Lipödem əsasən qadınlarda rast gəlinən, ayaqlarda və bəzən qollarda piy toxumasının simmetrik, qeyri-proporsional toplanması ilə gedən xroniki xəstəlikdir. Ağrı və asan göyərmə ilə müşayiət olunur, pəhrizlə az dəyişir. Kompleks konservativ müalicə və seçilmiş hallarda liposaksiya tətbiq olunur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Ayaqların piy ödemi
- lipohipertrofiya dolorosa
- ağrılı lipohipertrofiya
- piy ödemi sindromu
Xəstəlik haqqında
Lipödem zamanı dərialtı piy toxuması ayaqlarda (budlar, baldırlar, sağrı nahiyəsi), bəzən qollarda simmetrik şəkildə artır, pəncələr və əllər isə adətən zədələnmir. Bədənin yuxarı və aşağı hissələri arasında nəzərəçarpacaq disproporsiya yaranır: məsələn, beldən yuxarı nazik qadının ayaqları qeyri-mütənasib dərəcədə qalın olur.
Adi piylənmədən fərqli olaraq, lipödem toxuması toxunanda ağrılıdır, asanlıqla göyərir və pəhriz və idmanla az azalır. Xəstəlik çox vaxt hormonal dəyişikliklər dövründə – cinsi yetkinlik, hamiləlik, menopauza zamanı başlayır və ya güclənir. Kişilərdə çox nadir hallarda, adətən ciddi hormonal pozğunluqlar fonunda rast gəlinir.
Uzun müddət lipödem «artıq çəki» kimi qiymətləndirilir, bu da gec diaqnoza və qadının əbəs yerə sərt pəhrizlərlə özünü yormasına səbəb olur. Xəstəlik tam sağalmır, lakin düzgün müalicə ilə ağrını azaltmaq, proqressivləşməni ləngitmək və həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq mümkündür.
Lipödem təkcə kosmetik problem deyil. Daimi ağrı, ağırlıq hissi və hərəkətin məhdudlaşması gündəlik həyata, işə və emosional vəziyyətə təsir edir. Xəstəliyi vaxtında tanımaq qadına uyğun müalicə seçməyə, əbəs pəhrizlərdən və özünü günahlandırmaqdan qaçmağa kömək edir.
Səbəbləri
Lipödemin dəqiq səbəbi hələ tam aydınlaşdırılmayıb. Hesab olunur ki, xəstəlik irsi meyl, qadın cinsi hormonları və piy toxumasının quruluş xüsusiyyətlərinin birgə təsiri nəticəsində inkişaf edir:
- irsi meyl – ailədə ana, bacı, xala kimi qadın qohumlarda oxşar bədən quruluşu və şikayətlər tez-tez rast gəlinir;
- hormonal amillər – xəstəlik demək olar ki, yalnız qadınlarda olur və hormonal dəyişikliklər dövründə başlayır; estrogenin piy toxumasına təsiri əsas rol oynayır;
- piy toxumasının xüsusiyyətləri – piy hüceyrələrinin həcmcə və sayca artması, onların ətrafında zəif iltihab;
- kiçik damarların kövrəkliyi – kapilyarların keçiriciliyinin artması asan göyərməni və toxumada maye toplanmasını izah edir;
- limfa axınının yüklənməsi – gec mərhələlərdə limfa sistemi artıq mayeni çıxarmağa çatdırmır.
Proqressivləşməni sürətləndirən amillər: çəki artımı, az hərəkətli həyat tərzi, hamiləlik, menopauza, bəzi hormonal preparatlar və uzun müddət ayaq üstə və ya oturaq vəziyyətdə qalmaq. Piylənmə lipödemin səbəbi deyil, lakin tez-tez ona qoşulur və vəziyyəti ağırlaşdırır.
Təsnifat
Mərhələlərə görə:
- I – dəri hamar, altında xırda düyünlər hiss olunur;
- II – dəri qeyri-bərabər, «döyülmüş» görünüşlü, iri düyünlər;
- III – böyük piy kütlələri, xüsusən diz və bud nahiyəsində sallanan qatlar;
- bəzi müəlliflər limfödemin qoşulduğu vəziyyəti ayrı mərhələ kimi qeyd edir (lipo-limfödem).
Yerləşməsinə görə: sağrı-çanaq, sağrıdan dizə qədər, sağrıdan topuğa qədər, qol və yalnız baldır tipləri. Mərhələ xəstəliyin ağırlığını yalnız qismən əks etdirir – ağrının şiddəti mərhələ ilə həmişə uyğun gəlmir.
Klinik mənzərə
Əlamətlər illər ərzində tədricən güclənir:
- ayaqlarda simmetrik piy toplanması, pəncələrin «manjet» kimi kəskin sərhədlə qorunması – topuq üzərində piy «bilərzik» kimi asılır;
- toxunanda və təzyiqdə ağrı, ayaqlarda ağırlıq, gərginlik hissi;
- kiçik zərbələrdən asan yaranan qançırlar;
- günün sonunda, istidə və uzun müddət ayaq üstə qaldıqdan sonra ağırlığın və şişkinliyin artması;
- bədənin yuxarı və aşağı hissələri arasında disproporsiya, uyğun paltar seçməkdə çətinlik;
- pəhrizə baxmayaraq ayaqların həcminin azalmaması;
- dərinin soyuq olması, budların daxili səthinin bir-birinə sürtünməsi;
- gec mərhələdə – yerişin çətinləşməsi, diz oynaqlarında yük və ağrı, pəncə və baldırlarda daimi ödem.
Hamiləlik dövründə əlamətlər güclənə bilər, doğuşdan sonra isə həmişə əvvəlki vəziyyətə qayıtmır. Yeniyetmə qızlarda xəstəlik çox vaxt «yaşla keçəcək» deyə diqqətdən kənarda qalır.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər bir ayaq qəfildən şişib, qızarıb, isti və ağrılı olubsa (dərin vena trombozu və ya qızılyel şübhəsi), yaxud ayaq şişkinliyi ilə yanaşı nəfəs darlığı və döş ağrısı yaranıbsa – bu halda 103-ə zəng edin.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Lipödemin xüsusi analizi yoxdur – diaqnoz təcrübəli həkimin klinik baxışına əsasən qoyulur. Həkim xəstəliyin nə vaxt başladığını, hormonal dəyişikliklərlə əlaqəsini, ailədə oxşar halları, pəhrizə reaksiyanı soruşur. Müayinə:
- anamnez və baxış – simmetriya, pəncələrin zədələnməməsi, palpasiyada ağrı və qançırlar, barmaqla basdıqda çuxur qalmaması;
- Stemmer əlaməti – ikinci ayaq barmağının dərisini qatlamaq mümkün olursa, bu, limfödemə qarşı əlamətdir;
- ölçmələr – ayaq çevrələri, bel-omba nisbəti; dinamikada müqayisə üçün vacibdir;
- aşağı ətraf venalarının USM-i – venoz çatışmazlığın və trombozun istisnası;
- yumşaq toxumaların USM-i – dərialtı qatın qalınlığı və quruluşu;
- limfossintiqrafiya – limfödem şübhəsi olduqda limfa axınının qiymətləndirilməsi;
- qan analizləri – qalxanabənzər vəzi hormonları, qlükoza, böyrək və qaraciyər göstəriciləri; ödemin digər səbəblərini istisna etmək üçün.
Differensial diaqnostika piylənmə, limfödem, xroniki venoz çatışmazlıq, hipotireoz və ürək, böyrək mənşəli ödemlərlə aparılır.
Ağırlaşmalar
- xroniki ağrı və həyat keyfiyyətinin azalması;
- ikincili limfödem, dərinin bərkiməsi, qızılyelə meyl;
- diz oynaqlarının artrozu, yerişin və ayaq oxunun pozulması;
- hərəkətin azalması fonunda piylənmənin qoşulması;
- psixoloji problemlər, özünəinamın azalması, depressiya.
Müalicə
Lipödemi tam aradan qaldıran dərman yoxdur. Müalicənin məqsədi ağrını və ağırlığı azaltmaq, ödem komponentinə nəzarət etmək, proqressivləşməni ləngitmək və hərəkət qabiliyyətini qorumaqdır. Müalicə kompleks aparılır və uzunmüddətlidir.
Konservativ müalicə:
- kompression trikotaj – adətən yastı toxunuşlu, fərdi ölçülərə görə hazırlanan corab və ya şalvarlar; ağrını və ağırlığı azaldır, ödemin qarşısını alır;
- manual limfa drenajı – ödem komponenti olduqda xüsusi hazırlıqlı mütəxəssis tərəfindən; kompressiya ilə birlikdə daha effektivdir;
- fiziki aktivlik – xüsusən üzgüçülük, suda gimnastika, velosiped, gəzinti; oynaqlara yük az olan hərəkətlər üstünlük təşkil edir;
- çəkinin nəzarəti və sağlam qidalanma – lipödem toxumasını aradan qaldırmasa da, piylənmənin qoşulmasının qarşısını alır; tərəvəz, zülal, tam taxıllı məhsullar, şəkər və emal olunmuş qidaların məhdudlaşdırılması tövsiyə olunur;
- dəri qulluğu – nəmləndirici vasitələr, kiçik yaraların vaxtında işlənməsi;
- psixoloji dəstək – xroniki ağrı və bədən görünüşü ilə bağlı narahatlıqda.
Cərrahi müalicə: limfa damarlarını qoruyan liposaksiya üsulları (məsələn, tumessent və ya su axını ilə liposaksiya) ağrını və həcmi azalda bilər. Əməliyyat adətən bir neçə mərhələdə aparılır; göstərişi və planı ixtisaslaşmış cərrah müayinədən sonra müəyyən edir. Əməliyyatdan sonra kompression terapiya və fiziki aktivlik davam etdirilir.
Nə etmək olmaz: sidikqovucu dərmanlar lipödemdə təsirsizdir və elektrolit pozğunluqlarına səbəb ola bilər, onları özbaşına qəbul etməyin. Sərt, aclıq pəhrizləri ayaqların həcmini azaltmır. Reklam olunan «yağ yandıran» vasitələrə və təsdiqlənməmiş prosedurlara müraciət etməzdən əvvəl həkimlə məsləhətləşin.
Profilaktika
Lipödemin qarşısını almaq mümkün deyil, lakin proqressivləşməni ləngitmək olar:
- normal çəkinin saxlanması, xüsusən hamiləlik və menopauza dövründə;
- müntəzəm fiziki aktivlik, uzun müddət oturaq vəziyyətdə qaldıqda fasilələr;
- erkən diaqnoz və həkimin təyin etdiyi kompression terapiya;
- hormonal kontrasepsiya və hormon əvəzedici müalicənin həkimlə razılaşdırılması;
- ailədə lipödem varsa, yeniyetmə qızlarda əlamətlərə erkən diqqət;
- ayaq dərisinin zədələnmədən qorunması.
Hansı həkimə müraciət etməli
Ayaqlarda ağrılı, simmetrik piy toplanması olduqda fleboloqa və ya angiocərraha, limfödem şübhəsində limfoloqa müraciət etmək lazımdır. Lazım olduqda endokrinoloq və plastik cərrah da müalicəyə qoşulur.
Yadda saxla!
Lipödem real xəstəlikdir və «iradəsizlik» və ya «düzgün yeməmək» nəticəsi deyil.
- Ayaqlarda ağrılı, simmetrik piy toplanması və asan qançırlar varsa, fleboloqa müraciət edin.
- Sərt pəhrizlər ayaqların həcmini azaltmır, lakin sağlamlığa zərər verə bilər.
- Kompressiya və hərəkət – müalicənin əsasıdır.
- Cərrahi müalicə barədə qərarı yalnız müayinədən sonra verin.
Suallar və cavablar
Lipödem simmetrik olaraq əsasən ayaqlarda yerləşir, pəncələr zədələnmir, toxuma ağrılıdır və asan göyərir, pəhrizə zəif cavab verir. Piylənmədə isə piy bütün bədəndə paylanır və çəki azaldıqda bərabər azalır.
Xeyr. Limfödem limfa axınının pozulması nəticəsində maye toplanmasıdır, çox vaxt asimmetrikdir və pəncəni də zədələyir. Lipödemdə isə piy toxuması artır. Gec mərhələdə hər ikisi birlikdə ola bilər.
Liposaksiya ağrını və həcmi əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər, lakin xəstəliyin təbiəti dəyişmir. Əməliyyatdan sonra kompression terapiya, çəki nəzarəti və fiziki aktivlik davam etdirilməlidir.
Kompression trikotaj adətən gündüz, hərəkətli vaxtda geyinilir və uzunmüddətli istifadə tələb edir. Kompressiya sinfini, növünü və rejimini həkim ölçülərə və xəstəliyin mərhələsinə görə seçir.
Hamiləlik dövründə hormonal dəyişikliklər və çəki artımı səbəbindən əlamətlər güclənə bilər. Hamiləliyi planlaşdıran qadınlara çəkiyə nəzarət, fiziki aktivlik və həkimlə razılaşdırılmış kompressiya tövsiyə olunur.
Bəli, müntəzəm hərəkət müalicənin vacib hissəsidir. Üzgüçülük, suda gimnastika, velosiped və gəzinti xüsusilə faydalıdır, çünki oynaqlara yükü azaldır və limfa axınını yaxşılaşdırır.
Mövzu üzrə məqalələr
Artıq çəki ilə hamiləlik: diqqət tərəzidən çox sağlamlıq planında olmalıdır
Piylənmə hamiləlikdə bəzi ağırlaşmaların ehtimalını artıra bilər, lakin bu, hər pasiyentdə problem yaranacağı demək deyil. Qınama və sərt…
İstiqamət: Ginekologiya / Dietologiya
Mammoplastikadan sonra alt paltarı — necə olmalıdır, düzgün necə seçilməli və nə qədər geyinilməlidir
Mammoplastikanın uğuru yalnız plastik cərrahın peşəkarlığından və implantların keyfiyyətindən deyil, həm də pasiyentin əməliyyatdan sonra özünü necə aparmasından…
İstiqamət: Plastik cərrahiyyə
Hamiləlik və varikoz
Venalar hamiləliyin mürəkkəb 9 aylıq prosesində fəal iştirak edir və onlarda baş verən dəyişikliklər əhəmiyyətlidir. Hətta tam tibbi…
İstiqamət: Flebologiya
Blefaroplastika — göz qapaqlarının plastikası haqqında hər şey
Yaşla birlikdə göz qapaqları sallandıqda, gözaltı «torbalar» yarandıqda, baxış isə solğun və kədərli olduqda nə etməli? Çıxış yolu…
İstiqamət: Plastik cərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
