Sarı gözlər — skleraların və selikli qişanın onlar üçün xarakterik olmayan, müxtəlif dərəcədə ifadə olunan saramtıl çalar alması ilə xarakterizə olunan əlamətdir. Bu səhifədə sarı gözlərin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Cərrah Hematoloq Hepatoloq İnfeksionist Onkoloq Qastroenteroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Sarı gözlər — skleraların və selikli qişanın onlar üçün xarakterik olmayan, müxtəlif dərəcədə ifadə olunan saramtıl çalar alması ilə xarakterizə olunan əlamətdir. Nadir hallarda bu, xəstəlik demək olmayan anadangəlmə xüsusiyyətdir. Lakin adətən müayinə hepatobiliar sistemin (qaraciyər və öd yollarının) işində pozğunluqları aşkar edir, buna görə skleraların normal rənginin dəyişməsi zamanı həkimə müraciət etmək lazımdır.
Növləri
Sarı gözlər fizioloji (təbii, xəstəliklərlə bağlı olmayan) və ya patoloji ola bilər. Skleraların çalarının dəyişmə səbəbinə görə hepatobiliar, oftalmoloji və hemolitik xəstəliklər ayırd edilir. Birincilər qaraciyər və öd yollarının işinin pozulması ilə, ikincilər gözün zədələnməsi ilə, üçüncülər isə qan hüceyrələrinin dağılması ilə bağlıdır.
Səbəbləri
İnsanda sarı gözlər sağlamlıq problemlərinin birmənalı göstəricisidir. Əlamətin ən çox rast gəlinən səbəbi sarılıqdır — bu zaman qaraciyərin və ya öd kisəsinin işinin pozulması nəticəsində eritrositlərin parçalanması zamanı əmələ gələn piqment olan bilirubinin səviyyəsi yüksəlir. Sarılığa hemoliz də səbəb ola bilər: qırmızı qan hüceyrələrinin böyük miqdarda eyni vaxtda məhv olması, buna hemoqlobin mübadiləsi məhsullarının qana kütləvi şəkildə keçməsi müşayiət edir.
Daha az hallarda gözlər qaraciyər sirrozu və ya mədəaltı vəzi xərçəngi nəticəsində sararır. Bu hallarda əlamətə adətən səbəbsiz çəki itkisi, asteniya (güclü zəiflik) və ya dispeptik pozğunluqlar müşayiət edir.
Çox nadir hallarda sarı gözlərin səbəbi dərinin və gözlərin rənginə cavabdeh olan piqment — melaninin artmış miqdarı ilə bağlı skleranın təbii rənglənməsidir. Bu, adətən irsi xüsusiyyətdir, lakin yaşla da inkişaf edə bilər.
Diaqnostika
Müayinənin ilk addımı baxışdır. Həkim skleraların vəziyyətini öyrənir, sarılığın dərəcəsinə və yayılmasına diqqət yetirir. Sonra anamnez toplayır, əvvəllər aşkar edilmiş xəstəliklər, irsiyyət və ya yaşayış şəraiti ilə bağlı risklər barədə məlumat alır.
Gözlərin niyə sarardığını aydınlaşdırmağa laboratoriya analizləri kömək edir. Qan analizi bilirubinin yüksək səviyyəsini göstərirsə, əlamətin ehtimal olunan səbəbi kimi qaraciyər xəstəlikləri, öd kisəsi problemləri və ya qanyaranma sisteminin pozğunluqları hesab olunur. Buna görə pasiyentə diaqnozu dəqiqləşdirmək, mərhələsini və formasını müəyyən etmək üçün analizlər təyin olunacaq.
Sarı gözləri olan insanların müayinəsində instrumental üsullar mütləqdir.
- Qarın boşluğu orqanlarının USM-i. Öd daşı xəstəliyinin, şişlərin, iltihabların diaqnostikasında kömək edir. Müayinə üsulu təhlükəsizdir və hazırlıq tələb etmədən aparılır.
- Tomoqrafiya. Daxili orqanların daha ətraflı vizualizasiyası üçün KT və ya MRT lazımdır. Onlar USM-də və ya rentgenoqrafiyada görünməyən kiçik dəyişiklikləri belə aşkar etməyə imkan verir.
- FQDS (fibroqastroduodenoskopiya). Mədə-bağırsaq traktının yuxarı hissəsinin vəziyyətini öyrənmək üçün həkim pasiyentin ağzından onikibarmaq bağırsağa qədər çevik boru daxil edir. Bu, xroniki pankreatiti və gözlərin, dərinin sararmasının digər səbəblərini aşkar etməyə imkan verir.
- Xolesistoqrafiya. Öd kisəsinin müayinəsi onun quruluşu və funksionallığı barədə ətraflı təsvir almağa imkan verir. Rentgen şüalanması və iynə vasitəsilə kisəyə yeridilən kontrast maddə ilə aparılır. Nəticədə öd kisəsində daşların və ya digər törəmələrin olub-olmadığını təsdiqləmək, onun ölçüsünü və formasını qiymətləndirmək mümkün olur.
- RXPQ (retroqrad xolangiopankreatoqrafiya): qastroskopiya zamanı öd yollarına kontrast maddə yeridilir. Müayinə daralmaları, konkrementləri (daşları) və digər patologiyaları vizuallaşdırmağa imkan verir.
- Qaraciyərin elastoqrafiyası. Bu üsul qaraciyərin fibroz dərəcəsini qiymətləndirməyə imkan verir. Toxumaların sıxlığının ölçülməsi prinsipinə əsaslanır və elastoqraf cihazı vasitəsilə aparılır. Həkim qarın üzərində USM-dəki kimi datçikanı hərəkət etdirir, monitorda isə orqanın təsviri yaranır, burada müəyyən rəng fibroz sahələrini göstərir.
Zərurət yarandıqda müalicə edən həkim pasiyenti konsultasiya üçün digər mütəxəssislərə yönləndirir. Onlar sarı gözlərin dəqiq səbəbini müəyyən etməyə kömək etmək, həmçinin müşayiətedici xəstəlikləri nəzərə alaraq təhlükəsiz müalicə sxemi tərtib etmək üçün əlavə testlər və prosedurlar apara bilər.
Müalicə
Sarı gözlərin səbəbi qaraciyər və ya öd kisəsi problemləri olduqda, əsas diqqət bu orqanların müalicəsinə yönəldilir. Həkim mədə-bağırsaq traktının işini yaxşılaşdıracaq və hepatobiliar sistemə yükü azaldacaq pəhriz, həmçinin bu orqanların işini asanlaşdıran dərman preparatları təyin edir.
Sarı gözlər qan xəstəlikləri ilə bağlıdırsa, müalicə əsas xəstəliyin aradan qaldırılmasına yönəlir. Həkim vəziyyəti sabitləşdirmək və orqanizmdə sarılıq piqmentlərinin konsentrasiyasını azaltmaq üçün preparat kursu təyin edəcək. Görmə orqanlarının infeksion patologiyalarında yerli vasitələr effektlidir: antibakterial və regenerasiyaedici təsirli damcılar və məlhəmlər.
Əsas müalicədən əlavə, sağlam həyat tərzinə riayət etmək, zərərli vərdişlərdən (siqaret çəkmə, alkoqol istehlakı) imtina etmək və qidalanma rejiminə diqqət yetirmək tövsiyə olunur.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Göz ağının sararmasına səbəb olan xəstəliklərin nəticələri qaraciyər funksiyasının ciddi pozulması, sonradan orqan transplantasiyası və ya ölümlə bağlı ola bilər.
Mədəaltı vəzi və öd kisəsi xəstəlikləri irəlilədikcə və müalicə olunmadıqda peritonit, böyrək funksiyasının kəskin pozulması, onkoloji xəstəliklərə səbəb ola bilər. Orqanizmin mübadilə məhsullarını daxili orqanların toxumalarında toplanmasına yol vermədən sürətlə xaric etmə qabiliyyətinin itirilməsi intoksikasiyaya gətirib çıxarır, bunun fonunda mərkəzi sinir sistemi zədələnir və bütün sistemlərin işi pozulur. Bilirubinin yüksək səviyyəsi xüsusilə uşaqlar üçün təhlükəlidir: o, bəzən əqli inkişafın ləngiməsinə səbəb olur.
Hansı həkimə müraciət etməli
Gözlər ilk dəfə sararıbsa və pasiyentin anamnezində bu əlaməti törədə biləcək xəstəlik yoxdursa, terapevtdən ilkin konsultasiya almaq lazımdır. Baxış, sorğu və tibbi kartın öyrənilməsi mümkün səbəblərin dairəsini məhdudlaşdırmağa kömək edir ki, dar profilli həkimdə diaqnostika daha tez aparılsın və müalicəyə başlansın.
Yadda saxla!
Sağlam insanın gözlərinin ağ hissəsi ağ olmalıdır. Fərdi xüsusiyyətlər tonun rəngini az qədər təsir edə bilərlər, məsələn, ona mavi, sarımtıl və ya çəhrayı ton verə bilərlər. Lakin əgər rəng dəyişməsi birdən baş verərsə, bu demək olar ki, 100% hallarda xəstəliklərin inkişafını göstərir.
Belə bir simptom yarananda sklera ağardan xüsusi damcılar, kompres və ya digər proseduralar ilə ağartmağa cəhd etməməlisiniz. Onlar effektiv olmayacaq və ya vaxtında həkimə müraciət etməyə mane olacaq. Həkim qan analizləri təyin edəcəkdir: klinik və biokimyəvi. Hallarda 85%-də bu tədqiqatlarda normadan sapma gözün ağ hissəsinin niyə sarı olduğunu anlamağa imkan verir. Əgər pozuntu aşkar edilməmişsə, müalicə həkimi nəinki ÜGS orqanlarının, həm də görmə, maddələr mübadiləsi və qanın daha ətraflı müayinəsini təyin edəcəkdir. Provokator aradan qaldırıldıqdan sonra simptom tədricən yox olacaq – sklera yenidən ağ olacaq.
Suallar və cavablar
Qidada karotinoidlərin və ya retinolun artıqlığı simptomun səbəbi ola bilər, lakin adətən gözlərin saralmasından əvvəl dərinin vəziyyəti tədricən dəyişərək narıncı çalar alır.
Skleradakı ayrıca ləkə pinqvekulanın əlamətidir, onun müalicəsi ilə oftalmoloq həkim məşğul olur. Bəzən ləkə partlamış kapilyarlarla bağlı olur, onlar vizual olaraq qırmızı deyil, sarı-çəhrayı görünür.
Terapiya üçün göstəriş simptomun özü deyil, ona səbəb olan xəstəlikdir. Xüsusiyyət, məsələn, genetik amillərlə şərtlənərək, anadangəlmə ola bilər. Əgər müayinə patologiya aşkar etməyibsə, terapiya tələb olunmur.
