiq müəyyən edildiyi halda, hədəfli etiotrop müalicə mümkündür.
Hemianopsiya zamanı cərrahi müdaxilə aşağıdakı hallarda göstərilə bilər:
- Sinir toxumasının şişləri – hətta xoşxassəli yenitörəmələr də aradan qaldırılmalıdır, çünki onlar kəllə qutusunun məhdud məkanında sinir toxumasının qaçılmaz sıxılmasına gətirib çıxarır;
- Neyroabses – bakterial iltihabın irinli, lokalizə olunmuş ocağı;
- Anevrizma – zəifləmış damar divarının protezləşdirilməsi;
- Trombun (trombektomiya), aterosklerotik lövhənin (damarın protezləşdirilməsi aparılır) və s. Nəticəsində qan axınının bağlanması nəticəsində baş vermiş işemik insult.
Reabilitasiya
Neyrocərrahi müdaxilədən sonrakı reabilitasiya tədbirlərinin həcmi onun növü ilə müəyyən olunur. Bərpa dövrünün xüsusiyyətləri barədə pasiyenti müalicə həkimi məlumatlandıracaq.
Görmə analizatorunun vəziyyətinə reabilitasiya proqramına daxil edilməsi tövsiyə olunan erkən məşqlər və fizioterapevtik prosedurlar müsbət təsir göstərir. Xəstəliyin proqnozu patoloji prosesin ifadəlilik dərəcəsindən və sinir toxumasının zədələnməsinin genişliyindən asılıdır. Bəzi hallarda heminopsiya kompleks müalicədən sonra tamamilə keçib gedən müvəqqəti vəziyyət ola bilər, digər hallarda isə bu, çoxkomponentli terapiya ilə ifadəliliyini azaltmaq mümkün olan daimi simptomdur.
Profilaktika
Hemianopsiyanın qarşısının alınması – baş beynin zədələnməsinə gətirib çıxara bilən xəstəliklərin və vəziyyətlərin profilaktikasıdır.
- Anevrizmalar üzrə yüklənmiş irsiyyət olduqda, damar divarının maksimum nazikləşdiyi sahələrin aşkar edilməsi üçün kompüter angioqrafiyası tövsiyə olunur.
- İşemik insultun səbəbi kimi ateroskleroz riskini azaltmaq üçün orqanizmdə lipid mübadiləsinə nəzarət etmək tövsiyə olunur (lipidogramın analizi və aşkar edilmiş pozuntuların korreksiyası).
- Trombozun profilaktikası üçün antitrombotik preparatlar yalnız həkimin göstərişi ilə, fərdi risk qiymətləndirildikdən sonra qəbul edilir.
Fərdi profilaktika proqramının hazırlanmasına sizin müalicə həkiminiz kömək edəcək. Mütəxəssis şəxsi riskləri qiymətləndirmək və hədəfli yardım seçmək üçün skrininq müayinəsi təyin edəcək.
Yadda saxla!
Hemianopsiyaya səbəb ola bilən bir çox damar fəlakətlərinin əksər hallarda qarşısını almaq mümkündür. Profilaktik müayinə hemianopsiyaya gətirib çıxaran beyin qan axınının pozulmasının ən çox rast gəlinən səbəbləri kimi ateroskleroz və trombotik ağırlaşmaların risklərini hesablamağa imkan verəcək. Skrininq diaqnostikası proqramına adətən lipidogram, koaquloqramma, biokimyəvi qan analizi, ürək və damarların USM-i daxil edilir.
Suallar və cavablar
Müalicə ilə adətən nevroloq məşğul olur, çünki hemianopsiya zamanı pozğunluqlar neyronları əhatə edir (görmə analizatorunun periferik və mərkəzi hissəsi). Lakin belə vəziyyəti olan pasiyenti göz dibinin vəziyyətini və digər strukturları qiymətləndirmək üçün mütləq oftalmoloq müayinə etməlidir.
Bu halda insan sağ yuxarı kvadrantları görmür. Belə vəziyyət adətən şpur şırımının sahəsində patoloji prosesi göstərir.
Bir qayda olaraq, bu simptom şpur şırımına yönələn görmə şüalanmasının liflərinin zədələnməsi üçün xarakterikdir.
Bu, görmə traktları səviyyəsində, yəni optik sinirlərin çarpazlaşmasından sonrakı zədələnmədir. Belə pasiyentlərdə 1 və ya 2 gözdə görmə kəskin şəkildə pisləşmiş olur, itirilmiş görmə sahələrinin asimmetriyası mövcuddur, görmə sinirlərinin atrofiyası müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq
Epilepsiyası olan bir çox qadında hamiləlik uğurla davam edə bilər. Bunun üçün tutmaların nəzarəti və dərmanların hamiləliyə uyğunluğu…
İstiqamət: Nevrologiya / Ginekologiya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Gözün diafanoskopiyası
Gözün diafanoskopiyası — göz almasının istiqamətlənmiş, dar konsentrasiyalı işıq dəstəsi ilə şəffaflandırılmasına əsaslanan müayinədir. Eyni zamanda yaxınlıqda yerləşən…
İstiqamət: Oftalmologiya
Başgicəllənmə
Başgicəllənmə. İnsana ətrafındakı əşyaların və (ya) öz bədəninin müəyyən istiqamətə hərəkət etdiyi və ya fırlandığı təsəvvürünü yaradan vəziyyət…
İstiqamət: Nevrologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
