Mitral qapağın prolapsı ürəyin sol qulaqcığı ilə sol mədəciyi arasındakı qapağın taylarının mədəcik yığılarkən qulaqcığa doğru əyilməsidir. Çox vaxt əlamətsiz keçir və təhlükəsizdir, yalnız bəzi hallarda müalicə və müntəzəm nəzarət tələb olunur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- MQP
- mitral prolaps
- mitral qapaq taylarının prolapsı
- Barlou sindromu (miksomatoz forma)
Xəstəlik haqqında
Mitral qapaq sol qulaqcıqla sol mədəcik arasında yerləşir, iki taydan ibarətdir və qanın sol mədəcikdən geriyə – qulaqcığa qayıtmasının qarşısını alır. Taylar vətər sapları ilə mədəciyin məməyəbənzər əzələlərinə bərkiyir. Prolaps zamanı tayların biri və ya hər ikisi həddən artıq elastik, bəzən qalınlaşmış olur və mədəciyin yığılması zamanı qulaqcıq tərəfə «qabarır».
Prolaps ən çox rast gəlinən qapaq dəyişikliklərindən biridir və müxtəlif yaşlarda – çox vaxt yeniyetməlik və gənc yaşda – aşkarlanır. Exokardioqrafiyanın müasir meyarları ilə prolaps nisbətən az insanda təsdiqlənir; əvvəllər bu diaqnoz daha tez-tez qoyulurdu. Əksər hallarda qapaq qanı yaxşı saxlayır, prolaps heç bir əlamət vermir və həyatın keyfiyyətinə təsir etmir.
Klinik əhəmiyyəti əsasən mitral çatışmazlığın (regurgitasiyanın) – qanın qulaqcığa geri axmasının dərəcəsindən asılıdır. Əhəmiyyətli çatışmazlıqda ürək artıq yüklə işləyir, kameraları genişlənir, zamanla ürək çatışmazlığı və ritm pozuntuları yarana bilər. Belə hallarda kardioloqun müntəzəm nəzarəti, bəzən isə cərrahi müalicə lazımdır.
Səbəbləri
Prolaps qapaq toxumasının quruluşunun dəyişməsi və ya qapağı saxlayan aparatın zədələnməsi nəticəsində yaranır. Səbəbinə görə birincili və ikincili prolaps fərqləndirilir:
- birincili (miksomatoz) prolaps – qapaq toxumasının irsi xüsusiyyəti: taylarda birləşdirici toxumanın quruluşu dəyişir, taylar və vətər sapları həddən artıq uzanır və boşalır;
- ailə meylliliyi – bəzi ailələrdə prolaps bir neçə nəsildə rast gəlinir, buna görə yaxın qohumlarda aşkarlanması diqqət tələb edir;
- birləşdirici toxumanın irsi xəstəlikləri – Marfan sindromu, Elers-Danlos sindromu və digərləri; bu hallarda prolaps digər orqanların dəyişiklikləri ilə birlikdə müşahidə olunur;
- birləşdirici toxuma displaziyası əlamətləri – oynaqların hipermobilliyi, döş qəfəsinin deformasiyası, onurğanın əyriliyi; prolapsla birlikdə tez-tez rast gəlinir;
- ikincili prolaps – ürəyin işemik xəstəliyi, miokard infarktı, döş qəfəsi travması, infeksion endokardit zamanı vətər saplarının və ya məməyəbənzər əzələlərin zədələnməsi;
- yaşla bağlı dəyişikliklər – yaşlı insanlarda tayların nazikləşməsi və vətər saplarının qırılmaya meylli olması.
Təsnifat
- birincili və ikincili prolaps – səbəbinə görə;
- Barlou xəstəliyi – tayların diffuz qalınlaşması və artıqlığı, adətən gənc və orta yaşda aşkarlanır; fibroelastik çatışmazlıq – nazik taylar, çox vaxt yaşlı insanlarda vətər sapının qırılması ilə özünü göstərir;
- regurgitasiyasız və ya yüngül regurgitasiyalı prolaps – çox vaxt yalnız müşahidə tələb edir;
- orta və ağır mitral regurgitasiyalı prolaps – müntəzəm nəzarət və müalicə məsələsinin həlli tələb edir;
- tayların biri (adətən arxa tay) və ya hər ikisinin prolapsı; vətər sapının qırılması ilə «dalğalanan tay».
Klinik mənzərə
Əksər insanlarda prolaps heç bir əlamət vermir və təsadüfən – exokardioqrafiya zamanı və ya həkim ürək küyü eşidərkən aşkarlanır. Bəzən aşağıdakı şikayətlər olur:
- ürəkdöyünmə, ürəyin «fasilə verməsi» hissi – çox vaxt ekstrasistoliya ilə bağlıdır;
- döş qəfəsində qısa müddətli, sancıvari ağrılar, adətən fiziki yüklə əlaqəsiz;
- yorğunluq, fiziki yükə dözümlülüyün azalması;
- başgicəllənmə, nadir hallarda bayılma;
- həyəcan, narahatlıq.
Döş ağrısı, yorğunluq və narahatlıq kimi şikayətlərin prolapsla əlaqəsi həmişə birbaşa deyil, ona görə həkim onların digər səbəblərini də araşdırır.
Əhəmiyyətli mitral çatışmazlıqda nəfəs darlığı (əvvəlcə yüklənmə zamanı, sonra sakit vəziyyətdə və uzananda), ayaqlarda ödem və ürək çatışmazlığının digər əlamətləri yaranır. Uşaq və yeniyetmələrdə prolaps adətən əlamətsizdir və profilaktik müayinədə tapılır. Hamiləlik zamanı qan həcminin artması ürəkdöyünmə şikayətlərini gücləndirə bilər, lakin regurgitasiyası əhəmiyyətsiz olan qadınlarda hamiləlik adətən yaxşı keçir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər:
- bayılma və ya bayılmaya yaxın vəziyyət baş veribsə;
- qəfildən güclü nəfəs darlığı, öskürək, uzanarkən havasızlıq yaranıbsa;
- ürəkdöyünmə sürətli, nizamsızdır və keçmir;
- döş qəfəsində uzunmüddətli, sıxıcı ağrı var;
- səbəbsiz uzanan hərarət, halsızlıq və tərləmə yaranıb – xüsusən diş və ya digər müdaxilələrdən sonra.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Həkim şikayətləri, onların fiziki yüklə əlaqəsini, ailədə ürək xəstəlikləri və qəfil ölüm hallarını, birləşdirici toxuma xəstəliklərinin əlamətlərini dəqiqləşdirir. Sonra aşağıdakı müayinələr aparılır:
- auskultasiya – prolaps üçün xarakterik sistolik «klik» və regurgitasiya zamanı sistolik küy;
- exokardioqrafiya (ürəyin USM-i) – əsas müayinədir: prolapsın təsdiqi, tayların quruluşu və qalınlığı, regurgitasiyanın dərəcəsi, ürək kameralarının ölçüləri və mədəciyin funksiyası;
- transezofaqeal (qida borusu vasitəsilə) exokardioqrafiya – göstəriş olduqda, xüsusən cərrahi müalicə planlaşdırılarkən və ya endokardit şübhəsində;
- EKQ və Holter monitorinqi – ritm pozuntularının aşkarlanması və şikayətlərlə əlaqəsinin qiymətləndirilməsi;
- ürəyin MRT-si – çatışmazlığın dəqiq qiymətləndirilməsi və miokard dəyişikliklərinin aşkarlanması üçün;
- yüklənmə testləri – əlamətlərin və funksional imkanların obyektiv qiymətləndirilməsi;
- laborator müayinələr – ürəkdöyünmə şikayətlərində qalxanabənzər vəzi hormonları, elektrolitlər, qanın klinik analizi.
Differensial diaqnostika funksional ürək küyləri, digər qapaq qüsurları, kardiomiopatiyalar, qalxanabənzər vəzinin funksiyasının artması və narahatlıq pozuntuları ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
Ağırlaşmalar nadir hallarda və əsasən regurgitasiyası əhəmiyyətli və ya taylar qalınlaşmış pasiyentlərdə yaranır:
- proqressivləşən mitral çatışmazlıq və ürək çatışmazlığı;
- qulaqcıqların fibrilyasiyası və digər aritmiyalar; fibrilyasiya insult riskini artırır;
- vətər sapının qırılması ilə kəskin regurgitasiya;
- infeksion endokardit – qapağın mikrob mənşəli iltihabı;
- çox nadir hallarda – ağır mədəcik aritmiyaları.
Müalicə
Əlamətsiz prolaps və yüngül regurgitasiya müalicə tələb etmir – dövri nəzarət kifayətdir. Müalicə şikayətlərdən, regurgitasiyanın dərəcəsindən və ürəyin vəziyyətindən asılı olaraq seçilir.
- Həyat tərzi. Kofeinin, enerji içkilərinin, alkoqolun məhdudlaşdırılması və siqaretdən imtina ürəkdöyünmə və ekstrasistoliya epizodlarını azalda bilər. Kifayət qədər yuxu, stresin idarə olunması, müntəzəm mötədil fiziki aktivlik tövsiyə olunur. Başgicəllənmə meyli olan pasiyentlərə kifayət qədər maye qəbulu kömək edə bilər.
- Simptomatik müalicə – ürəkdöyünmə və ekstrasistoliya həyat keyfiyyətini pozursa, həkim beta-blokatorlar təyin edə bilər.
- Aritmiya və ürək çatışmazlığının müalicəsi – müvafiq klinik tövsiyələrə uyğun olaraq; qulaqcıqların fibrilyasiyasında insultun profilaktikası üçün antikoaqulyantlar təyin oluna bilər.
- Cərrahi müalicə – ağır mitral çatışmazlıq əlamətlərlə və ya ürək kameralarının genişlənməsi, mədəcik funksiyasının azalması ilə müşayiət olunduqda. Üstünlük qapağın plastikasına (bərpasına) verilir, çünki pasiyentin öz qapağı saxlanılır. Bəzi hallarda protezləmə aparılır, cərrahi riski yüksək olan pasiyentlərdə isə kateter üsulu ilə korreksiya mümkündür.
Dərmanları özbaşına başlamaq və ya dayandırmaq olmaz – xüsusən ritm pozuntularında və antikoaqulyant qəbul edərkən. Diş müalicəsindən və digər müdaxilələrdən əvvəl antibiotik profilaktikasının lazım olub-olmamasına həkim fərdi qərar verir.
Profilaktika
Birincili prolapsın qarşısını almaq mümkün deyil. Ağırlaşmaların profilaktikası:
- kardioloqun tövsiyə etdiyi intervalla exokardioqrafik nəzarət;
- arterial təzyiqin normada saxlanılması – yüksək təzyiq regurgitasiyanı artıra bilər;
- ağız boşluğunun gigiyenası və dişlərin vaxtında müalicəsi – endokarditin profilaktikası;
- siqaretdən imtina, alkoqolun və kofeinin məhdudlaşdırılması;
- yeni əlamətlər – nəfəs darlığı, ritm pozuntuları, bayılma – yarandıqda həkimə müraciət;
- prolapsı olan pasiyentin yaxın qohumlarında şikayət və ya ürək küyü olduqda kardioloji müayinə.
Hansı həkimə müraciət etməli
Mitral qapağın prolapsı ilə kardioloq məşğul olur; uşaqlarda – uşaq kardioloqu. Ağır regurgitasiyada kardiocərrahın məsləhəti lazımdır.
Yadda saxla!
Mitral qapağın prolapsı əksər insanlar üçün sadəcə exokardioqrafik tapıntıdır və normal həyat tərzinə, idmana mane olmur.
- Əsas sual – regurgitasiyanın dərəcəsidir; onu kardioloq müəyyən edir.
- Bayılma, ritm pozuntuları və ya nəfəs darlığı yaranarsa, müayinəni təxirə salmayın.
- Peşəkar idmana başlamazdan əvvəl kardioloqla məsləhətləşin.
- Ağır çatışmazlıqda vaxtında aparılan qapaq plastikası ürəyin funksiyasını qoruyur.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Mitral çatışmazlıq
- Marfan sindromu
- Birləşdirici toxuma displaziyası
- Ürək ritminin pozulması
- Ürək ekstrasistoliyası
- Qulaqcıqların fibrilyasiyası
- Endokardit
- Ürək çatışmazlığı
- Açıq arterial axacaq
- Açıq oval pəncərə
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası
- Ağciyər hipertenziyası
- Ağciyər ödemi
- Ailəvi hiperxolesterinemiya
- Aorta anevrizması
Suallar və cavablar
Əksər hallarda – bəli. Əlamətsiz prolaps və yüngül regurgitasiya fiziki aktivliyi məhdudlaşdırmır. Ağır regurgitasiya, bayılma epizodları və ya ciddi ritm pozuntuları olduqda kardioloq fərdi tövsiyə verir.
Çox insanda vəziyyət illərlə dəyişmir. Bəzi hallarda, xüsusən taylar qalınlaşmışsa, mitral çatışmazlıq yavaş-yavaş arta bilər. Bu səbəbdən kardioloqun təyin etdiyi intervalla exokardioqrafiya təkrarlanır.
Əksər hallarda prolaps hamiləlik və doğuş üçün əks-göstəriş deyil. Əhəmiyyətli regurgitasiya və ya ritm pozuntuları olduqda hamiləliyi kardioloq və ginekoloqla birlikdə planlaşdırmaq lazımdır.
Əksər pasiyentlərdə ayrıca prolaps antibiotik profilaktikası üçün göstəriş deyil. Profilaktika keçirilmiş endokardit, süni qapaq və ya qapaq plastikası zamanı süni materialın istifadəsi kimi hallarda nəzərdə tutulur. Qərarı kardioloq verir, müntəzəm diş gigiyenası isə hamı üçün vacibdir.
Birincili prolapsın bəzi formaları ailəvi xarakter daşıyır və irsən ötürülə bilər. Bu, uşaqlarda mütləq xəstəliyin olacağı anlamına gəlmir. Ailədə prolaps, xüsusən ağır formada olduqda, yaxın qohumların kardioloji müayinədən keçməsi faydalıdır.
Uşaq və yeniyetmələrdə prolaps adətən əlamətsiz keçir və regurgitasiya yoxdursa və ya yüngüldürsə, həyat tərzini məhdudlaşdırmağa ehtiyac olmur. Uşaq kardioloqu nəzarət intervalını müəyyən edir. Bayılma, ürəkdöyünmə və ya yüklənmə zamanı nəfəs darlığı olduqda əlavə müayinə lazımdır.
Mövzu üzrə məqalələr
KTQ/NST nəticəsi: niyə bir qrafiklə hökm verilmir?
Kardiotokoqrafiya dölün ürək ritmini və uyğun halda uşaqlıq yığılmalarını izləyir. Nəticə hamiləlik həftəsi, məqsəd və klinik vəziyyətlə birlikdə…
İstiqamət: Ginekologiya / Funksional diaqnostika
Piylənmə zamanı arterial hipertoniya və obstruktiv yuxu apnoesi sindromu
Piylənmə ilə xarici tənəffüs funksiyasının bütöv bir sıra pozğunluqları bağlıdır. Artıq bədən çəkisi olan şəxslərdə ağciyər ventilyasiyasına tələbat…
İstiqamət: Kardiologiya / Somnologiya
Arterial hipertoniya
Arterial hipertoniya (AH) – ürəyin və damarların ən geniş yayılmış xəstəliklərindən biridir. Xəstələrin əksəriyyəti müəyyən vaxta qədər xəstə…
İstiqamət: Kardiologiya
Hipertoniya xəstəliyinin müalicəsi
Hipertoniya xəstəliyi arterial təzyiqin yüksəlməsi ilə xarakterizə olunan ürək-damar sisteminin xəstəliyidir. Təzahürlər əsasən beyin damarlarının (baş ağrıları, başgicəllənmə,…
İstiqamət: Kardiologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
