Metabolik sindrom abdominal piylənmə, arterial təzyiqin yüksəlməsi, dislipidemiya və qlükoza mübadiləsi pozuntularının birlikdə rast gəlməsidir və ürək-damar xəstəliyi riskini artırır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Ölümcül kvartet
- X sindromu
Xəstəlik haqqında
Metabolik sindromun inkişafına eyni zamanda bir çox amil təsir göstərir. Xəstəliklərin onuncu beynəlxalq təsnifatına görə metabolik sindrom müstəqil xəstəlik deyil, orqanizmin dörd probleminin məcmusudur:
- hipertoniya;
- artıq bədən çəkisi;
- ürəyin işemik xəstəliyi;
- ikinci tip şəkərli diabet.
Belə xəstəlik birləşməsinin təhlükəli olması səbəbindən tibdə onu «ölümcül kvartet» adlandırırlar. Bu kompleks bir sıra çox ağır nəticələrə gətirib çıxara bilər: yumurtalıqların polikistozu və potensiyanın azalması, damarların aterosklerozu, insult və miokard infarktı.
Səbəbləri
Bir qayda olaraq, metabolik sindrom düzgün olmayan qidalanma, stress və hipodinamiya kimi xarici amillərin təsiri altında inkişaf edir. Patologiya arterial hipertenziyaya, ikinci tip şəkərli diabetə və ya xolesterin mübadiləsinin irsi pozğunluqlarına irsi meyllilik nəticəsində də yarana bilər.
Metabolik sindromun inkişafı üçün risk amilləri bunlardır:
- həddindən artıq yemək;
- irsiyyət;
- yaşlı yaş;
- ifadəli avitaminoz;
- arterial hipertenziya;
- endokrin sistem xəstəlikləri;
- qarında və bel nahiyəsində yağ yığıntılarının olması;
- mədəaltı vəzin normal fəaliyyətinin pozulması;
- irsi meyllilik;
- çox vaxt həddindən artıq yemək və endokrin pozğunluqlarla müşayiət olunan emosional həddindən artıq yorğunluq və tez-tez stresslər.
Qadınlarda MS-in yaranma səbəblərindən biri klimaksın başlanmasıdır. Testosteron səviyyəsinin yüksəlməsi və estrogenin azalması səbəbindən mübadilə proseslərinin yavaşıması və nəticədə qarın nahiyəsində yağ yığıntılarının toplanması baş verir. Kişilərdə bu, 45 yaşdan sonra testosteron səviyyəsinin azalması səbəbindən baş verə bilər. Hormonal çatışmazlıq fonunda arterial təzyiq yüksəlir, qlükoza mübadiləsi pozulur və bədən çəkisi artır.
Təsnifat
Müasir tibbdə metabolik sindromun dəqiq təsnifatı mövcud deyil. Bəzən onu bütün dörd meyarın təzahür etdiyi tam və natamam formalara bölürlər. Bundan asılı olmayaraq, həkimlər müalicə taktikasını seçir və simptomların ifadəliliyindən, müşayiətedici xəstəliklərin olub-olmamasından asılı olaraq proqnozu qiymətləndirirlər.
Klinik mənzərə
Metabolik sindromun inkişafı aşağıdakı pozğunluqlarla müşayiət olunur:
- yağın əsasən çiyin qurşağının yuxarı hissəsində və qarın nahiyəsində toplandığı kişi tipli piylənmə;
- insulinorezistentlik – orqanizmin toxuma və hüceyrələrinin insulinə qarşı həssaslığının azalması;
- yüksəlmiş arterial təzyiq;
- xolesterin mübadiləsinin pozulması.
İnsulinorezistentlik metabolik sindromun əsas əlamətlərindən biridir. O, qlükozanın normal mübadiləsi üçün qanda insulin miqdarının kompensator artmasına səbəb olur. Tədricən orqanizmin ehtiyatları tükənir. İnsulinin yüksək səviyyəsinin daimi saxlanması mübadilə, hormonal və ürək-damar pozğunluqlarına gətirib çıxara bilər.
Şəkərli diabet inkişaf etdikdə xəstə spesifik pozğunluqlarla üzləşir:
- təngnəfəslik;
- apatik vəziyyət;
- artmış iştaha;
- tez-tez rast gəlinən doymaz susuzluq;
- yuxululuq, zəiflik və ümumi yorğunluq;
- yuxu zamanı xoruldama və nəfəsalmanın kəsilməsi;
- niktüriya (tez-tez gecə sidiyə getmə tələbatı);
- tərləmə və ya dərinin qurumsu olması, bəzən hiperkeratoz.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Metabolik sindromun diaqnostikası terapevt, endokrinoloq və kardioloqun müayinəsini tələb edir. İlk qəbulda həkim xəstəni müayinə edir. Bu zaman xüsusi diqqət bel çevrəsinin, çəkinin və arterial təzyiqin ölçülməsinə yönəldilir. Laboratoriya analizlərinə aşağıdakılar daxil olmalıdır: lipid və karbohidrat mübadiləsi göstəricilərinin təyini ilə geniş biokimyəvi qan analizi, cinsiyyət və qalxanabənzər vəzi hormonlarının, kortizolun, insulinin təyini, sidik turşusuna analizlər və s. Həmçinin xəstələrə aşağıdakılar təyin olunur:
- EKQ;
- böyrəklərin və qaraciyərin USM-i;
- EKQ-nin və arterial təzyiqin sutkalıq monitorinqi;
- orqanizmin qlükozaya tolerantlığını aşkar etmək üçün qlükoza-tolerantlıq testi;
- EXO-KQ (dərman stimulyasiyası və ya fiziki yüklənmə fonunda ürəyin USM-i) və s.
Metabolik sindromun diaqnostika meyarlarına aşağıdakılar aiddir:
- podaqra;
- piylənmə;
- erkən ateroskleroz;
- arterial hipertenziya;
- işemik ürək xəstəliyi;
- qanda artıq şəkər miqdarı;
- dislipidemiya (qanda lipidlərin dəyişməsi);
- qadın orqanizmində kişi cinsiyyət hormonlarının səviyyəsinin yüksəlməsi.
Diaqnoz xəstədə mümkün səkkiz meyardan ən azı üçünün olması şərtilə qoyulur.
Müalicə
Metabolik sindromun müalicəsi kompleks xarakter daşıyır və həm medikamentoz, həm də qeyri-medikamentoz üsulları əhatə edir. İlk növbədə xəstəyə tövsiyə olunur:
- zərərli vərdişlərdən tam imtina;
- optimal fiziki aktivliyin saxlanması;
- içki rejiminə əməl edilməsi (sutkada 2-2,5 litr təmiz su içmək lazımdır);
- asan mənimsənilən karbohidratların, fast-fudun, konservlərin, şirin qazlı içkilərin istisna edilməsi ilə qidalanma rejiminin normallaşdırılması.
Bu tədbirlər tədricən qanda qlükoza və zərərli lipid fraksiyalarının səviyyəsini sabitləşdirməyə, maddələr mübadiləsini nizama salmağa, bədən çəkisini azaltmağa imkan verəcək.
Həyat tərzinin korreksiyasının yetərli effektivliyi olmadıqda, həmçinin MS ifadəli olduqda medikamentoz terapiya kursu təyin olunur. Endokrinoloq ayrı-ayrı simptomları aradan qaldırmaq və mübadilə proseslərini normallaşdırmaq üçün preparatlar təyin edir. Bunlar aşağıdakılar ola bilər:
- qanda xolesterin səviyyəsini azaltmaq üçün statinlər;
- hipotenziv preparatlar;
- insulinrezistentliyi azaltmaq üçün vasitələr;
- piylənmənin müalicəsi üçün preparatlar və s.
Müşayiət edən pozuntular, məsələn, podaqra olduqda müvafiq terapiya təyin olunur.
Profilaktika
Metabolik sindromun inkişafının qarşısını almaq üçün həyat tərzini korreksiya etmək lazımdır: zərərli vərdişlərdən imtina etmək, düzgün qidalanmaq və idmanla məşğul olmaq. Bu zaman təkcə çəkiyə nəzarət etmək deyil, həm də bədən quruluşunun parametrlərinə, yəni bel çevrəsinə diqqət yetirmək vacibdir. MS-ə müşayiət edən endokrin xəstəliklər (şəkərli diabet, hipotireoz) və s. olduqda endokrinoloqa müntəzəm baş çəkmək lazımdır.
Yadda saxla!
Metabolik sindromdan əziyyət çəkən insanların sayı hər il artır. Bu, əvvəlkinə nisbətən daha az hərəkətli həyat tərzi, düzgün olmayan qidalanma, yuxu çatışmazlığı, tez-tez baş verən streslərlə bağlıdır. Metabolik sindromun vaxtında aşkar edilməsi və müalicəsi zamanı proqnoz əlverişlidir. Tibbi yardıma vaxtında müraciət edilməməsi ürək-damar sisteminin, qaraciyərin, böyrəklərin və digər orqanların işində ciddi pozuntulara səbəb ola bilər. Bundan əlavə, patologiya kişilər üçün erektil funksiyanın zəifləməsi ilə, qadınlar üçün isə endometrioz, yumurtalıqların polikistozu, menstrual dövrün pozulmaları ilə təhlükəlidir. Reproduktiv yaşda olan xəstələr sonsuzluqla, həmçinin hamiləliyin daşınmaması ilə üzləşirlər. Həkimə müraciət, təyin olunmuş preparatların qəbulu həyat tərzinin korreksiyası ilə birlikdə metabolik sindromun təzahürlərini azaltmağa və xəstənin vəziyyətini yaxşılaşdırmağa imkan verir.
Əlaqəli Xəstəliklər
- 2-ci tip şəkərli diabet
- Prediabet
- Uşaqlarda piylənmə
- Hiperurikemiya
- Hipertriqliseridemiya
- 1-ci tip şəkərli diabet
- Addison xəstəliyi
- Adrenogenital sindrom (anadangəlmə böyrəküstü vəz hiperplaziyası)
- Akromegaliya
- Amenoreya
- Autoimmun tireoidit
- Avtoimmun xəstəliklər
- Böyrəküstü vəzi xərçəngi
- Böyrəküstü vəzin çatışmazlığı
- Böyümə hormonu çatışmazlığı
Mövzu üzrə məqalələr
Polikistik yumurtalıq sindromu: aybaşıdan hamiləlik planına qədər
PCOS adı ilə tanınan sindrom yalnız yumurtalıqlarla bağlı deyil. Aybaşı, dəri əlamətləri, maddələr mübadiləsi və hamiləlik planı birlikdə…
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya / Endokrinologiya / Reproduktologiya
Hamiləlikdə şəkər yükləmə testi: necə hazırlaşmalı?
Qlükoza tolerantlıq testi hamiləlikdə şəkər mübadiləsini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. Hazırlıq, məhlul və qan götürmə vaxtı protokola görə…
İstiqamət: Ginekologiya / Endokrinologiya
Qalxanabənzər vəz və hamiləlik: TSH nəticəsini necə qiymətləndirməli?
Qalxanabənzər vəzin hormonları ana və dölün sağlamlığı üçün əhəmiyyətlidir. Hamiləlikdə hormonal dəyişikliklər analizlərə təsir etdiyindən TSH və sərbəst…
İstiqamət: Endokrinologiya / Ginekologiya
Piylənmə zamanı arterial hipertoniya və obstruktiv yuxu apnoesi sindromu
Piylənmə ilə xarici tənəffüs funksiyasının bütöv bir sıra pozğunluqları bağlıdır. Artıq bədən çəkisi olan şəxslərdə ağciyər ventilyasiyasına tələbat…
İstiqamət: Kardiologiya / Somnologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
