Tubootit və ya evstaxit eşitmə borusunun funksiyasının pozulması və iltihabi dəyişiklikləri ilə əlaqəli vəziyyətdir. Qulaqda tutulma, təzyiq hissi və eşitmənin azalması yarada bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Salpingootit
- evstaxiit
- eşitmə borusunun disfunksiyası
- eşitmə borusunun iltihabı
Xəstəlik haqqında
Eşitmə (evstaxi) borusu orta qulağın təbil boşluğunu burun-udlaqla birləşdirən dar kanaldır. O, təbil boşluğunun havalanmasını təmin edir, buradakı təzyiqi xarici atmosfer təzyiqi ilə bərabərləşdirir və orta qulaqda yaranan sekretin burun-udlağa axmasına şərait yaradır. Normada boru udqunma, əsnəmə zamanı qısa müddətə açılır, qalan vaxt isə bağlı qalır.
Borunun mənfəzi çox dar olduğu üçün selikli qişanın cüzi şişkinliyi belə onun keçiriciliyini pozur. Nəticədə təbil boşluğunda təzyiq azalır, təbil pərdəsi içəri çəkilir, qulaqda tıxanma hissi və eşitmənin azalması yaranır. Bu vəziyyət tubootit (evstaxit) adlanır.
Tubootit ən çox məktəbəqədər və kiçik məktəb yaşlı uşaqlarda rast gəlinir: onlarda eşitmə borusu daha qısa, enli və üfüqi yerləşir, adenoidlər böyük olur, virus infeksiyaları isə tez-tez təkrarlanır. Böyüklərdə xəstəlik çox vaxt soyuqdəymə, allergik rinit və ya təyyarə uçuşu fonunda inkişaf edir. Vaxtında müalicə olunmadıqda tubootit orta qulağın iltihabına və davamlı eşitmə zəifliyinə səbəb ola bilər.
Səbəbləri
Xəstəliyin əsasında eşitmə borusunun selikli qişasının şişməsi və ya borunun mexaniki tıxanması durur. Səbəblər və risk amilləri:
- kəskin respirator virus infeksiyaları – qrip, paraqrip, adenovirus, rinovirus; tubootitin ən tez-tez rast gəlinən səbəbidir;
- bakterial infeksiyalar – streptokok, stafilokok, pnevmokok; kəskin rinit, sinusit, tonzillit zamanı iltihab boruya keçir;
- allergik rinit, o cümlədən mövsümi pollinoz – selikli qişanın allergik ödemi borunun keçiriciliyini azaldır;
- adenoidlərin böyüməsi – uşaqlarda borunun burun-udlaqdakı dəliyini mexaniki bağlayır və infeksiya ocağı rolunu oynayır;
- burun arakəsməsinin əyilməsi, xroniki hipertrofik rinit, burun polipləri – burun tənəffüsünü və havalanmanı pozur;
- barotravma – təyyarənin enişi, dalğıclıq, dağ yollarında sürətli enmə zamanı təzyiqin kəskin dəyişməsi;
- burun-udlaqda şişlər – böyüklərdə birtərəfli, uzun sürən tubootit zamanı istisna edilməlidir;
- qastroezofageal reflüks – mədə möhtəviyyatının burun-udlağa atılması selikli qişanı qıcıqlandırır;
- siqaret çəkmə və passiv siqaret tüstüsü – selikli qişanın təmizləyici funksiyasını zəiflədir;
- xroniki infeksiya ocaqları – badamcıqlar, burunətrafı ciblər, dişlər; nadir hallarda spesifik infeksiyalar.
Təsnifat
Gedişinə görə tubootitin iki forması ayırd edilir:
- kəskin – adətən soyuqdəymə və ya barotravma fonunda qəflətən başlayır, simptomlar aydın ifadə olunur və düzgün müalicə ilə qısa müddətdə keçir;
- xroniki – burunətrafı ciblərin, badamcıqların, adenoidlərin xroniki xəstəlikləri fonunda inkişaf edir, dalğavari gedir: kəskinləşmələr əlamətlərin az ifadə olunduğu dövrlərlə əvəz olunur; təbil pərdəsində davamlı dəyişikliklərə səbəb ola bilər.
Mənşəyinə görə infeksion, allergik və barotravmatik, yayılmasına görə isə birtərəfli və ikitərəfli tubootit fərqləndirilir.
Klinik mənzərə
Həm uşaqlarda, həm də böyüklərdə tubootit aşağıdakı əlamətlərlə özünü göstərir:
- bir və ya hər iki qulaqda tıxanma, dolğunluq hissi; bəzən udqunduqda və ya əsnədikdə müvəqqəti keçir;
- eşitmənin mülayim azalması;
- qulaqda küy, cırıltı, şaqqıltı səsləri;
- autofoniya – öz səsinin qulaqda güclü əks-səda verməsi;
- başın əyilməsi və ya çevrilməsi zamanı qulaqda maye axması hissi;
- qulaqda ağırlıq, diskomfort, zəif ağrı;
- bəzən yüngül başgicəllənmə.
Tubootit çox vaxt başqa xəstəliyin fonunda inkişaf etdiyindən, ona burun tutulması, axıntı, boğaz ağrısı, hərarət kimi əlamətlər qoşulur. Hərarət adətən yüksək olmur; güclü qulaq ağrısı və yüksək hərarət orta qulağın kəskin iltihabına işarə edə bilər.
Kiçik uşaqlar qulaq tıxanmasından şikayət etmir: valideynlər uşağın səslənməyə gec reaksiya verməsinə, televizorun səsini artırmasına, tez-tez yenidən soruşmasına diqqət yetirməlidir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər qulaqda güclü ağrı və yüksək hərarət varsa, qulaqdan irin və ya qan axırsa, eşitmə qəfildən kəskin azalıbsa, güclü başgicəllənmə, üzün bir tərəfinin əyilməsi yaranıbsa. Qulaq seyvanının arxasında qızartı, şişkinlik və ağrı (mastoidit əlaməti), xüsusilə uşaqda yüksək hərarət və halsızlıqla birlikdə, olduqda dərhal 103-ə zəng edin.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu otolarinqoloq qoyur. Həkim şikayətləri, onların soyuqdəymə, allergiya, təyyarə uçuşu ilə əlaqəsini soruşur, sonra otoskopiya aparır – xüsusi işıqlı alətlə xarici qulaq keçəcəyinə və təbil pərdəsinə baxır. Tubootitdə təbil pərdəsi içəri çəkilmiş, bulanıq olur, işıq refleksi dəyişir, bəzən onun arxasında maye səviyyəsi görünür.
Diaqnozu dəqiqləşdirmək və səbəbi aydınlaşdırmaq üçün aşağıdakı müayinələr təyin edilə bilər:
- timpanometriya (akustik impedansometriya) – təbil boşluğundakı təzyiqi və təbil pərdəsinin hərəkətliliyini ölçür; tubootitin əsas obyektiv təsdiqidir;
- audiometriya, kamerton sınaqları – eşitmənin azalma dərəcəsini və növünü müəyyən edir;
- burun boşluğunun və burun-udlağın endoskopik müayinəsi – adenoidləri, eşitmə borusunun dəliyinin vəziyyətini, polipləri, şişləri göstərir;
- eşitmə borusunun keçiriciliyinin yoxlanılması – Valsalva sınağı, Politzer üsulu ilə üfürmə;
- burunətrafı ciblərin kompüter tomoqrafiyası – xroniki sinusit şübhəsi olduqda;
- göstəriş olduqda – ümumi qan analizi, udlaqdan yaxmanın bakterioloji müayinəsi, allerqoloqun konsultasiyası.
Müayinələrin həcmi hər pasiyent üçün fərdi müəyyən edilir. Differensial diaqnostika kəskin və ekssudativ orta otit, qulaq kiri tıxacı, sensonevral eşitmə zəifliyi və gicgah-alt çənə oynağının xəstəlikləri ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- ekssudativ (seroz) otit – təbil boşluğunda uzun müddət maye toplanır, eşitmə azalır; uşaqlarda nitqin inkişafına təsir edə bilər;
- kəskin orta otit – infeksiyanın təbil boşluğuna keçməsi, güclü ağrı və hərarətlə;
- təbil pərdəsinin retraksiyası – pərdənin davamlı içəri çəkilməsi və nazilməsi;
- adheziv otit – təbil boşluğunda bitişmələr, eşitmə sümükcüklərinin hərəkətinin məhdudlaşması;
- davamlı keçirici eşitmə zəifliyi;
- nadir hallarda – xolesteatoma, cərrahi müalicə tələb edən törəmə.
Müalicə
Tubootitin müalicəsi adətən konservativdir və ambulator şəraitdə aparılır. Məqsəd eşitmə borusunun şişkinliyini aradan qaldırmaq, onun keçiriciliyini bərpa etmək və xəstəliyin səbəbini – infeksiyanı, allergiyanı, burun tənəffüsünün pozulmasını müalicə etməkdir.
Dərman müalicəsi (həkim fərdi seçir):
- damcı və ya sprey şəklində damardaraldıcı burun vasitələri – selikli qişanın ödemini azaldır; yalnız qısa müddətə istifadə edilir, çünki uzun müddət tətbiq burun selikli qişasında asılılıq və xroniki rinit yaradır;
- burun üçün yerli təsirli qlükokortikoid (hormonal) spreylər – xüsusilə allergik mənşəli və xroniki tubootitdə;
- antihistamin vasitələr – allergiya təsdiqləndikdə;
- burun boşluğunun duz məhlulları ilə yuyulması – selikdən təmizlənməyə kömək edir;
- antibakterial preparatlar – yalnız bakterial infeksiya, sinusit və ya orta otit olduqda həkim təyinatı ilə.
Prosedurlar:
- eşitmə borusunun Politzer üsulu ilə üfürülməsi və ya kateterizasiyası – borunun keçiriciliyini bərpa etmək üçün;
- təbil pərdəsinin pnevmomassajı;
- autoinflyasiya – həkimin öyrətdiyi xüsusi üfürmə məşqləri;
- göstəriş olduqda fizioterapiya.
Cərrahi müalicə səbəbin aradan qaldırılmasına yönəlir: uşaqlarda adenoidlərin çıxarılması, burun arakəsməsinin düzəldilməsi, poliplərin çıxarılması, xroniki sinusitin müalicəsi. Təbil boşluğunda maye uzun müddət qaldıqda təbil pərdəsinin şuntlanması (havalandırıcı borucuğun qoyulması), bəzi hallarda eşitmə borusunun balon dilatasiyası aparıla bilər.
Evdə nə etmək olar: burnu hər burun dəliyindən ayrı-ayrılıqda, gərginləşmədən silmək; bol maye qəbul etmək; otaq havasını nəmləndirmək; təyyarədə enmə zamanı saqqız çeynəmək, su içmək, tez-tez udqunmaq. Hər iki burun dəliyindən güclü sümkürmək olmaz – bu, infeksiyalı seliyin təbil boşluğuna atılmasına səbəb ola bilər. Qulağa özbaşına damcı tökmək, qulağı qızdırmaq, kəskin dövrdə üzmək və dalğıclıqla məşğul olmaq tövsiyə edilmir.
Kəskin tubootit düzgün müalicə ilə adətən bir-iki həftə ərzində keçir. Xroniki forma və ağırlaşmalar daha uzun müalicə və otolarinqoloqun müntəzəm nəzarətini tələb edir.
Profilaktika
- soyuqdəymə, rinit və sinusiti vaxtında və sona qədər müalicə etmək;
- allergik riniti nəzarətdə saxlamaq, allergenlə təmasdan çəkinmək;
- uşaqlarda adenoidlərin vəziyyətinə LOR həkimi ilə birlikdə nəzarət etmək;
- burnu düzgün silmək – hər burun dəliyindən ayrı-ayrılıqda;
- burun tutulması olduqda təyyarə uçuşundan və dalğıclıqdan mümkün qədər çəkinmək, uçuş zamanı udqunmaq, saqqız çeynəmək;
- siqareti tərgitmək, uşaqları tütün tüstüsündən qorumaq;
- sağlam həyat tərzi, tam yuxu və balanslaşdırılmış qidalanma ilə immuniteti dəstəkləmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Tubootiti otolarinqoloq (LOR həkimi) müayinə və müalicə edir. Allergik mənşəli hallarda allerqoloq, uşaqlarda isə pediatr da müalicəyə qoşula bilər.
Yadda saxla!
- Soyuqdəymədən sonra qulaq tıxanması bir neçə gün ərzində keçmirsə, LOR həkiminə müraciət edin.
- Damardaraldıcı burun damcılarını yalnız qısa müddətə və həkimin tövsiyəsi ilə istifadə edin.
- Burnu hər burun dəliyindən ayrı-ayrılıqda, gərginləşmədən silin.
- Uşaqda eşitmənin azalmasına diqqət yetirin – müalicə olunmamış tubootit nitqin inkişafına təsir edə bilər.
- Güclü qulaq ağrısı, qulaqdan axıntı, qulaq arxasında şişkinlik və ya qəfil eşitmə itkisi təcili müayinə tələb edir.
Suallar və cavablar
Otolarinqoloq qulağı otoskopla müayinə edir, lazım olduqda timpanometriya və audiometriya aparır, burun-udlağı endoskopla yoxlayır. Müalicə səbəbdən asılıdır: burun tənəffüsünün bərpası, ödemin azaldılması, infeksiya və ya allergiyanın müalicəsi, lazım olduqda eşitmə borusunun üfürülməsi. Taktikanı həkim fərdi müəyyən edir.
Soyuqdəymə fonunda yaranan yüngül tubootit əsas xəstəlik keçdikcə tez-tez özbaşına azalır. Lakin qulaq tıxanması bir neçə gündən artıq davam edirsə, eşitmə azalırsa və ya ağrı qoşulursa, həkim müayinəsi lazımdır. Uzun sürən tubootit ekssudativ otitə və davamlı eşitmə zəifliyinə səbəb ola bilər.
Kəskin dövrdə uçuş, xüsusilə eniş zamanı, güclü qulaq ağrısına və barotravmaya səbəb ola bilər. Uçuş qaçılmazdırsa, əvvəlcədən həkimlə məsləhətləşmək lazımdır. Uçuş zamanı udqunmaq, saqqız çeynəmək, su içmək təzyiqin bərabərləşməsinə kömək edir.
Bəzi sadə sınaqlar var: burnu tutub udqunmaq (Toynbi sınağı) və ya burnu tutub ağız bağlı halda yumşaq üfürmək (Valsalva sınağı). Keçiricilik normaldırsa, qulaqda yüngül şaqqıltı hiss olunur. Bu sınaqlar diaqnozu əvəz etmir, burun axıntısı və qulaq ağrısı zamanı onları güclə etmək olmaz, şikayətlər davam edirsə, LOR həkiminə müraciət edin.
Uşaqlarda eşitmə borusu daha qısa və üfüqi yerləşir, adenoidlər isə tez-tez böyüyür, virus infeksiyaları təkrarlanır. Bu səbəbdən infeksiya burun-udlaqdan orta qulağa asan keçir. Tez-tez təkrarlanan hallarda LOR həkimi adenoidlərin vəziyyətini qiymətləndirir və müalicə taktikasını müəyyən edir.
Kəskin tubootit zamanı eşitmənin azalması adətən müvəqqətidir və sağaldıqdan sonra bərpa olunur. Uzun sürən, müalicə olunmayan xroniki tubootit isə təbil boşluğunda bitişmələrə və davamlı eşitmə zəifliyinə səbəb ola bilər. Buna görə vaxtında müalicə vacibdir.
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Qulağın iltihabı
İsti yay günlərində çoxumuz sərin suya girmək istəyirik. Və hərə bir yerə üz tutur: kimisi yaxınlıqdakı gölməçələrə, çaylara,…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Larinqoskopiya nədir?
Larinqoskopiya – otolarinqologiyada geniş yayılmış müayinə üsuludur; ondan istifadə edərək həkim qırtlağı patoloji dəyişikliklər baxımından müayinə etmək, aşkar…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
