Qulaq travmaları xarici, orta və daxili qulağın mexaniki, akustik və barotravmatik zədələnmələrini əhatə edir. Eşitmə itkisi, ağrı, qanaxma və başgicəllənmə yarana bilər.
Yayımlanma tarixi:
Xəstəlik haqqında
Qulaq travmalarında ən çox qançırlar, qulaq seyvanının açıq zədələnmələri və timpanal pərdənin perforasiyaları aşkarlanır. Travmalar mexaniki və akustik amillərlə əlaqəli ola bilər. Sonuncu halda qulağın səs qavrayan aparatı zədələnir. Akustik travmalar eşitmə orqanına yüksək intensivlikli səs-küyün təsiri ilə əlaqədardır.
Travmatik zədələnmənin diaqnostikası obyektiv müayinə, endoskopik müayinə və şüa vizualizasiyası (rentgen-skan, KT) nəticələrinə əsaslanır. Eşitmə funksiyasının qiymətləndirilməsi üçün audiometriya aparılır. Müalicə zədələnmənin xarakterindən və topikasından, habelə xəstənin ümumi vəziyyətindən asılı olaraq müəyyən edilir.
Səbəbləri
Qulaq travmalarının səbəbləri patoloji prosesin lokalizasiyasından asılıdır.
- Xarici qulaq.
Qulaq seyvanının bütövlüyü və anatomiyası kütləşdirici zərbə, deşici və ya kəsici yaralanma, habelə dişləmə nəticəsində poza bilər. Müayinə zamanı qulağın deformasiyası, qansızmalar, ödem, açıq yaralar müəyyən edilir. Ağır hallarda qulaq seyvanının qopması baş verə bilər. Perixondrium qığırdaqdan ayrıldıqda mavi-qırmızı şiş (lokal qansızma) əmələ gəlir. Belə hallarda perixondrium lövhəsinin iltihabı (perixondrit) riski artır. Ağır travmalarda eşitmə keçəcəyinin sümük əsasının sınığı baş verə bilər.
- Orta qulaq travmaları.
Bu növ zədələnmələr qulaqların əlaltı vasitələrlə, o cümlədən qulaq çubuqları ilə təmizlənməsi zamanı timpanal pərdənin zədələnməsi ilə əlaqəli ola bilər. Digər səbəb zərbə, suya tullanma nəticəsində təzyiq dəyişməsi ola bilər.
- Daxili qulaq travmaları.
Bu lokalizasiyanın zədələnmələri adətən ciddi kəllə-beyin travmaları ilə əlaqədardır.
Mexaniki travmalardan başqa, eşitmə orqanının akustik zədələnmələri də fərqləndirilir. Səbəb amilləri 2 kateqoriyaya bölünür:
- həddindən artıq güclü səs-küyün qısamüddətli təsiri – 120 dB-dən yuxarı (atəş açma);
- icazə verilən həddi az miqdarda aşan səs-küyün uzunmüddətli (təkrarlanan) təsiri (məsələn, maşınqayırma sənayesi, aviasiya sənayesi işçilərində).
Təsnifat
Eşitmə orqanının travmaları lokalizasiyasına görə aşağıdakı növlərə təsnif edilir:
- xarici şöbənin zədələnməsi;
- orta qulağın zədələnməsi;
- daxili qulağın zədələnməsi.
Zədələr ikitərəfli və ya birtərəfli (sol və ya sağ qulağın travması) ola bilər.
Klinik mənzərə
Xarici qulaq keçəcəyinin zədələnməsi zamanı ağrılı hisslər yaranır, eşitmə qəflətən zəifləyir. Toxumaların ödemi və infiltrasiyası boşluğun daralmasına səbəb olur. Həmçinin qansızma və qanaxma müəyyən edilir. Zədələnmə kəllə-beyin travması ilə birləşdikdə ürəkbulanma və qusma yaranır. Bəzi hallarda üz sinirinin parezi inkişaf edə bilər.
Orta qulaq strukturlarının zədələnməsi zamanı qəflətən şiddətli ağrı, küy və cingilti yaranır, eşitmə kəskin zəifləyir. Başda çıtırtı və küy hiss olunur, bunlara tez-tez ürəkbulanma və qusma müşayiət edir. Orta qulaq travmaları adətən atmosfer təzyiqinin əhəmiyyətli dəyişmələri ilə əlaqəlidir, buna görə də dalğıclarda, kesson işləri aparılarkən, həmçinin meyilli şəxslərdə təyyarə uçuşları zamanı rast gəlinir. Ağır zədələnmələrdə ikincili olaraq daxili qulaq strukturları da iştirak edə bilər ki, bu da gözlərin spontan nəzarətsiz yana dönməsi, tarazlığın pozulması və başgicəllənmə ilə təzahür edir. Üz sinirinin keçdiyi sümük kanalı zədələndikdə, aidiyyəti zonalarda innervasiya pozulur. Bəzi hallarda orta qulaq travmaları irinli prosesə keçidlə infeksion iltihabın inkişafı kimi nəticələrə səbəb olur.
Daxili qulağın zədələnmələri ən təhlükəli sayılır. Onlar aşağıdakı əlamətlərlə təzahür edir:
- tam eşitmə itkisi, bəzən nitqin də itməsi;
- başgicəllənmə;
- psixi depressiya;
- mərkəzi mənşəli ürəkbulanma və qusma.
Gicgah sümüyünün piramidasının bütövlüyü pozulduqda daxili qulaq ikincili olaraq zədələnə bilər. Bu zaman qan damarları zədələnir və qan daxili qulağın qapalı boşluğuna tökülür. Tez-tez timpanal pərdə də cırılır, buna görə qan qulaqdan çölə də çıxa bilər. Bərk beyin qişası zədələndikdə isə qulaqdan serebrospinal maye ayrılır.
Akustik xarakterli qulaq travmasının simptomları bunlardır:
- bütün səslərin qəflətən yox olması;
- karlıq (kontuziya) sindromunun xarakterik təzahürlərinin olması – eşitmə oriyentasiyasının itməsi, qulaqlarda ağrı və cingilti hissinin yaranması, başgicəllənmə.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Xarici zədələrin əsas diaqnostika üsulu vizual müayinə və palpasiyadır. Eşitmə keçəcəyinin və qulaq pərdəsinin vəziyyətini qiymətləndirmək üçün endoskopik texnikanın tətbiqi ilə otoskopiya aparılır. Gicgah sümüyünün zədələnməsinə şübhə olduqda kompüter tomoqrafiyası (KT) aparılır.
Kəllə-beyin travması əlamətləri olan, zədələrin dərəcəsindən, dərinliyindən və yayılma dairəsindən asılı olaraq eşitmə və vestibulyar pozğunluqlar inkişaf etmiş xəstələrə mütləq qaydada KT-müayinə aparılır.
Müalicə
Qulaq travmalarının müalicəsi həm konservativ, həm də cərrahi üsulla aparıla bilər. Müalicə proqramının seçimi patoloji prosesin xarakteri və onun lokalizasiyası ilə müəyyən edilir.
Dəri zədələnibsə, peyvənd statusundan asılı olaraq tetanusun təcili profilaktikası aparılır. İnfeksion ağırlaşmaların profilaktikası üçün qısa kurslu antibakterial preparatlar təyin edilir. Akustik travma zamanı səs-küydən qorunma vacibdir, həkimin qərarı ilə qlükokortikosteroidlər təyin oluna bilər.
Cərrahi müalicə
- Xarici qulağın travmalarında laxtaların, nekrozlaşmış toxumaların və yad cisimlərin çıxarılması, lazım gəldikdə isə yara kənarlarının tikilməsi, toxuma defektinin plastikası aparılır.
- Orta qulağın zədələrini aradan qaldırmaq üçün mirinqoplastika və ya timpanoplastika göstəriş ola bilər.
- Daxili qulağın travmalarında əməliyyatlar yad cisimlərin çıxarılmasına və zədələnmiş orqanın anatomiyasının bərpasına yönəldilir. Cərrahi müdaxilənin aparılması yalnız pasiyentin vəziyyəti sabitləşdirildikdən sonra mümkün ola bilər.
Reabilitasiya
Qulaq travmalarından sonra müxtəlif istiqamətli fizioterapevtik prosedurlar geniş tətbiq edilir. Qulaq seyvinin ifadəli posttravmatik deformasiyası zamanı otoplastika aparılır.
Profilaktika
Mexaniki xarakterli qulaq travmasının profilaktikası məişətdə, istehsalatda və idmanda təhlükəsizlik tədbirlərinə əməl olunmasına yönəldilib. Akustik zədələnmə riskini azaltmaq üçün eşitmə gigiyenasına riayət edilməli – yüksək səs-küy yükü şəraitində qulaq tıxacları və digər mühafizə vasitələri taxılmalıdır.
Yadda saxla!
Xarici eşitmə keçəcəyinin travmaları çapıq proseslərinin inkişafına səbəb ola bilər ki, bu da təkcə xəstələr üçün deyil, həkimlər üçün də mürəkkəb, çoxkomponentli problem təşkil edir. Eşitmə keçəcəyinin stenozu və ya tam bitişməsi cərrahi müdaxilə tələb edir. Bu patologiyanın müxtəlif müalicə üsulları məlumdur. Cərrahın taktikası ilk növbədə atreziyanın tipindən asılıdır ki, o, ya bərk, ya da membranoz ola bilər. Birincisi eşitmə keçəcəyini dolduran, mümkün olaraq sümük lövhəsi və xolesteatomanın olduğu fibroz toxumanın mövcudluğu ilə xarakterizə olunur. İkincisi isə xarici eşitmə keçəcəyinin boşluğunun lifli toxuma ilə natamam qapanması ilə fərqlənir.
Ümumiləşdirilmiş əsas cərrahi müdaxilə texnikası 3 ardıcıl mərhələyə əsaslanır: atretik massivin tam rezeksiyası, xarici eşitmə keçəcəyinin əhəmiyyətli genişləndirilməsi və çılpaqlaşmış sümük sahələrinin transplantatla örtülməsi. Məlumdur ki, dəri örtüyünün defekti nə qədər böyükdürsə, onun epitelizasiyası bir o qədər çətindir. Yeni əmələ gələn epitel həmişə ətraf toxumalarla tam eyni formalaşmır və çapıq deformasiyalarına səbəb ola bilər. Buna görə də əməliyyatdan sonra dinamik müşahidə və mümkün ağırlaşmaların vaxtında korreksiyası tələb olunur.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin səbəbi və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Qulağın iltihabı
İsti yay günlərində çoxumuz sərin suya girmək istəyirik. Və hərə bir yerə üz tutur: kimisi yaxınlıqdakı gölməçələrə, çaylara,…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Larinqoskopiya nədir?
Larinqoskopiya – otolarinqologiyada geniş yayılmış müayinə üsuludur; ondan istifadə edərək həkim qırtlağı patoloji dəyişikliklər baxımından müayinə etmək, aşkar…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
