Ödem orqanizmin toxumalarında artıq mayenin toplanması vəziyyətidir. Bu səhifədə ödemin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Endokrinoloq Kardioloq Nefroloq Terapevt Travmatoloq-ortoped Ürək-damar cərrahı
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Ödem orqanizmin toxumalarında artıq mayenin toplanması vəziyyətidir. O, müxtəlif xəstəliklər və orqan funksiyalarının pozulması, yaxud uzunmüddətli ayaq üstə durmaq və ya oturmaq kimi xarici amillərin təsiri nəticəsində yaranır. Ödemin səbəbini müəyyən etmək və onu aradan qaldırmaq üçün effektiv strategiya seçmək üçün həkimə müraciət etmək və müayinədən keçmək lazımdır.
Növləri
Ödemlərin ən geniş yayılmış təsnifatı əlamətin yaranma səbəbi meyarına görə tərtib edilmişdir.
- Limfatik: limfanın hərəkətinin pozulması nəticəsində yaranır və toxumalarda mayenin gecikməsinə səbəb olur. Əlamətlər ətraflarda və ya bədənin digər sahələrində şişkinliklə özünü göstərir.
- Venoz: qan dövranının və venoz axının pozulması ilə bağlıdır. Tez-tez varikoz xəstəliyi və ya dərin venaların trombozu zamanı yaranır. Şişkinlik venaların sıxlaşması və genişlənməsi şəklində özünü göstərir.
- Üzün, dodaqların, dilin və ya bədənin digər hissələrinin şişkinliyi kimi özünü göstərə bilər.
- Travmatik: travma və ya zərbə nəticəsində yaranır. Tez-tez göyərmə və ağrılılıqla müşayiət olunur. Şişkinlik lokal ola bilər və ya bütün ətrafa yayıla bilər.
- Kardiogen: ürəyin qanı orqanizmdə effektiv vurmağa qadir olmadığı ürək çatışmazlığı ilə bağlıdır. Nəticədə ağciyərlərdə mayenin gecikməsi baş verir, bu isə təngnəfəslik və ayaqlarda şişkinliyə səbəb olur.
- Peritoneal: qaraciyər sirrozu və ya xroniki peritonit kimi qarın boşluğu orqanlarının xəstəliklərinin nəticəsidir. Maye qarın boşluğunda toplanır və qarnın həcminin artmasına gətirib çıxarır.
Yerləşməsindən və ifadə dərəcəsindən asılı olmayaraq istənilən növ ödem yarandıqda səbəbini aydınlaşdırmaq və uyğun müalicəni seçmək üçün həkimə müraciət etmək lazımdır.
Səbəbləri
Ödemlər orqanizmdə mayenin gecikməsi nəticəsində yaranır, bu isə kapilyarlarda təzyiqin yüksəlməsi və ya qanda zülalın miqdarının azalması səbəbindən baş verir. Onlar həmçinin adətən toxumalardan artıq mayeni çıxaran limfatik damarların obstruksiyası ilə əlaqədardır.
Əlamətin başqa geniş yayılmış səbəbi böyrəklərin funksiyasının pozulmasıdır. Böyrəklər qanı düzgün süzmək və orqanizmdən artıq mayeni çıxarmaq qabiliyyətini itirdikdə, bu onun gecikməsinə və toxumaların şişməsinə gətirib çıxarır.
Ödemlər orqanizmin müəyyən hissələrində mayenin gecikməsi ilə bağlı ola bilər. Məsələn, ürək çatışmazlığı ağciyərlərdə və aşağı ətraflarda mayenin gecikməsinə səbəb olur, qaraciyər xəstəlikləri isə qarında və ya ayaqlarda şişkinliyə səbəb olur.
Diaqnostika
Həkim xəstənin müayinəsini anamnezin toplanmasından və fiziki müayinədən başlayır. Dərinin gərginliyi və rənginin dəyişməsi, barmaqla basdıqdan sonra bədəndə çöküntünün qalması kimi klinik əhəmiyyətli əlamətlərin aşkarlanmasına diqqət yetirilir. Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün əlavə instrumental və laborator müayinələr tələb olunur.
- USM. Damar sisteminin vəziyyətini qiymətləndirməyə, tromboz və ya digər struktur dəyişikliklərin olub-olmadığını müəyyən etməyə, həmçinin böyrəkləri və qalxanabənzər vəzini ətraflı nəzərdən keçirməyə imkan verən qeyri-invaziv diaqnostika üsuludur.
- Laborator analizlər. Qan və sidik müayinələri böyrəklərin və ya ürək-damar sisteminin funksiyasının pozulması, hormonal disbalans kimi problemin əsas səbəblərini aşkar etməyə kömək edir.
- EKQ. Ürək çatışmazlığı nəticəsində şişkinliyə səbəb olan ürək ritminin pozulmasını və ya ürək işemiyasının əlamətlərini aşkar etməyə imkan verir.
- Döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası. Orqanlarda şişlərin və ya digər struktur dəyişikliklərin aşkarlanmasına kömək edir.
Ödemin diaqnostikasına yanaşma ehtimal olunan səbəbdən asılıdır. Konkret analiz, instrumental və funksional müayinə növlərini təyin etmək üçün həkim digər əlamətləri, həmçinin xəstənin tibbi tarixçəsini nəzərə almalıdır. Differensial diaqnoz kardioloq, nefroloq və ya endokrinoloq kimi bir neçə mütəxəssisin məsləhətini tələb edir.
Müalicə
Ödemlərin müalicəsinə yanaşma onların yaranma səbəbinin aradan qaldırılmasına əsaslanır. Ürək çatışmazlığı zamanı orqanizmdən artıq mayeni çıxarmaq üçün diuretiklər təyin olunur. Bu, dövr edən qanın həcmini azaltmağa və ürəyin yükünü aşağı salmağa kömək edir. Əlavə olaraq damar sisteminin işini yaxşılaşdırmaq üçün damar divarlarını möhkəmləndirən və onların elastikliyini artıran preparatlar istifadə olunur. Həmçinin düzgün qan dövranını dəstəkləmək üçün kompressiya geyimindən istifadə tövsiyə olunur.
Limfatik sistemin işinin pozulması hallarında masaj və ya limfa drenajını əhatə edən kompleks müalicə təklif olunur. Ödemlərin səbəbi qalxanabənzər vəzinin funksiyasının pozulmasıdırsa, əvəzedici dərman terapiyası tələb olunur, böyrək süzülməsinin sürəti azaldıqda isə diyetin korreksiyası, preparatların qəbulu, ağır hallarda – hemodializ.
Özbaşına müalicə əsas xəstəliyin irəliləməsi ilə bağlı ağırlaşmalarla, həmçinin ürək-damar sisteminin yükünün artması ilə nəticələnə bilər. Sidikqovucu preparatların qəbulu problemi həll etmir, əksinə, tez-tez elektrolit balansının pozulmasına və böyrək xəstəliklərinin inkişafına səbəb olur.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Ödemlər müxtəlif nəticələrin yaranmasına səbəb olur.
- Limfedema: limfatik sistemin orqanizmdən artıq mayeni effektiv şəkildə çıxara bilmədiyi xroniki vəziyyətdir. O, ətrafların həcminin əhəmiyyətli dərəcədə artmasına səbəb olur, bu isə onların funksionallığının pozulmasına və ciddi diskomfort hissinə gətirib çıxarır.
- Tromboemboliya: venalarda qan axınını pozan laxtaların əmələ gəlməsi, sonra onlar divardan qopur və qan axını ilə dar yerə qədər hərəkət edir. Damarın lümenində dayanan tromb qan axınını bloklayır və zədələnmiş orqanın toxumalarının nekrozuna (ölümünə) gətirib çıxarır.
- Dəridə trofik xoralar: toxumalarda qan təchizatının kifayət qədər olmaması səbəbindən yaranan zədələnmələr. Onlar çox ağrılı olur və uzunmüddətli müalicə tələb edir.
- Assit: qarın boşluğunda mayenin toplanması. Xəstəliyin əlamətlərinə qarnın həcminin artması, nəfəs almanın çətinləşməsi, ağrı və həzm proseslərinin pozulması daxildir.
İnsanın şişkinliklə üzləşdiyi xəstəliklərin nəticələrindən müntəzəm profilaktik müayinə və vaxtında həkimə müraciət etmək vasitəsilə qaçmaq olar.
Hansı həkimə müraciət etməli
Problemin ilk əlamətlərində terapevtə və ya ailə həkiminə müraciət etmək tövsiyə olunur, o, müayinə aparacaq və ödemin səbəbini aydınlaşdırmaq üçün zəruri laborator və instrumental müayinələri təyin edəcək. Əlamətlərdən və mümkün diaqnozlardan asılı olaraq, o, xəstəni konkret mütəxəssisə yönləndirəcək.
Yadda saxla!
Ödem müxtəlif xəstəliklərin klinik mənzərəsində rast gəlinən əlamətdir. Tez-tez o, dehidratasiyanın və toxumalarda mayenin düzgün bölüşdürülməməsinin əlaməti kimi çıxış edir: suyu saxlamağa çalışan orqanizm onu daha güclü gecikdirməyə başlayır. Bu, çox vaxt bol maye içməyi və reqidratasiya məhlullarının qəbulunu tələb edən alkoqol intoksikasiyasından sonra baş verir, diuretiklər deyil.
Ödemlərin profilaktikası üçün su-içki rejimini bərpa etmək, qidalanmanı düzəltmək, gündəlik rejimə optimal fiziki yük səviyyəsini daxil etmək vacibdir. Bu, şişkinliyi aradan qaldırmağa kömək etmirsə, həkimə müraciət etmək və problemin səbəblərini tapmağa və onu konkret insan üçün təsirli və zərərsiz üsullarla aradan qaldırmağa kömək edəcək tam müayinədən keçmək lazımdır.
Suallar və cavablar
Ödemin əlamətləri su-içki rejimi normallaşdıqda özbaşına keçirsə, müalicə tələb olunmur. Amma müntəzəm təkrarlanan və ya 1 gündən çox davam edən ciddi problem zamanı əsas xəstəlik irəliləməmiş mümkün qədər tez həkim məsləhəti almaq lazımdır.
Hamiləlik dövründə ürəyə, damarlara və böyrəklərə artan yük tez-tez şişkinliyə səbəb olur. Amma mayenin əhəmiyyətli dərəcədə gecikməsi ağırlaşmalarla nəticələnə bilər, buna görə diurezi (qəbul edilən və ifraz olunan mayenin miqdarını), qan təzyiqi göstəricilərini nəzarətdə saxlamaq, həmçinin sidik-ifrazat sisteminin funksiyasını qiymətləndirmək üçün müntəzəm sidik analizi vermək lazımdır.
