Təbil pərdəsinin perforasiyası qulaq pərdəsində travma, infeksiya və ya təzyiq dəyişiklikləri nəticəsində yaranan dəlik və ya cırılmadır. Eşitmə azalması, ağrı və qulaqdan axıntı ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Qulaq pərdəsinin cırılması
- qulaq pərdəsinin deşilməsi
- timpanik membranın perforasiyası
- qulaq pərdəsinin travması
Xəstəlik haqqında
Təbil (qulaq) pərdəsi xarici eşitmə keçəcəyi ilə orta qulaq arasında yerləşən nazik, elastik arakəsmədir. O, orta qulağı kənardan yad cisimlərin, suyun və mikrobların daxil olmasından qoruyur və səs dalğalarını titrəyərək eşitmə sümükcüklərinə, oradan da daxili qulağa ötürür. Təbil pərdəsinin perforasiyası bu arakəsmədə çat, deşik və ya cırılmanın olmasıdır.
Perforasiya istənilən yaşda yaranır, lakin uşaqlarda daha tez-tez rast gəlinir: onlarda kəskin orta otit daha çox olur, həmçinin uşaqlar maraq üzündən qulağa müxtəlif əşyalar salaraq zərif membranı zədələyə bilərlər. Yetkinlərdə səbəb çox vaxt qulağın qulaq çubuqları ilə təmizlənməsi, barotravma, qulağa zərbə və xroniki otitdir.
Kiçik perforasiyalar çox vaxt bir neçə həftə ərzində öz-özünə bitişir. Lakin pərdənin bütövlüyünün pozulması orta qulağı infeksiyaya qarşı müdafiəsiz qoyur və xroniki otitə, eşitmənin davamlı azalmasına səbəb ola bilər. Buna görə qulaq pərdəsinin zədələnməsindən şübhə olduqda LOR-həkiminə müraciət etmək vacibdir.
Səbəbləri
Xarici və orta qulaq arasındakı arakəsmənin zədələnməsinə aşağıdakı amillər səbəb ola bilər:
- Kəskin orta otit – ən çox rast gəlinən səbəbdir. Orta qulağın iltihabı zamanı eşitmə borusunun ağzı şişkinlik nəticəsində daralır, irinli möhtəviyyat çıxış yolu tapa bilmir, toplanaraq pərdəyə təzyiq göstərir və onun toxumasını əridir.
- Xroniki irinli orta otit – uzun müddət davam edən iltihab pərdədə bağlanmayan perforasiya ilə müşayiət olunur.
- Mexaniki travma – qulağın qulaq çubuqları, kibrit, sancaq və digər əşyalarla qurdalanması, uşağın iti əşyalarla ehtiyatsız oyunu, qulaq kirinin evdə düzgün olmayan üsulla təmizlənməsi.
- Barotravma – xarici təzyiqin kəskin dəyişməsi: təyyarənin enməsi zamanı (xüsusən burun tutulu olduqda), suya dalma, burun bağlı vəziyyətdə güclü asqırma və ya burnu sərt silmə.
- Qulağa zərbə – açıq ovucla qulağa vurulma, suya qulaq üstə düşmə.
- Akustik travma – partlayış, atəş və digər qəfil, çox güclü səsin təsiri.
- Kəllə travması – gicgah sümüyünün sınığı ilə birlikdə.
- Termik və kimyəvi zədələnmə – qaynar maye, qığılcım, aşındırıcı maddələrin qulağa düşməsi.
Təsnifat
Yaranma mexanizmindən asılı olaraq perforasiyanın aşağıdakı növləri fərqləndirilir:
- travmatik – birbaşa mexaniki zədə, təzyiqin kəskin dəyişməsi və ya güclü səsin təsiri nəticəsində yaranır; kənarları adətən cırıq olur;
- infeksion (iltihabi) – iltihab zamanı membran toxumasının irinli ərinməsi nəticəsində inkişaf edir.
Gedişinə görə kəskin (təzə) və xroniki (uzun müddət bağlanmayan) perforasiya, yerləşməsinə görə isə pərdənin mərkəzində və ya kənarında yerləşən perforasiya ayırd edilir. Kənar perforasiyalar xolesteatoma (orta qulaqda dəri epitelisinin böyüməsi) riski baxımından daha diqqətlə izlənilir.
Klinik mənzərə
Əlamətlər perforasiyanın səbəbindən və ölçüsündən asılıdır. Bəzən kiçik perforasiya yalnız yüngül narahatlıqla müşayiət olunur. Əsas əlamətlər:
- qulaqda kəskin ağrı – travma anında qəfil yaranır; otit zamanı isə əksinə, perforasiya baş verdikdən sonra ağrı tez-tez azalır;
- qulaqdan ifrazat – otit zamanı irinli və ya selikli-irinli, travmadan sonra qanlı;
- eşitmənin pisləşməsi, qulağın “tutulması” hissi;
- qulaqda küy və ya uğultu;
- burnu sildikdə qulaqdan hava çıxması hissi;
- başgicəllənmə, ürəkbulanma – adətən güclü travmada.
Kiçik uşaqlar şikayətlərini izah edə bilmir: onlarda narahatlıq, ağlama, qulağı çəkmə, yuxu pozulması, qulaqdan axıntı və ya yastıqda ləkələr diqqəti cəlb etməlidir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər:
- güclü başgicəllənmə, qusma, yerişin pozulması varsa;
- eşitmə qəfildən və kəskin şəkildə azalıbsa;
- üz əzələlərində asimmetriya və ya zəiflik yaranıbsa;
- qulaqarxası nahiyədə qızartı, şiş, ağrı varsa və ya qulaq seyvanı önə itələnibsə (mastoidit şübhəsi) – dərhal 103 nömrəsinə zəng edin;
- yüksək hərarət, güclü baş ağrısı, ənsə əzələlərinin gərginliyi və ya çaşqınlıq yaranıbsa – bu halda dərhal 103 nömrəsinə zəng edin;
- perforasiya baş travması ilə birlikdə baş veribsə.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Qulaq travması və ya qulaqdan axıntı LOR-həkiminə (otolarinqoloqa) gecikmədən müraciət üçün əsasdır. Həkim perforasiyadan əvvəl baş vermiş hadisələri – travmanı, uçuşu, dalğıclığı, soyuqdəyməni, qulaqda ağrını – və şikayətlərin xarakterini aydınlaşdırır.
- Otoskopiya – işıq mənbəyi olan kiçik cihaz – otoskopla qulaq keçəcəyinə və pərdəyə baxış; perforasiyanın ölçüsü, yeri, kənarları və ifrazatın xarakteri qiymətləndirilir.
- Otomikroskopiya və ya qulağın endoskopik müayinəsi – pərdənin və orta qulaq strukturlarının daha dəqiq, böyüdülmüş təsvirini verir.
- Audiometriya – eşitmənin hansı dərəcədə azaldığını və eşitmə itkisinin növünü (səs keçirici, neyrosensor və ya qarışıq) müəyyən edir.
- Kamerton sınaqları – eşitmənin pozulma tipini ilkin qiymətləndirmək üçün sadə üsul.
- Timpanometriya – orta qulaqdakı təzyiqi və pərdənin hərəkətliliyini qiymətləndirir; perforasiya zamanı xarakterik dəyişiklik göstərir.
- Bakterioloji müayinə – irinli ifrazat olduqda törədicini müəyyən etmək və antibiotiki düzgün seçmək üçün.
- Gicgah sümüklərinin KT-si – kəllə travmasında, xroniki otitdə, xolesteatoma və ağırlaşma şübhəsində.
Differensial diaqnostika xarici otit, qulaq keçəcəyinin qulaq kiri ilə tutulması, ekssudativ orta otit və xolesteatoma ilə aparılır.
Xidmətlər
Ağırlaşmalar
- xroniki irinli orta otit və pərdədə davamlı perforasiya;
- eşitmənin davamlı azalması (səs keçirici və ya qarışıq eşitmə zəifliyi);
- eşitmə sümükcüklərinin zədələnməsi;
- xolesteatoma;
- labirintit – daxili qulağın iltihabı, başgicəllənmə ilə;
- mastoidit – qulaqarxası sümüyün iltihabı;
- nadir hallarda kəllədaxili ağırlaşmalar (meningit, beyin absesi).
Müalicə
Müalicə perforasiyanın səbəbindən, ölçüsündən və infeksiyanın olub-olmamasından asılıdır. Taktikanı LOR-həkimi müəyyən edir.
- Qulağın quru saxlanması – müalicənin əsasıdır. Çimərkən qulaq keçəcəyini vazelinlə isladılmış pambıqla və ya xüsusi tıxacla qorumaq, üzgüçülükdən çəkinmək lazımdır.
- Müşahidə – kiçik travmatik perforasiyalar, infeksiya olmadıqda, çox vaxt bir neçə həftə ərzində öz-özünə bitişir. Bu dövrdə həkim pərdənin vəziyyətini nəzarət müayinələrində yoxlayır.
- Antibakterial müalicə – perforasiyaya səbəb olmuş irinli otit zamanı və ya travmadan sonra infeksiyalaşma əlamətləri olduqda həkim antibiotiklər təyin edir. Yerli müalicə üçün yalnız perforasiya zamanı istifadəsi təhlükəsiz olan, həkimin seçdiyi qulaq damcıları tətbiq edilir, çünki bəzi damcılar orta qulağa keçərək daxili qulağa zərər verə bilər.
- Ağrı və iltihabın azaldılması – ağrıkəsici və qızdırmasalıcı preparatlar; uşaqlara aspirin vermək olmaz.
- Burun tutulmasının aradan qaldırılması – eşitmə borusunun funksiyasını yaxşılaşdırmaq üçün həkim burun damcıları tövsiyə edə bilər.
- Pərdəyə yamaq qoyulması – kiçik perforasiyalarda LOR-həkimi perforasiyanın kənarlarını təmizləyib üzərinə xüsusi kağız və ya digər material yerləşdirə bilər; bu, bitişməni sürətləndirir.
- Mirinqoplastika (timpanoplastika) – perforasiya öz-özünə bitişmədikdə, xroniki perforasiyada və ya böyük defektdə qulaq pərdəsinin cərrahi bərpasıdır. Əməliyyat ümumi və ya yerli anesteziya altında aparılır. Plastika üçün pasiyentin öz toxumaları – qulaq qığırdağının örtüyü, qığırdaq və ya gicgah əzələsinin fassiyası istifadə olunur. Həkim mikroskop və ya endoskop vasitəsilə yamağı defektin yerinə yerləşdirir və sorulan materiallarla sabitləşdirir. Lazım olduqda eyni zamanda eşitmə sümükcükləri də bərpa olunur.
Nə etmək olmaz: qulağı yumaq, qulağa spirt, yağ, bitki şirələri və ya həkimin təyin etmədiyi damcılar tökmək, qulaq çubuqları ilə ifrazatı təmizləməyə çalışmaq, qulağı isitmək, burnu sərt silmək. Bu hərəkətlər infeksiyanı orta qulağa keçirə və eşitməyə zərər verə bilər.
Reabilitasiya
Kiçik perforasiya öz-özünə bitişərkən, həkimin tövsiyələrinə əməl olunduqda bərpa adətən bir neçə həftə çəkir. Mirinqoplastikadan sonra bərpa dövrü daha uzun olur. Bu müddətdə həkimin təyin etdiyi müalicəyə əməl etmək, qulağı sudan qorumaq, hovuza getməkdən və su hövzələrində çimməkdən, ağır fiziki yükdən, burnu sərt silməkdən, güclü küydən və atmosfer təzyiqinin kəskin dəyişməsindən – təyyarə uçuşlarından, dağ səfərlərindən, dalğıclıqdan – müvəqqəti çəkinmək tövsiyə olunur. Asqırarkən ağzı açıq saxlamaq lazımdır. Sağalmanın gedişini və eşitməni qiymətləndirmək üçün nəzarət müayinələri və audiometriya aparılır.
Profilaktika
- qulağı qulaq çubuqları və digər əşyalarla təmizləməmək – yalnız qulaq seyvanını və keçəcəyin girişini yumaq kifayətdir; qulaq kiri tıxacı olduqda həkimə müraciət etmək;
- kiçik əşyaları uşaqların əli çatmayan yerdə saxlamaq;
- kəskin otitin, burun və udlaq infeksiyalarının vaxtında və axıra qədər həkim nəzarəti ilə müalicəsi;
- təyyarənin enməsi zamanı udqunmaq, əsnəmək, saqqız çeynəmək; körpələrə bu zaman döş və ya su vermək;
- burun tutulduqda uçuşdan və dalğıclıqdan əvvəl həkimlə məsləhətləşmək;
- güclü səs-küylü mühitdə qulaqları qoruyucu vasitələrlə qorumaq;
- burnu növbə ilə, bir burun dəliyini sıxmaqla və ehtiyatla silmək;
- qulağa zərbələrdən çəkinmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Qulaq ağrısı, axıntı və ya eşitmənin azalması zamanı LOR-həkiminə (otolarinqoloqa) müraciət etmək lazımdır. Uşaqlarda ilkin müayinəni pediatr da apara bilər, lakin perforasiya şübhəsində uşaq LOR-həkimi tərəfindən baxış vacibdir.
Yadda saxla!
- Kiçik perforasiyalar çox vaxt öz-özünə bitişir, lakin bu, həkim nəzarəti altında baş verməlidir.
- Perforasiya olduqda qulağı sudan qoruyun və heç bir damcını həkim təyinatı olmadan istifadə etməyin.
- Qulaq çubuqları qulaq pərdəsinin travmasının əsas səbəblərindəndir – qulaq keçəcəyinə heç bir əşya salmayın.
- Güclü başgicəllənmə, qəfil eşitmə itkisi, üz əzələlərinin zəifliyi və ya qulaqarxası şiş təcili müraciət tələb edir.
- Vaxtında müalicə və tövsiyələrə əməl etmək xroniki otitin və davamlı eşitmə azalmasının qarşısını almağa kömək edir.
Suallar və cavablar
Bəli, kiçik travmatik və otitlə bağlı perforasiyalar çox vaxt bir neçə həftə ərzində öz-özünə bitişir. Bunun üçün qulağı quru saxlamaq və infeksiyanın qarşısını almaq vacibdir. Perforasiya bitişmədikdə həkim yamaq qoyulmasını və ya mirinqoplastikanı təklif edə bilər.
Əksər hallarda pərdə bitişdikdən sonra eşitmə yaxşılaşır və ya tam bərpa olunur. Böyük, xroniki perforasiyalarda və ya eşitmə sümükcükləri zədələndikdə eşitmə azalması qala bilər. Bunu qiymətləndirmək üçün sağalmadan sonra audiometriya aparılır.
Perforasiya bitişənə qədər qulağa su düşməməlidir, çünki su ilə birlikdə mikroblar orta qulağa keçə bilər. Çimərkən qulağı vazelinlə isladılmış pambıq və ya xüsusi tıxacla qorumaq lazımdır. Üzgüçülüyə qayıtmaq vaxtını həkim müəyyən edir.
Təzə perforasiya zamanı və mirinqoplastikadan sonra təyyarə uçuşunu həkimlə razılaşdırmaq lazımdır. Bəzi hallarda bərpa dövründə uçuş müvəqqəti tövsiyə olunmur. Uçuş zamanı udqunmaq və burnun tutulmamasına diqqət etmək təzyiq dəyişikliyinin təsirini azaldır.
Perforasiya şübhəsi olduqda həkim baxmadan qulağa heç bir damcı, yağ və ya xalq vasitəsi tökmək olmaz. Bəzi damcılar orta qulaqdan daxili qulağa keçərək eşitməyə zərər verə bilər. Təhlükəsiz damcını yalnız LOR-həkimi seçir.
Bu, çox vaxt otit fonunda pərdənin perforasiyasını göstərir və uşağı tezliklə LOR-həkiminə və ya pediatra göstərmək lazımdır. Gözləyərkən qulağın xarici hissəsini təmiz salfetlə ehtiyatla silmək olar, lakin qulaq keçəcəyinə heç nə salmaq olmaz. Yüksək hərarət, qulaqarxası şiş və ya uşağın ümumi vəziyyətinin pisləşməsi təcili müraciət tələb edir.
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Qulağın iltihabı
İsti yay günlərində çoxumuz sərin suya girmək istəyirik. Və hərə bir yerə üz tutur: kimisi yaxınlıqdakı gölməçələrə, çaylara,…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Larinqoskopiya nədir?
Larinqoskopiya – otolarinqologiyada geniş yayılmış müayinə üsuludur; ondan istifadə edərək həkim qırtlağı patoloji dəyişikliklər baxımından müayinə etmək, aşkar…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
