Ağız boşluğunun kandidozu Candida cinsli göbələklərin ağız selikli qişasında həddən artıq çoxalmasıdır. Dildə, yanaqlarda, damaqda ağ, kəsmikvari örtük, yanma və ağrı yaranır. Körpələrdə tez-tez rast gəlinir, böyüklərdə isə çox vaxt immunitetin zəifləməsinin və ya digər səbəblərin əlamətidir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Ağızda süd yarası
- oral kandidoz
- Candidosis oris
Xəstəlik haqqında
Ağız boşluğunun kandidozu Candida cinsli maya göbələklərinin, əsasən Candida albicans növünün, ağız selikli qişasında həddən artıq çoxalması nəticəsində yaranan infeksiyadır. Bu göbələklər bir çox sağlam insanın ağzında az miqdarda yaşayır və problem yaratmır. Normal mikroflora və immunitet zəiflədikdə onlar çoxalır və selikli qişada iltihab yaradır.
Yenidoğulmuşlarda və körpələrdə kandidoz immun sistemin yetişməməsi ilə bağlıdır, tez-tez rast gəlinir və adətən asan müalicə olunur. Yaşlılarda, xüsusən çıxarılan protez taxanlarda da geniş yayılıb. Sağlam böyüklərdə isə ağız kandidozu çox vaxt hansısa səbəbin – antibiotik qəbulu, inhalyasion hormonlar, protezlər, şəkərli diabet, immun çatışmazlığı – nəticəsidir və həkim bu səbəbi mütləq axtarmalıdır.
Xəstəlik adətən təhlükəli deyil, lakin ağrı və yanma qidalanmanı çətinləşdirir, immuniteti ağır zəif insanlarda isə infeksiya qida borusuna və digər orqanlara yayıla bilər.
Səbəbləri
Kandidozun inkişafı üçün göbələklərin olması kifayət deyil – orqanizmin müdafiəsini zəiflədən və ya ağızda göbələklərin çoxalmasına şərait yaradan amillər lazımdır:
- körpəlik yaşı, vaxtından əvvəl doğulma – immun sistem hələ tam formalaşmayıb;
- antibiotiklərin qəbulu – xüsusən geniş spektrli preparatlar göbələkləri cilovlayan faydalı bakteriyaları da məhv edir;
- inhalyasion qlükokortikoidlər – inhalyasiyadan sonra ağzı yaxalamamaq dərmanın selikli qişada qalmasına səbəb olur;
- çıxarılan protezlər – xüsusən gecə taxılan, pis təmizlənən və ya uyğun olmayan protezlər altında göbələklər çoxalır;
- ağız quruluğu – tüpürcəyin azalması (yaş, bəzi dərmanlar, radioterapiya, Şeqren sindromu) ağzın təbii təmizlənməsini pozur;
- siqaret çəkmə – selikli qişanı zədələyir və yerli müdafiəni zəiflədir;
- şəkərli diabet, xüsusən qan şəkəri nəzarətdə olmadıqda;
- immun çatışmazlığı – İİV infeksiyası, kimyaterapiya, sistem təsirli kortikosteroidlər və digər immunosupressiv müalicə, qan xəstəlikləri;
- dəmir, B12 vitamini, fol turşusu çatışmazlığı – selikli qişanın bərpasını pozur;
- ahıl yaş və ümumi zəiflik.
Formaları
Gedişinə görə kəskin və xroniki, klinik görünüşünə görə isə aşağıdakı formalar ayırd edilir:
- Psevdomembranoz – ağ, kəsmikvari, silinən örtük; ən çox körpələrdə və immuniteti zəif insanlarda rast gəlinir;
- Eritematoz (atrofik) – örtüksüz qırmızı, yanan sahələr; çox vaxt protez altında, antibiotiklərdən və inhalyasion hormonlardan sonra;
- Hiperplastik – silinməyən ağ lövhələr, adətən yanaqların daxili səthində; siqaret çəkənlərdə daha çox olur və leykoplakiyadan ayırd edilməlidir;
- Kandidoz mənşəli bucaq heyliti – ağız künclərində qızartı və çatlar; protez taxanlarda və vitamin çatışmazlığında tez-tez rast gəlinir.
Klinik mənzərə
Əlamətlər formadan və yaşdan asılıdır. Bəzən kandidoz demək olar ki, narahatlıq yaratmır və təsadüfən aşkarlanır.
- dildə, yanaqların daxili səthində, damaqda, diş ətlərində ağ, kəsmikvari örtük; silindikdə altında qırmızı, bəzən azca qanayan səth qalır;
- ağızda yanma, ağrı, xüsusən acı və turş qidalarda;
- dad hissinin dəyişməsi və ya azalması, ağızda xoşagəlməz dad;
- ağzın quruluğu, “pambıq” hissi;
- protez altında damaqda qızartı və yanma;
- ağız künclərində çatlar, qızartı və ağrı.
Körpələrdə narahatlıq, ağlamaq, əmmədən imtina müşahidə olunur. Ana südü ilə qidalanmada ananın döş ucunda qızartı, parıltı, yanma və əmizdirmə zamanı ağrı yarana bilər – bu, ana və körpə arasında infeksiyanın ötürülməsinin əlamətidir. Bəzən körpədə eyni zamanda bez altında göbələk mənşəli dəri qızartısı olur.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər:
- udqunmada ağrı və ya qidanın keçməsinin çətinləşməsi var – bu, infeksiyanın qida borusuna yayılmasının əlaməti ola bilər;
- hərarət yüksəlib və ümumi vəziyyət pisləşib;
- körpə əmmir, maye qəbul etmir, sidiyi azalıb – susuzlaşma riski var;
- kandidoz immuniteti zəif insanda (kimyaterapiya, İİV infeksiyası, transplantasiya) yaranıb.
Şəkillərdə əlamətlər
Bu şəkil xəstəliyin klinik görünüşünü göstərir
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnoz əksər hallarda stomatoloq və ya pediatr tərəfindən ağız boşluğuna baxış əsasında qoyulur. Həkim şikayətləri, qəbul edilən dərmanları, protezləri, xroniki xəstəlikləri soruşur.
- örtükdən götürülmüş materialın mikroskopiyası – göbələk hüceyrələrini və saplarını aşkar edir, diaqnozu təsdiqləyir;
- əkmə – göbələyin növünü və dərmanlara həssaslığını müəyyən edir; təkrarlanan və müalicəyə cavab verməyən hallarda vacibdir;
- təkrarlanan və ya izahsız kandidozda – qanda qlükoza və qlikləşmiş hemoqlobin (diabetin aşkarlanması üçün), ümumi qan analizi, dəmir, B12 vitamini və fol turşusu, İİV testi;
- udqunma pozğunluğunda – qida borusunun endoskopik müayinəsi;
- silinməyən lövhələrdə – leykoplakiyanı və digər dəyişiklikləri istisna etmək üçün biopsiya.
Differensial diaqnostika körpələrdə süd qalığı, böyüklərdə leykoplakiya, qırmızı yastı dəmrov, coğrafi dil və digər selikli qişa xəstəlikləri ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- qida borusunun kandidozu – udqunmada ağrı, qidalanmanın çətinləşməsi;
- immuniteti ağır zəif insanlarda – qana və daxili orqanlara yayılan sistem kandidoz;
- körpələrdə – qidalanmanın pozulması, susuzlaşma, ana döşünün kandidozu;
- xroniki hiperplastik formada – leykoplakiyaya bənzər dəyişikliklər, uzunmüddətli müşahidə tələb edir;
- tez-tez residivlər – səbəb aradan qaldırılmadıqda.
Müalicə
Müalicə iki istiqamətdə aparılır: göbələklərin çoxalmasını dayandırmaq və xəstəliyə şərait yaradan səbəbi aradan qaldırmaq. Preparatı, formasını və müalicə müddətini həkim yaşa, formaya və müşayiət edən xəstəliklərə görə seçir.
- Yerli göbələk əleyhinə vasitələr – suspenziya, gel, sorulan həblər şəklində; yüngül və orta formalarda əsas müalicədir. Körpələrdə yaşa uyğun formanı yalnız pediatr seçir.
- Sistem göbələk əleyhinə preparatlar (həb və ya kapsul) – ağır, yayılmış, təkrarlanan formalarda, qida borusu zədələndikdə və immuniteti zəif pasiyentlərdə, yalnız həkim təyinatı ilə. Bu dərmanlar digər preparatlarla qarşılıqlı təsirə girə bilər, ona görə həkimə qəbul etdiyiniz bütün dərmanlar barədə məlumat verin. Hamiləlikdə əsasən yerli vasitələrə üstünlük verilir.
- Protezlərin gigiyenası – gecə çıxarmaq, hər gün xüsusi vasitələrlə təmizləmək, quru və ya dezinfeksiyaedici məhlulda saxlamaq; uyğun olmayan protezi stomatoloq düzəltməli və ya dəyişdirməlidir.
- Səbəbin aradan qaldırılması – inhalyasiyadan sonra ağzı yaxalamaq, diabetin nəzarəti, dəmir və vitamin çatışmazlığının korreksiyası, siqaretdən imtina.
- Körpələrdə – əmziklərin, butulkaların, döş pompası hissələrinin hər istifadədən sonra yuyulub qaynadılması; ana südü ilə qidalandırma davam etdirilir, döş ucunda əlamətlər olduqda ana da eyni vaxtda müalicə olunur.
Müalicə müddətində yumşaq diş fırçasından istifadə etmək, isti, acı və turş qidalardan çəkinmək, şirniyyatı azaltmaq faydalıdır; sağaldıqdan sonra diş fırçasını dəyişmək tövsiyə olunur. Əlamətlər keçsə də, həkimin təyin etdiyi müddəti sona qədər tamamlamaq lazımdır – əks halda residiv ehtimalı artır.
Göbələk əleyhinə preparatları özbaşına qəbul etmək, xüsusən uzun müddət və təkrar-təkrar, göbələklərin dərmanlara davamlılığına səbəb ola bilər. Soda məhlulu ilə silmək xalq üsuludur və sübut olunmuş müalicəni əvəz etmir; körpələrdə bal və şəkərli məhlullar isə ümumiyyətlə istifadə edilməməlidir.
Profilaktika
- müntəzəm ağız gigiyenası, stomatoloqa planlı müraciət;
- protezlərə düzgün qulluq və onları gecə çıxarmaq;
- inhalyasion hormonlardan sonra ağzı su ilə yaxalamaq, mümkünsə aralıq kameradan (speyserdən) istifadə etmək;
- antibiotikləri yalnız həkim təyinatı ilə qəbul etmək;
- qan şəkərinə nəzarət, siqaretdən imtina;
- ağız quruluğu olduqda kifayət qədər su içmək və səbəbini həkimlə müzakirə etmək;
- körpələrdə əmzik və qidalanma əşyalarının təmizliyi, əmzikləri ağıza alıb “təmizləməmək”.
Hansı həkimə müraciət etməli
Böyüklər stomatoloqa, körpələr pediatra müraciət etməlidir. Təkrarlanan kandidozda terapevt, endokrinoloq və ya infeksionist müayinəsi lazım ola bilər.
Yadda saxla!
Körpələrdə ağız kandidozu tez-tez rast gəlinir və asan müalicə olunur, böyüklərdə isə onun səbəbini tapmaq vacibdir.
- Təkrarlanan kandidozda qan şəkərini və immun vəziyyəti yoxlatdırın.
- Göbələk əleyhinə preparatları yalnız həkim təyinatı ilə və tam kurs qəbul edin.
- Protezləri gecə çıxarın və təmiz saxlayın.
- Udqunmada ağrı olduqda həkimə müraciəti təxirə salmayın.
Suallar və cavablar
Süd qalığı asanlıqla silinir və altında normal selikli qişa olur. Kandidozun örtüyü çətin silinir, altında qızarmış, bəzən qanayan səth qalır. Şübhə olduqda pediatra müraciət edin.
Candida göbələkləri təmasla ötürülə bilər, məsələn, körpə ilə ana arasında. Lakin sağlam böyüklərdə xəstəlik adətən yalnız müdafiə mexanizmləri zəiflədikdə inkişaf edir.
Xeyr, ana südü ilə qidalandırma davam etdirilir. Ananın döş ucunda qızartı, yanma və ya ağrı varsa, infeksiyanın təkrar ötürülməməsi üçün ana və körpə eyni vaxtda müalicə olunmalıdır. Müalicəni pediatr və ya ginekoloq təyin edir.
Antibiotikləri yalnız göstəriş olduqda qəbul etmək, ağız gigiyenasına əməl etmək və şirniyyatı azaltmaq faydalıdır. Profilaktik göbələk əleyhinə preparatları yalnız risk yüksək olduqda həkim təyin edir.
Protezin məsaməli səthində göbələklər yığılır və onun altında nəm, isti mühit yaranır. Protez gecə çıxarılmırsa, pis təmizlənirsə və ya selikli qişanı sürtürsə, müalicədən sonra infeksiya tez qayıdır. Ona görə dərman müalicəsi ilə yanaşı protezə gündəlik qulluq və lazım olduqda onun düzəldilməsi vacibdir.
Görünən səbəb olmadan yaranan, tez-tez təkrarlanan və ya müalicəyə zəif cavab verən kandidoz diabetin, qan xəstəliklərinin və ya immun çatışmazlığının ilk əlaməti ola bilər. Belə hallarda həkim qan analizləri və əlavə müayinələr təyin edir. Bu, səbəbi vaxtında aşkar etməyə imkan verir.
Mövzu üzrə məqalələr
Apqar balı: doğuşdan sonrakı ilk qiymətləndirmə nəyi göstərir?
Doğuşdan sonra valideynlər tez-tez “Apqar neçə oldu?” sualını verirlər. Apqar balı yenidoğulmuşun ilk dəqiqələrdəki vəziyyətini təsvir etmək üçün…
İstiqamət: Pediatriya / Ginekologiya
Hamiləlikdə diş ağrısı: stomatoloji müalicəni təxirə salmaq lazımdırmı?
Hamiləlik diş ağrısını aylarla dözmək üçün səbəb deyil. Müalicəsiz kariyes və infeksiya daha mürəkkəb problemə çevrilə bilər. Amerika…
İstiqamət: Stomatologiya / Ginekologiya
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Dişin periodontit müalicəsindən sonra ağrılar
Yəqin ki, stomatoloji klinikaya getməzdən əvvəl prosedurun o qədər də xoş olmayacağından narahat olub qorxu keçirməyən adam yoxdur.…
İstiqamət: Stomatologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
