Bronxiolit iki yaşa qədər uşaqlarda kiçik bronxların – bronxiolların – kəskin virus iltihabıdır. Burun axması və öskürəklə başlayır, sonra nəfəs sürətlənir və xırıltılı olur. Əksər uşaqlar evdə sağalır, lakin kiçik körpələrdə xəstəxana müalicəsi tələb oluna bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Kəskin bronxiolit
- kiçik bronxların iltihabı
- RSV-bronxiolit (respirator-sinsitial virusun törətdiyi forma)
Xəstəlik haqqında
Bronxiollar ağciyərlərdə havanı alveollara aparan ən kiçik tənəffüs yollarıdır. Bronxiolitdə virus onların selikli qişasını zədələyir: qişa şişir, selik və ölmüş hüceyrələr toplanır, bronxiolların mənfəzi daralır. Körpələrdə bu yollar onsuz da çox dar olduğu üçün hətta yüngül şişkinlik hava axınını asanlıqla çətinləşdirir və nəfəs darlığı yaradır.
Bronxiolit iki yaşa qədər uşaqlarda, xüsusən həyatın ilk aylarında ən çox rast gəlinən aşağı tənəffüs yolları infeksiyasıdır. Xəstəlik əsasən payız-qış mövsümündə yayılır və körpələrin xəstəxanaya yerləşdirilməsinin ən çox rast gəlinən səbəblərindən biridir.
Əksər uşaqlarda xəstəlik yüngül və ya orta ağırlıqda keçir və evdə sağalır. Ən ağır vəziyyət adətən xəstəliyin üçüncü-beşinci günlərində olur, kəskin dövr bir-iki həftə davam edir, öskürək isə bir neçə həftə qala bilər. Valideynlər üçün əsas vəzifə nəfəs darlığının və susuzlaşmanın əlamətlərini vaxtında tanımaqdır.
Səbəbləri
Bronxiolit virus infeksiyasıdır. Bakteriyalar onun səbəbi deyil, ona görə antibiotiklər adətən lazım olmur.
- Respirator-sinsitial virus (RSV) – əsas törədicidir, xüsusən mövsümi yüksəliş dövründə; demək olar ki, bütün uşaqlar iki yaşa qədər bu virusla yoluxur.
- Digər viruslar – rinoviruslar, insan metapnevmovirusu, paraqrip və qrip virusları, adenovirus, koronaviruslar; bəzən eyni vaxtda bir neçə virus aşkarlanır.
- Ötürülmə yolu – hava-damcı və təmas yolu ilə; virus əllərdə, oyuncaqlarda və səthlərdə saatlarla qala bilər. Mənbə çox vaxt soyuqdəymə əlamətləri olan böyük uşaqlar və böyüklərdir.
Xəstələnmə və ağır gediş riskini artıran amillər:
- üç aya qədər yaş;
- vaxtından əvvəl doğulma və aşağı çəki ilə doğulma;
- anadangəlmə ürək qüsurları, xroniki ağciyər xəstəlikləri;
- immun çatışmazlığı, sinir-əzələ xəstəlikləri, Daun sindromu;
- evdə siqaret tüstüsü, sıx yaşayış şəraiti, böyük bacı-qardaşların olması;
- ana südü ilə qidalanmama.
Təsnifat
Bronxiolit ağırlıq dərəcəsinə görə bölünür; bu bölgü müalicə yerinin – ev və ya xəstəxana – seçilməsində istifadə olunur:
- Yüngül – nəfəs bir qədər sürətlənib, lakin uşaq normal və ya demək olar ki, normal qidalanır, oksigen səviyyəsi normaldır; müalicə evdə aparılır.
- Orta – nəfəs darlığı nəzərə çarpır, qabırğaarası sahələr içəri çəkilir, uşaq adi miqdardan az qidalanır; həkim müayinəsi və bəzən xəstəxanada müşahidə lazımdır.
- Ağır – ifadəli nəfəs darlığı, inilti, göyərmə, nəfəs fasilələri, oksigen səviyyəsinin aşağı düşməsi, uşaq qidalana bilmir; təcili xəstəxana müalicəsi tələb olunur.
Ağırlıq dərəcəsi xəstəliyin gedişində dəyişə bilər, ona görə ilk günlərdə yüngül keçən bronxiolitdə də uşağın vəziyyətini diqqətlə izləmək lazımdır.
Klinik mənzərə
Xəstəlik adi soyuqdəymə kimi başlayır, ikinci-üçüncü gündən isə aşağı tənəffüs yollarının zədələnməsi əlamətləri yaranır:
- ilk günlərdə burun axması, burun tutulması, asqırma, yüngül hərarət;
- öskürəyin güclənməsi – quru və ya yaş, bəzən tutma şəklində;
- sürətli və çətin nəfəs, nəfəsvermədə fit səsi və ya xırıltı;
- qabırğaarası sahələrin və döş sümüyünün altının nəfəs alarkən içəri çəkilməsi, burun pərlərinin oynaması;
- zəif əmmə, qidalanma zamanı yorulma, öskürəkdən sonra qusma;
- narahatlıq və ya, əksinə, süstlük;
- kiçik körpələrdə və vaxtından əvvəl doğulanlarda – nəfəs fasilələri (apnoe), bəzən digər əlamətlərdən əvvəl.
Dərhal 103-ə zəng etmək lazımdır, əgər:
- dodaqlar, dil və ya dəri göyərir;
- nəfəs fasilələri yaranır;
- uşaq çox süstdür, çətin oyanır;
- nəfəs çox sürətli və ağırdır, hər nəfəsvermədə inilti səsi eşidilir.
Həmin gün həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər: uşaq adi miqdarın yarısından az qidalanır, bezlər xeyli az islanır, üç aydan kiçik körpədə hərarət yüksəlib və ya hərarət bir neçə gün davam edir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Bronxiolitin diaqnozu klinikdir: pediatr onu uşağın yaşına, mövsümə, xəstəliyin gedişinə və baxışın nəticələrinə əsasən qoyur. Həkim nəfəs sayını, köməkçi əzələlərin nəfəsdə iştirakını, dərinin rəngini, ağciyərlərdəki xırıltıları və susuzlaşma əlamətlərini qiymətləndirir.
- Pulsoksimetriya – barmağa və ya ayağa taxılan sensorla qanda oksigen səviyyəsi ölçülür; xəstəxanaya yerləşdirmə qərarı üçün vacibdir.
- Burun-udlaq yaxması – stasionarda virusu (RSV, qrip və s.) müəyyən etmək üçün; əsasən uşaqların palatalara bölünməsi üçün istifadə olunur, müalicəni adətən dəyişmir.
- Döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası – rutin aparılmır, yalnız ağır gedişdə, pnevmoniya və ya digər ağırlaşma şübhəsində.
- Qan analizləri və qanın qaz tərkibi – ağır hallarda, tənəffüs çatışmazlığı və ya bakterial infeksiya şübhəsində.
Differensial diaqnostika pnevmoniya, yad cismin aspirasiyası, ürək çatışmazlığı, göyöskürək və bronxial astma ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- tənəffüs çatışmazlığı – oksigen səviyyəsinin aşağı düşməsi, tənəffüs dəstəyinə ehtiyac;
- apnoe – xüsusən kiçik və vaxtından əvvəl doğulmuş körpələrdə;
- susuzlaşma – qidalanmanın çətinləşməsi və sürətli nəfəs fonunda;
- bakterial ağırlaşmalar – pnevmoniya, orta otit;
- sonrakı illərdə təkrarlanan xırıltılı nəfəs epizodları.
Müalicə
Bronxiolitə qarşı virusu məhv edən müalicə yoxdur – orqanizm infeksiyanın öhdəsindən özü gəlir. Müalicə dəstəkləyicidir: uşağın rahat nəfəs almasını, kifayət qədər qidalanmasını və oksigenlə təmin olunmasını təmin edir.
Evdə:
- burnun duzlu məhlulla təmizlənməsi və seliyin aspiratorla sorulması, xüsusən qidalandırmadan və yuxudan əvvəl;
- tez-tez, kiçik porsiyalarla qidalandırma, ana südü ilə qidalandırmanın davam etdirilməsi, kifayət qədər maye;
- uşağı yuxuda arxası üstə, rahat vəziyyətdə yatırmaq, bez islanmasına və nəfəsinə nəzarət etmək;
- hərarətdə – pediatrın tövsiyə etdiyi, yaşa uyğun hərarətsalıcı vasitələr;
- evdə siqaret çəkməmək, otağı havalandırmaq.
Xəstəxanada (ağır gedişdə, kiçik körpələrdə, oksigen səviyyəsi aşağı olduqda və ya uşaq qidalana bilmədikdə): oksigen terapiyası, yüksək axınlı burun oksigeni, maye və qidanın zond vasitəsilə və ya venadaxili verilməsi, ağır hallarda tənəffüs dəstəyi və reanimasiya şöbəsində müşahidə.
Beynəlxalq tövsiyələrə əsasən bronxolitiklər, inhalyasion və sistem hormonlar, antibiotiklər, öskürək əleyhinə və bəlğəmgətirici vasitələr bronxiolitdə rutin olaraq istifadə edilmir – onlar sağalmanı sürətləndirmir, bəziləri isə yan təsirlər verir. Antibiotiklər yalnız bakterial ağırlaşma təsdiqləndikdə təyin olunur.
Nə etməmək lazımdır: qaynar su üzərində buxar inhalyasiyası etmək (yanıq riski), xardal yaxmaları qoymaq, körpəyə bitki çayları, efir yağları və xalq vasitələri vermək, öskürək şərbətlərini və inhalyasiyaları özbaşına başlamaq olmaz. Uşağa aspirin vermək qadağandır.
Sağalma dövründə uşağın iştahı və fəallığı tədricən bərpa olunur. Öskürək bir neçə həftə qala bilər; bu dövrdə uşağı tam sağalana qədər kollektivə aparmamaq, onu yorğunluqdan və siqaret tüstüsündən qorumaq məsləhətdir. Öskürək güclənərsə, hərarət yenidən yüksələrsə və ya nəfəs darlığı qayıdarsa, pediatra təkrar müraciət etmək lazımdır.
Profilaktika
- körpəyə toxunmazdan əvvəl əlləri sabunla yumaq, oyuncaqları və səthləri təmizləmək;
- soyuqdəymiş insanlarla, xüsusən mövsüm dövründə körpənin təmasını məhdudlaşdırmaq, izdihamlı yerlərdən çəkinmək;
- soyuqdəymiş ailə üzvləri körpəni öpməməli, ona qulluq edərkən maska taxmalıdır;
- ana südü ilə qidalandırma;
- evdə və avtomobildə siqaret çəkməmək;
- RSV-yə qarşı monoklonal anticisimlər – körpələrin ilk RSV mövsümündə, xüsusən yüksək risk qrupunda; hamiləlikdə RSV peyvəndi körpəni ilk aylarda qoruya bilər – bu imkanları həkimlə müzakirə edin;
- milli təqvimə uyğun peyvəndlər və altı aydan böyük uşaqlarda, həmçinin ailə üzvlərində qripə qarşı peyvənd.
Hansı həkimə müraciət etməli
Bronxiolit şübhəsində pediatra müraciət etmək lazımdır. Təkrarlanan xırıltılı nəfəs epizodlarında uşaq pulmonoloqu və ya allerqoloq müayinəsi tövsiyə olunur.
Yadda saxla!
Bronxiolit adətən öz-özünə keçir, lakin körpədə nəfəs darlığını vaxtında tanımaq həyati əhəmiyyət daşıyır.
- Nəfəsin sürətlənməsi və qabırğaarası sahələrin içəri çəkilməsi həkim müayinəsi tələb edir.
- Göyərmə və nəfəs fasilələri olduqda dərhal 103-ə zəng edin.
- Burnu təmizləyin və uşağı tez-tez, kiçik porsiyalarla qidalandırın.
- İnhalyasiya və antibiotikləri özbaşına başlamayın.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Respirator-sinsitial virus infeksiyası (RSV)
- Pnevmoniya
- Bronxit
- Bronxial astma
- Kəskin respirator virus infeksiyası (KRVİ)
- Adenovirus (adenovirus infeksiyası)
- Uşaqlarda obstruktiv bronxit
- Ağciyər absesi
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası
- Ağciyər emfizeması
- Ağciyər fibrozu
- Ağciyər hipertenziyası
- Ağciyər ödemi
- Ağciyər və sümük vərəmi
- Ağciyər xərçəngi
Suallar və cavablar
Bronxiolit kiçik bronxların iltihabıdır və əsasən iki yaşa qədər uşaqlarda olur. Bronxit isə iri bronxların iltihabıdır və istənilən yaşda rast gəlinir. Bronxiolitdə nəfəs darlığı daha tez-tez və daha ağır olur.
Kəskin dövr adətən bir-iki həftəyə keçir, lakin öskürək üç-dörd həftə qala bilər. Uşaq yaxşı qidalanırsa və nəfəs darlığı yoxdursa, bu, normaldır.
Oksigen səviyyəsi aşağı olduqda, nəfəs darlığı ağır olduqda, nəfəs fasilələri yarandıqda və ya uşaq kifayət qədər qidalana bilmədikdə xəstəxana müalicəsi lazımdır. Üç aydan kiçik, vaxtından əvvəl doğulmuş və ürək-ağciyər xəstəliyi olan körpələrə xüsusi diqqət yetirilir. Qərarı həkim müayinədən sonra verir.
Bronxolitik və hormonal inhalyasiyalar bronxiolitin əksər hallarında effektiv deyil və rutin istifadə olunmur. Onları yalnız həkim, konkret göstəriş olduqda təyin edə bilər. Qaynar su üzərində buxar inhalyasiyası isə yanıq riskinə görə təhlükəlidir.
Bronxiolit keçirmiş uşaqların bir qismində sonrakı illərdə xırıltılı nəfəs epizodları təkrarlanır. Əksəriyyətində bu meyl yaşla keçir. Təkrarlanan epizodlarda pediatr və ya allerqoloq müşahidəsi lazımdır.
Bəli, RSV-yə qarşı immunitet davamlı deyil və uşaq həmin və ya başqa virusla təkrar yoluxa bilər. Lakin təkrar infeksiyalar adətən daha yüngül keçir, böyük uşaqlarda isə adi soyuqdəymə şəklində olur. Profilaktika tədbirləri təkrar yoluxma riskini azaldır.
Mövzu üzrə məqalələr
Apqar balı: doğuşdan sonrakı ilk qiymətləndirmə nəyi göstərir?
Doğuşdan sonra valideynlər tez-tez “Apqar neçə oldu?” sualını verirlər. Apqar balı yenidoğulmuşun ilk dəqiqələrdəki vəziyyətini təsvir etmək üçün…
İstiqamət: Pediatriya / Ginekologiya
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Bronxoskopiya (FBS)
Bronxoskopiya (fibrobronxoskopiya, FBS) – yuxarı və aşağı tənəffüs yollarının vəziyyətini vizual olaraq qiymətləndirməyə, həmçinin müalicəvi manipulyasiyalar aparmağa imkan…
İstiqamət: Pulmonologiya
Uşaqlarda hidronefroz: səbəbləri, dərəcələri və müalicə üsulları
Hidronefroz – piyelouretral seqmentin (ləyən-sidik axarı birləşməsinin) keçiriciliyinin pozulması səbəbindən böyrəyin toplayıcı sisteminin genişlənməsi ilə xarakterizə olunan xəstəlikdir.
İstiqamət: Urologiya / Pediatriya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
