Plasenta previa plasentanın uşaqlığın aşağı hissəsində yerləşərək uşaqlıq boynunun daxili dəliyini qismən və ya tam örtməsidir. Hamiləliyin ikinci yarısında ağrısız qanaxma ilə təzahür edə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Xəstəlik haqqında
Son dövrlər plasentanın previasının yayılması davamlı olaraq artır. Bir tərəfdən bu, uşaqlığın xroniki iltihabi xəstəliyinin artması ilə, digər tərəfdən isə qazıntı (kürtaj) və uşaqlıq üzərində aparılan digər cərrahi müdaxilələr zamanı endometriumun travmatik zədələnməsi ilə əlaqədardır. Bu vəziyyətlərdə müşahidə olunan endometriumun birləşdirici toxuma ilə qismən əvəz olunması onunla nəticələnir ki, mayalanmış yumurta hüceyrəsi «düzgün» yerdə – uşaqlığın cismində və ya dibində implantasiya oluna bilmir. Bəzi hallarda səbəb uşaqlığın anatomiyasını pozan mioma düyünlərində gizlənir.
Plasentanın previasının əsas riskləri onunla əlaqədardır ki, hamiləliyin ikinci trimestrində aşağı seqment formalaşmağa başlayır. Bu, plasenta toxumasının qismən qopması ilə müşayiət olunur və qanaxmaya səbəb ola bilər. Aşağı seqmentdə liflər əsasən köndələn istiqamətə malikdir, buna görə də qanaxmalar bəzən kifayət qədər bol olur (köndələn liflər praktik olaraq qan damarlarını sıxmır).
Plasentanın previasının aşkarlanması hamiləliyin və doğuşun aparılmasına öz izini qoyur. Nəzərə almaq lazımdır ki, ikinci-üçüncü trimestrdə plasentanın miqrasiya prosesi başlayır. Bu, onunla ifadə olunur ki, dölün böyüməsi və aşağı seqmentin formalaşması ilə əlaqədar olaraq uşaqlıq gərilir və ilkin olaraq aşağı şöbələrdə lokalizasiya olunan plasenta toxuması tədricən yuxarı qalxır. Buna görə də plasentanın previası diaqnozu doğuşa çatan hamiləlik müddətinə daha yaxın qoyulur.
Əgər hamiləlik dövründə previa qanaxmanın inkişafına səbəb olmayıbsa, hər hansı müalicə aparılmır. Doğuşdan əvvəl daxili boğazın örtülmə dərəcəsindən və uşaqlıq boynunun hazır olmasından asılı olaraq doğuş üsulu məsələsi həll olunur. Hamiləlik dövründə previa fonunda inkişaf edən qanaxma hemostatik terapiyanın aparılması üçün göstərişdir. Əgər aparılan konservativ terapiyaya baxmayaraq, bol qanlı ifrazatla mübarizə aparmaq mümkün olmursa, sezar əməliyyatı göstəriş ola bilər (bu zaman hamiləlik müddəti və dölün həyat qabiliyyəti nəzərə alınır).
Səbəbləri
Plasentanın previasının əsas səbəbləri aşağıdakılar ola bilər:
- uşaqlığın selikli qişasının keçirilmiş kəskin və ya yavaş gedişli xroniki iltihabi prosesləri;
- sezar əməliyyatından, konservativ miomektomiyadan və ya perforasiya dəliyinin tikilməsindən sonra uşaqlıq divarında çapıq izinin olması;
- anamnezdə uşaqlıqdaxili müdaxilələr – diaqnostik qazıntılar, alətli abortlar (xüsusilə böyük gestasion müddətdə);
- mioma düyünlərinin selikaltı lokalizasiyası.
Bəzi hallarda plasentar previa mayalanmış yumurta hüceyrəsinin artmış proteolitik fəallığı ilə əlaqədar ola bilər. Belə vəziyyətdə o, uşaqlığın cismini keçib aşağı seqmentə enir və orada implantasiya olunur.
Təsnifat
Plasentanın previasının ənənəvi təsnifatı doğuş zamanı uşaqlıq boğazının plasenta toxuması ilə örtülmə dərəcəsini nəzərə alır. Anomal yerləşmənin 4 kateqoriyası ayırd edilir:
- aşağı bitişmə – plasenta toxuması aşağı seqmentdə lokalizasiya olunur, lakin uşaqlıq boğazına çatmır;
- kənar previa – bu zaman plasenta toxumasının kənarı daxili boğaz səviyyəsində lokalizasiya olunur, lakin onu örtmür (USM-ə görə bu 0 mm səviyyəsidir);
- qismən previa – daxili boğazın bir hissəsi plasenta toxumasından azaddır, bir hissəsi isə onunla örtülüdür;
- tam previa – bu zaman plasenta toxuması uşaqlıq boğazını tamamilə örtür və doğuş zamanı dölün irəliləməsini qeyri-mümkün edir (bu, sezar əməliyyatı üçün mütləq göstərişdir).
Klinik mənzərə
Bəzi qadınlarda plasentanın previası tamamilə simptomsuz keçə bilər və ultrasəs skanlaması aparılarkən təsadüfi tapıntı ola bilər. Lakin başqa klinik vəziyyət də mümkündür, bu zaman plasentar previa müxtəlif intensivlikli qanlı ifrazatın vaginadan görünməsinə səbəb olur. Belə qanaxma, normal yerləşmiş plasentanın vaxtından əvvəl qopmasından fərqli olaraq, ağrılı hisslərlə müşayiət olunmur.
Hamiləliyin istənilən müddətində cinsiyyət yollarından qanlı ifrazatın olması zamanı ultrasəs skanlaması aparılır. Üsul plasenta toxumasının vəziyyətini vizual olaraq qiymətləndirməyə, mümkün hematomaları aşkar etməyə və qanaxmanın səbəbini müəyyən etməyə imkan verir ki, bu da differensial müalicə proqramının tərtib edilməsi üçün vacibdir.
Beləliklə, plasentanın previası zamanı qanaxmanın əsas əlamətləri bunlardır:
- cinsiyyət yollarından orta və ya bol qanlı ifrazat;
- ağrısızlıq;
- normal uşaqlıq tonusu (normal yerləşmiş plasenta toxumasının qopması zamanı uşaqlıq hipertonus vəziyyətində olur);
- qəfil başlanğıc (tam rifah fonunda).
Qanaxma fonunda dölün vəziyyəti pisləşə bilər. Uşaqlıq-plasentar və feto-plasentar kompleksdə dövr edən qanda oksigen çatışmazlığı dölün hərəki fəallığının dəyişməsinə səbəb olur. Əvvəlcə o artır, dölüçi hipoksiyanın proqressivləşməsi zamanı isə tədricən azalır. Bol qanaxma və akuşer köməyinin gecikməsi zamanı antenatal ölüm baş verə bilər. Dölün hipoksiyası onun ürək fəaliyyətinin xarakterinin dəyişməsinə səbəb olur. İlkin mərhələdə ürək döyüntüləri tezləşir, sonra isə seyrəlir, aritmik ola bilər.
Previa fonunda cüzi qopmalar zamanı dövri olaraq təkrarlanan qanaxmalar tez-tez hamilə qadında anemiyanın inkişafı ilə müşayiət olunur.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Hamiləlik dövründə plasentanın previasının obyektiv əlamətləri transvaginal USM vasitəsilə müəyyən edilir. Həkim plasentanın aşağı kənarından daxili boğaza qədər olan məsafəni ölçür. Əgər sonuncu plasenta toxuması ilə qismən örtülübsə, örtülmə dərəcəsi millimetrlə göstərilir.
Transabdominal (qarın vasitəsilə) ultrasəs skanlaması, xüsusilə plasentanın arxa divar üzrə lokalizasiyası zamanı və ya hamilədə piy toxumasının artıqlığı fonunda, transvaginal üsuldan daha az informativdir. Buna görə də şübhəli hallarda həmişə vagina yolu ilə USM aparılır. Bu üsul qanlı ifrazatın olduğu hallarda belə yüksək təhlükəsizlik dərəcəsi ilə birgə yüksək diaqnostik dəyərə malikdir.
Previa fonunda qanaxması olan hamilə qadınların kompleks müayinə proqramına aşağıdakı üsullar daxildir:
- ümumi klinik və biokimyəvi qan analizi;
- koaqulogramma – qanın laxtalanma fəallığının qiymətləndirilməsi;
- dölün Doppleroqrafiya ilə ultrasəs skanlaması (əgər klinik vəziyyət imkan verirsə, yəni bol qanaxma olmadıqda);
- fonokardiotokoqrafiya – dölün ürək fəaliyyətinin xarakterinin alətli qiymətləndirilməsi.
Müalicə
Hamiləlik zamanı plasentanın previasının müalicəsi bu akuşer patologiyasının klinik gedişinin xüsusiyyətləri ilə müəyyən olunur. Əgər qanaxma yoxdursa və hamilə qadının vəziyyəti sabitdirsə, qadına vaginadan qanlı ifrazatın görünməsinin akuşer stasionarına dərhal müraciət üçün ciddi səbəb olduğu barədə məlumat verilir.
Plasentanın previası ilə əlaqədar qanaxmanın müalicəsi hemostatik terapiya ilə başlayır. Akuşer-ginekoloq qanın laxtalanma fəallığını artıran və qan laxtalarının əmələ gəlməsinə kömək edən preparatlar təyin edir. Uşaqlığı boşaldan (relaksasiya edən) preparatlar qəti əks-göstərişdir, çünki onlar qanaxmanı gücləndirə bilər (miometriumun relaksasiyası şəraitində aşağı seqment damarlarının açılma dərəcəsi artır). Xroniki anemiya zamanı dəmir preparatları təyin olunur.
Əgər konservativ tədbirlər qanaxmanın dayandırılmasına gətirib çıxarmırsa və ya dölün vəziyyəti pisləşirsə, sezar əməliyyatı yolu ilə operativ doğuş məsələsi həll olunur. Bu hallarda previa vaxtından əvvəl doğuşun səbəbinə çevrilir və bəzi uşaqlar, xüsusilə gestasion müddət 34 həftədən az olduqda, gücləndirilmiş müşahidəyə ehtiyac duyur.
Plasentar previa olduqda aparılan sezar əməliyyatı planlı və təcili ola bilər.
- Planlı əməliyyat uşaqlıq boğazının plasenta toxuması ilə tam örtülməsi zamanı və ya doğuşa çatmış hamiləlik müddətində hazır olmayan doğuş yolları ilə birgə qismən örtülmə zamanı yerinə yetirilir. Planlı əməliyyat adətən 36-37 həftəlik gestasion müddətdə aparılır.
- Təcili sezar əməliyyatı ana və dölün mənafeyi naminə yerinə yetirilir. Operativ doğuşa təcili göstərişlər hemostatik terapiya ilə dayandırıla bilməyən bol qanaxma və ya dölün distresinin inkişafı ilə əlaqədardır.
Reabilitasiya
Sezar əməliyyatından sonra aşağıdakı qaydalara riayət etmək tövsiyə olunur:
- döşlə əmizdirməni qurmaq – uşağı tələb olunduqca döşə qoymaq (əksər hallarda operativ doğuşdan sonra qadının vəziyyəti bunu etməyə imkan verir);
- erkən aktivləşmə prinsipinə riayət etmək – əvvəlcə xəstə palata daxilində hərəkət edir, ikinci sutkadan etibarən fiziki fəallıq genişlənir (erkən aktivləşmə qadın orqanizminin daha sürətli bərpasına kömək edir, yapışmaların əmələ gəlməsinin qarşısını almağa imkan verir və ümumilikdə qadının özünü hiss etməsinə müsbət təsir göstərir);
- qida rasionunu tədricən genişləndirmək – əməliyyatdan sonrakı dövrün ilk sutkasında adətən su və qatılaşdırılmamış maye qida qəbuluna icazə verilir, ikinci sutkadan qida püre şəklində ola bilər, üçüncü-dördüncü sutkadan isə tikə şəklində qidalanmaya, sonra isə ənənəvi qidaya keçidə icazə verilir;
- şəxsi gigiyena qaydalarına müntəzəm riayət etmək – sidik kisəsinin hər boşalmasından sonra duş altında yuyunmaq, gigiyenik salfetləri hər 2-3 saatdan bir dəyişmək tövsiyə olunur;
- ilk nəcis ifrazının müstəqil şəkildə mümkün olmadığı hallarda akuşer-ginekoloq əmizdirən analara icazə verilən təbii təsirli işlədici preparat təyin edir.
Əksər hallarda əməliyyat yarasına kosmetik dəridaxili tikişlər qoyulur, buna görə də o, sarğı altında cəmi bir neçə sutka qalır. Əməliyyatdan sonrakı doğuş dövrünün hamar gedişində 4-5-ci gündən etibarən dərini duş altında islatmaq və yaranı steril sarğı ilə örtməmək olar.
Profilaktika
Plasenta toxumasının potensial previasının risklərini azaltmağa imkan verən əsas tədbirlər bunlardır:
- planlaşdırılmamış hamiləlikdən etibarlı qorunma və abortlardan imtina;
- uşaqlıqdaxili müdaxilələrin zəruriliyi barədə ölçülüb-biçilmiş qərar (əgər klinik vəziyyət belə prosedurlardan çəkinməyə imkan verirsə, ginekoloqlar konservativ aparılma proqramı seçir);
- cinsiyyət orqanlarının hər hansı iltihabi proseslərinin vaxtında müalicəsi;
- sezar əməliyyatının tezliyinin azaldılması ilə rasional doğuş (hamiləliyin və doğuşun aparılmasını gündəlik təcrübədə qənaətcil akuşerlik sahəsindəki son nailiyyətləri rəhbər tutan ixtisaslı mütəxəssislərə etibar etmək lazımdır).
Yadda saxla!
Əgər ikinci skrininq USM zamanı plasentanın daxili boğaza çatdığı və ya onu qismən örtdüyü aşkar edilərsə, bu, mümkün miqrasiya prosesinin dinamik müşahidəsi üçün göstəriş sayılır. Buna görə də üçüncü trimestrdə növbəti ultrasəs müayinəsi aparılır. Plasenta previasının yekun diaqnozu yalnız 34-36-cı həftələrdə qoyulur.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Dəqiq diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri və fərdi risklər nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Ginekologiya üzrə xəstəliklər
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
- Diffuz mastopatiya
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
