Adenoidit və ya retronazal angina — udlaq badamcığının iltihabi xəstəliyidir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Udlaq badamcığının iltihabı
Xəstəlik haqqında
Adenoidit əsasən 4–9 yaşlı uşaqlarda müşahidə olunur; xəstələnənlərin 70%-i tez-tez və uzun müddət xəstələnən uşaqlar qrupuna daxildir. Yeniyetmələrdə və böyüklərdə bu xəstəlik demək olar ki, rast gəlinmir, çünki 12 yaşdan sonra udlaq badamcığı involyusiyaya (geriyə inkişaf) uğrayır. Xəstələnmə tezliyi cinsdən asılı deyil — oğlanlar və qızlar eyni tezliklə xəstələnirlər.
Səbəbləri
Adenoidlər limfoid toxumadan ibarətdir və burun-udlaq və burun ciblərinin yerli immunitet orqanıdır. Uşaq yaşlarında immunitet hələ formalaşır. Tez-tez təkrarlanan infeksiyaların öhdəsindən gələ bilməyən adenoid toxuması hüceyrələrin böyüməsi ilə reaksiya verir, daimi iltihab prosesləri isə bu orqanı daimi infeksiya ocağına çevirir.
Adenoidit riski aşağıdakı amillərin təsiri ilə artır:
- tez-tez təkrarlanan kəskin və ya xroniki infeksiyalar;
- allergik reaksiyalar;
- ağır somatik xəstəliklər (şəkərli diabet, ürək xəstəlikləri və s.);
- əlverişsiz ekoloji şərait;
- tam dəyərli olmayan qidalanma.
Təsnifat
Pasiyentin vəziyyətinin ağırlığından və simptomların ifadəlilik dərəcəsindən asılı olaraq praktik otorinolarinqoloqlar adenoiditin aşağıdakı dərəcələrini (mərhələlərini) ayırırlar:
- Kompensə olunmuş (pasiyentin ümumi vəziyyəti pozulmur və ya cüzi pisləşir; xəstəliyin əsas əlamətləri burundan tənəffüsün epizodik çətinləşməsi və gecələr xoruldama olur);
- Subkompensə olunmuş (simptomlar orqanizmin intoksikasiya əlamətlərinədək artır; düzgün müalicəyə başlanmasa, pasiyentin vəziyyəti ağırlaşır);
- Dekompensə olunmuş (udlaq badamcığının limfoid toxuması müdafiə funksiyasını itirir və xroniki infeksiya ocağına çevrilir; iltihab əlamətləri aydın ifadə olunur, pasiyentdə ümumi intoksikasiya inkişaf edir).
Gedişin müddətinə və patoloji prosesin ifadəlilik dərəcəsinə görə adenoiditin üç növü ayırd edilir:
- Kəskin (xəstəliyin simptomları KRVİ və ya uşaq infeksiyaları fonunda yaranır, 2 həftəyədək davam edir, epizodlar ildə üç dəfədən çox olmur);
- Yarımkəskin (adenoidlərin böyüməsi — hipertrofiyası ilə müşayiət olunur; simptomlar 1 ayadək davam edir);
- Xroniki (qarışıq virus-bakterial infeksiyanın nəticəsi kimi inkişaf edir; ilkin olaraq xroniki xarakter daşıya və ya xəstəliyin yarımkəskin formasının yetərsiz müalicəsi səbəbindən yarana bilər; simptomlar bir ay və daha çox davam edir, kəskinləşmələr ildə 4 dəfə və daha çox baş verir).
Xroniki adenoidit zamanı badamcıq toxumasında struktur dəyişiklikləri baş verir və buna görə patologiyanın 3 forması ayırd edilir:
- Ödemli-kataral (badamcıq ödemli və hiperemiyalıdır);
- Seroz-ekssudativ (vəzinin ölçüsü xeyli böyüyür, ödemli olur, hüceyrələri çox miqdarda şəffaf maye ifraz edir);
- Selikli-irinli (limfoid toxumanın hipertrofiyası və selikli-irinli xarakterli bol ifrazat müəyyən edilir).
Klinik mənzərə
Bu xəstəlikdən əziyyət çəkən pasiyentlər yalnız ona xas olan spesifik şikayətlər bildirmirlər — bütün əlamətlər yuxarı tənəffüs yollarının digər xəstəliklərinin simptomlarına bənzəyir. Xüsusilə, kəskin adenoidit üçün aşağıdakı simptomlar xarakterikdir:
- Səsli tənəffüs, yuxu zamanı xoruldama, pasiyentin ağzı açıq yatması;
- Gündüz saatlarında burundan tənəffüsün çətinləşməsi;
- Səsin burun çalarlı olması, pasiyentin sanki «burundan» danışması;
- Qulaqlarda tutulma, qulaq ağrısı, eşitmənin zəifləməsi;
- Burundan selikli və ya selikli-irinli ifrazat;
- Qeyri-produktiv və ya az məhsuldar, tutmaşəkilli öskürək; gecə və ya səhərə yaxın daha intensiv olur;
- Intoksikasiya sindromunun əlamətləri — baş ağrısı, zəiflik, tez yorulma, tərləmə, bədən temperaturunun yüksəlməsi.
Pasiyentə tibbi yardım göstərilmədikdə və müalicə aparılmadıqda xəstəlik proqressivləşərək yarımkəskin və ya xroniki gediş alır. Xroniki adenoiditin simptomları eynidir, lakin daha az ifadə oluna bilər. Bu zaman pasiyentin beyni xroniki hipoksiya, yəni oksigen çatışmazlığı yaşayır. Bu hal uşaqlarda xüsusilə nəzərə çarpır: uşaq süstləşir, yaddaşı zəifləyir, məktəb göstəriciləri pisləşir. Burun tənəffüsünün pozulması səbəbindən onun ağzı daim açıq qalır. Nəticədə üz kəlləsi və üst çənə deformasiyaya uğrayır, dişləm dəyişir.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Kəskin və xroniki adenoiditin diaqnozunu düzgün müəyyən etmək və müalicə üsullarını seçmək üçün Otorinolarinqoloqun konsultasiyası tələb olunur.
İlk növbədə həkim pasiyentin valideynlərini sorğu-sual edir, simptomların nə vaxt başladığını, hazırda daha çox nəyin narahat etdiyini, pozuntuların nə qədər tez-tez baş verdiyini və əvvəllər hansı müalicənin aparıldığını dəqiqləşdirir.
Adenoiditin diaqnostikasının ikinci mərhələsi ön və arxa Rinoskopiya üsulları ilə baxış və adenoidlərin konsistensiyasını müəyyən etmək məqsədilə udlağın barmaqla müayinəsidir.
Udlaq badamcığının müasir və yüksək informativ müayinə üsulu endoskopik müayinədir. Müayinə elastik endoskop — burun və ya ağız vasitəsilə yeridilən nazik boru ilə aparılır və həkimə adenoidləri diqqətlə nəzərdən keçirməyə, onların formasını, rəngini, ölçüsünü və ifrazatın miqdarını qiymətləndirməyə imkan verir. Metod istənilən yaşda tətbiq oluna bilər və ən az travmatik üsullardan biri hesab edilir.
Diaqnozu dəqiqləşdirmək və yanaşı xəstəlikləri istisna etmək üçün pasiyentə üz skeletinin Rentgenoqrafiyası və Kompüter tomoqrafiyası, həmçinin badamcığın səthindən yaxma müayinəsi (törədicinin növünü müəyyən etməyə və onun preparatlara həssaslığını təyin etməyə imkan verir) təyin oluna bilər.
Xidmətlər
Müalicə
Adenoiditin müalicəsi patoloji prosesin mərhələsindən — simptomların ifadəlilik dərəcəsindən asılıdır.
Birinci və ikinci mərhələlərdə, limfoid toxuma burun keçidlərinin mənfəzinin üçdə birini və ya üçdə ikisini bağladıqda, pasiyentə konservativ müalicə göstərişdir. Ona aşağıdakılar təyin oluna bilər:
- Iltihabəleyhinə preparatlar;
- Damardaraldıcı vasitələr;
- Antibiotiklər;
- Burun boşluğunun duz məhlulları ilə yuyulması;
- Fizioterapiya (klimatoterapiya, lazeroterapiya və s.).
Dekompensə olunmuş adenoidit cərrahi müdaxilə — badamcığın çıxarılması və ya adenotomiya tələb edir.
Reabilitasiya
Adekvat müalicə olunmuş kəskin adenoidit əksər hallarda 10–14 gün ərzində tam sağalma ilə nəticələnir. Düzgün müalicə olmadıqda xəstəlik əvvəlcə yarımkəskin, sonra isə xroniki formaya keçir; bu forma pasiyenti dəfələrlə narahat edir və patoloji prosesin kəskinləşmə və remissiya dövrləri ilə gedir.
Adenoidektomiyadan sonra 2–3 həftə ərzində pasiyent soyuqlamadan və yüksək fiziki yüklənmədən çəkinməli, termik və mexaniki baxımdan yumşaq qida qəbul etməli, təyin olunmuş tarixdə isə aparılmış cərrahi müdaxilənin effektivliyini qiymətləndirmək üçün otorinolarinqoloqun kontrol müayinəsinə gəlməlidir.
Profilaktika
Adenoiditin qarşısının alınması üsullarına soyuqdəymə xəstəliklərinin bütün profilaktik tədbirləri daxildir, o cümlədən:
- Tamdəyərli qidalanma;
- Kifayət qədər fiziki aktivlik;
- Əmək və istirahət rejiminə riayət etmək;
- Stresin minimuma endirilməsi;
- Ağız və burun boşluğunun gigiyenasına riayət etmək;
- Mövsümi infeksiyaların yayılması dövründə insanların sıx toplaşdığı yerlərdən uzaq durmaq;
- KRVİ əlamətləri olan insanlarla təmasdan çəkinmək;
- Infeksion və somatik xəstəlikləri vaxtında müalicə etmək.
Yadda saxla!
Adenoidit kifayət qədər geniş yayılıb — müxtəlif məlumatlara görə, uşaqların 5–30%-nə həyatında ən azı bir dəfə bu diaqnoz qoyulur. İltihablaşmış udlaq badamcığı infeksiya mənbəyi olduğuna görə, iltihabın səbəbini müəyyən etmək və onu effektiv şəkildə aradan qaldırmaq vacibdir.
Adenoiditdən əziyyət çəkən pasiyentlər yaşlarına görə sağlamlıqlarında problem olduğunu hər zaman anlaya bilmirlər (məsələn, uşaq ağzı açıq yatdığını və ya gecələr öskürdüyünü bilmir) — buna görə vaxtında diaqnostika məsuliyyəti valideynlərin üzərinə düşür. Patologiya kompensə olunmuş və subkompensə olunmuş mərhələlərdə müalicəyə daha yaxşı cavab verir, buna görə məhz bu dövrlərdə həkimə müraciət etmək vacibdir. Gecikdirildikdə yeganə effektiv müalicə variantı adenotomiya, yəni adenoidlərin çıxarılması ola bilər. Valideynləri uşaqlarının sağlamlığına diqqətlə yanaşmağa və patologiya əlamətləri yaranan kimi dərhal mütəxəssisə müraciət etməyə çağırıram.
Suallar və cavablar
Badamcığın iltihabının diaqnostikası və müalicəsi otorinolarinqoloqun vəzifəsidir.
Xeyr, adenotomiya yalnız xəstəliyin dekompensasiyası zamanı, badamcıq əsas — immun funksiyasını itirib xroniki infeksiya mənbəyinə çevrildikdə aparılır. Bunun qarşısını almaq üçün patologiyanın ilk simptomları meydana çıxan kimi otorinolarinqoloqa müraciət etmək lazımdır.
Belə hallar son dərəcə nadirdir. Yeniyetməlik yaşına çatdıqda uşağın badamcığı geriyə inkişaf edir — involyusiyaya uğrayır, buna görə böyüklərdə, bir qayda olaraq, bu xəstəliyin inkişafı üçün anatomik substrat olmur.
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Apqar balı: doğuşdan sonrakı ilk qiymətləndirmə nəyi göstərir?
Doğuşdan sonra valideynlər tez-tez “Apqar neçə oldu?” sualını verirlər. Apqar balı yenidoğulmuşun ilk dəqiqələrdəki vəziyyətini təsvir etmək üçün…
İstiqamət: Pediatriya / Ginekologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
