Meteorizm və ya qarın şişkinliyi — mədə-bağırsaq traktında (MBT) qazların həddindən artıq toplanması simptomudur. Bu səhifədə qarın şişkinliyinin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Cərrah Hepatoloq İnfeksionist Onkoloq Qastroenteroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Meteorizm və ya qarın şişkinliyi — mədə-bağırsaq traktında (MBT) qazların həddindən artıq toplanması simptomudur. Bu, hesablamalara görə, qastroenteroloji diaqnozu olan pasiyentlərin təxminən 85%-ində rast gəlinir.
Növləri
Qarın şişkinliyi və qaz əmələ gəlməsinin səbəbindən asılı olaraq meteorizm bir neçə növə bölünür:
- Hündürlük meteorizmi — atmosfer təzyiqinin kəskin azalması səbəbindən böyük hündürlüyə qalxarkən yaranır;
- Mexaniki — yapışma keçməzliyi, yəni toxumaların patoloji yapışması, şişlər, bağırsağın lumenini daraldan stenoz prosesləri zamanı bağırsağın evakuasiya (ifraz) funksiyasının pozulmasına müşayiət edir;
- Digestiv — həzm orqanlarının fermentativ çatışmazlığı zamanı formalaşır;
- Disbiotik — bağırsaq mikrobiotasının pozulmasının təzahürüdür;
- Dinamik — bu cür qarın şişkinliyi motorikanın, yəni bağırsaq möhtəviyyatının irəliləməsinin pozulması nəticəsində yaranır, bu da yapışmaların və əməliyyatdan sonrakı parezin olub-olmadığını aşkar etməyə imkan verir;
- Alimentar — pasiyent üçün uyğun olmayan qidalanma rasionu, yemək zamanı havanın udulması ilə əlaqədardır;
- Psixogen — psixi pozğunluqların nəticəsidir;
- Sirkulyator — portal hipertenziya (qaraciyərin qapı venasında təzyiqin artması) səbəbindən həzm orqanlarının qan təchizatının pozulması zamanı diaqnoz qoyulur.
Səbəbləri
Müalicə təyin etmək üçün həkim pasiyentdə qarın şişkinliyinin daim və ya dövri olaraq nə üçün yarandığını müəyyən edir. Meteorizmin əsas səbəbləri:
- Laktoza olan məhsullara dözümsüzlük. Vəziyyət orqanizmdə laktozanı parçalayan laktaza fermentinin çatışmazlığı səbəbindən yaranır;
- Çölyakiya — dənli bitkilərdə olan zülala, yəni qlütenə irsi dözümsüzlük;
- Uzunmüddətli antibiotik terapiyası;
- Mədə-bağırsaq traktının kəskin və xroniki patologiyaları, məsələn, pankreatit, kolit, qastrit;
- Mədə-bağırsaq traktı orqanlarının infeksion xəstəlikləri (rotavirus infeksiyası, botulizm, dizenteriya, bağırsaq çöpü, norovirus infeksiyası, salmonellyoz);
- Mədə-bağırsaq traktı orqanlarının onkoloji xəstəlikləri (mədə, öd kisəsi, mədəaltı vəzi xərçəngi, kolorektal xərçəng);
- Qida allergiyası;
- Bağırsaq keçməzliyi;
- Yaşlı pasiyentlərdə bağırsaq atoniyası;
- Hipotireoz;
- Stress;
- Balanslaşdırılmamış qidalanma;
- Hamiləlik.
Diaqnostika
Qarın şişkinliyinin və qidadan sonra ağırlığın niyə yarandığını həkim müayinə və şikayətlərin toplanmasından sonra müəyyən edə bilər. Pasiyentdən əvvəllər diaqnoz qoyulmuş xroniki MBT xəstəlikləri, qarında narahatlığın nə vaxtdan olması, nəcisin tezliyi və xarakteristikaları haqqında məlumat dəqiqləşdirilir. Həkim pasiyentin qidalanma rasionunu, müəyyən qidalardan sonra qarnın şişib-şişmədiyini öyrənir. Ağrını aşkar etmək və daxili orqanların ölçülərini qiymətləndirmək üçün qarnın ön divarının müxtəlif nahiyələrinin palpasiyası, yəni əllə yoxlanması aparılır.
Laborator müayinə üsulları kimi ümumi qan analizi və koproqramma — nəcisin fiziki və kimyəvi xüsusiyyətlərinin müəyyən edilməsi ilə tədqiqi tətbiq olunur. Analizlər qarın şişkinliyinin səbəbini müəyyən etməyə, infeksion prosesləri, gizli qanaxmaları və həzm sisteminin vəziyyətini xarakterizə edən digər göstəriciləri aşkar etməyə imkan verir.
- Analizlər
- Qarın boşluğunun KT-si
- Qastroskopiya (FQDS, EQDS)
- Qarın boşluğu və retroperitoneal sahənin MRT-si
- Kolonoskopiya (FKS)
- Qarın boşluğunun USM-i
- Qarın boşluğunun rentgeni
İnstrumental müayinə üsulları hansı orqanın patoloji vəziyyətin əsas səbəbi olduğunu müəyyən etməyə, yeni törəmələri erkən mərhələdə aşkar etməyə, konkrementləri (daşları), kistaları diaqnostika etməyə imkan verir. Müayinələrin siyahısı ilkin diaqnozdan asılıdır.
- Mədə və onikibarmaq bağırsaqda xoralı, şiş proseslərini aşkar etmək üçün ezofaqoqastroduodenoskopiya (EQDS);
- Öd kisəsi, mədəaltı vəzi, dalaq, bağırsaq xəstəliklərindən şübhələndikdə qarın boşluğu və retroperitoneal sahə orqanlarının ultrasəs müayinəsi, o cümlədən bağırsaqətrafı limfa düyünlərini əks etdirir;
- Kolonoskopiya bağırsağın aşağı şöbəsinin (anusdan 30 sm-ə qədər) selikli qişasının vəziyyətini xoraların, divertikulların (selikli qişanın bağırsaq boşluğuna çıxıntıları), şiş törəmələrinin, poliplərin aşkar edilməsi üçün qiymətləndirir;
- İrriqoskopiya — bağırsağa kontrast maddə yeridilməklə aparılan rentgenoloji üsuldur, yoğun bağırsağın funksional və struktur dəyişikliklərini aşkar etməyə imkan verir;
- Kompüter və maqnit-rezonans tomoqrafiyaları — orqanların strukturunun laylı təsvirinin alınmasına əsaslanan rəqəmsal invaziv olmayan diaqnostika üsullarıdır.
EQDS və kolonoskopiya kimi bəzi instrumental üsullar biopsiya aparmağa — hüceyrələrin dəyişməsini histoloji tədqiq etmək üçün orqan toxumasının götürülməsinə imkan verir.
Müalicə
Qarın şişkinliyi və qaz əmələ gəlməsinin müalicəsi patologiyanın səbəbindən və klinik halın mürəkkəbliyindən asılı olaraq fərqlənir. Meteorizmin əsas müalicə üsulu orqanizmin fərdi ehtiyaclarına uyğun qidalanmanın dəyişdirilməsidir. Bağırsaqda artmış qaz əmələ gəlməsini təhrik edən məhsullardan — paxlalılar, təzə tərəvəz və meyvə, spirtli və qazlı içkilər, şəkərli yeməklər — çəkinmək vacibdir. Qaz əmələ gəlmə problemini gücləndirən şəkər əvəzedicili məhsullar getdikcə daha populyar olur. Rasiona şəkər əvəzedicili məhsulları daxil etmək istənildikdə, mədə-bağırsaq traktı xəstəlikləri olduqda qastroenteroloq məsləhəti lazımdır.
Dərman müalicəsi dəqiq diaqnoz qoyulduqdan sonra həkim tərəfindən təyin olunur. Terapiyanın məqsədi bağırsaq mikroflorasının, peristaltika və ferment fəallığının bərpasıdır. İstifadə olunur:
- Probiotiklər;
- Proton pompası inhibitorları;
- Antibiotiklər;
- Göbələk əleyhinə vasitələr;
- Antasid preparatlar;
- Spazmolitiklər;
- Qaz çıxarıcı preparatlar;
- Adsorbentlər;
- Fermentlər.
Meteorizmlə müşayiət olunan bağırsaq atoniyasında anal dəlikdən 20-30 sm dərinliyə qaz çıxarıcı boru yeridilir. Qəbizlikdə bağırsağın boşaldılması üçün klizma qoyulur. Prosedurlar dərman preparatları və ya su ilə aparılır. Cərrahi müdaxilə bağırsaq keçməzliyi, kəskin xolesistit kimi kəskin xəstəliklərdə zəruridir.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Əksər hallarda meteorizm ciddi ağırlaşmalara səbəb olmayan müvəqqəti əlamətdir. Müalicə olunmadıqda defekasiyanın çətinləşməsi, qəbizlik formalaşır. İfadəli qarın şişkinliyi bağırsağın deşilməsinə və peritonit — qarın pərdəsinin iltihabına səbəb ola bilər. Hamilə qadınlarda bağırsaqda artmış qaz əmələ gəlmə uşaqlığın tonusunun artmasına kömək edir ki, bu da vaxtından əvvəl doğuşa gətirib çıxarır. Qarında kəskin, kəsici ağrı, qarın divarının sərtləşməsi və ya yüksək temperatur yarandıqda dərhal təcili yardım çağırmaq lazımdır — bu, peritonit əlaməti ola bilər.
Hansı həkimə müraciət etməli
Daimi qarın şişkinliyinin və qazların səbəblərini müxtəlif ixtisaslar üzrə həkimlər müəyyən edə bilər. Əvvəlcə terapevtə və ya qastroenteroloqa müraciət etmək tövsiyə olunur, onlar isə zərurət olduqda pasiyenti digər profil həmkarlarına yönləndirə bilər.
Yadda saxla!
Daim şişmiş qarın gündəlik həyatda ciddi narahatlıq yaradır. Bir çox pasiyent belə həssas problemlə həkimə müraciət etməkdən utanır ki, bu da yalnız terapiyanın başlanmasını gecikdirir və artıq cərrahi müdaxilə tələb edən kəskin vəziyyətlərin inkişaf riskini artırır. Anlamaq vacibdir ki, özbaşına müalicə yalnız vəziyyəti pisləşdirir və patologiyanın əsl səbəbini gizlədir. Həkimə müraciəti təxirə salmaq lazım deyil, çünki vaxtında başlanmış terapiya ağırlaşmaların qarşısını alır və pasiyentin həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırır.
Suallar və cavablar
Qarın şişdikdə ön qarın divarı nahiyəsində gərginlik hissi yaranır, qazlar çıxır, şişkinlik formalaşır. Vəziyyətə çox vaxt ağrı, ürəkbulanma, ağızda xoşagəlməz dad müşayiət edir.
Çölyakiya olmadıqda qlüten olan məhsullardan tamamilə imtina etmək lazım deyil. Rasionda onların miqdarını azaltmaq kifayətdir.
Su qəbulu meteorizmə səbəb olmur. Yalnız qazlı içkilər və alkoqol bağırsaqda artıq qaz toplanmasına səbəb ola bilər.
