Krup əsasən uşaqlarda virus mənşəli yuxarı tənəffüs yolu xəstəliyidir. Qırtlaq və traxeyanın şişi hürən öskürək, səs tutulması və inspirator stridor yaradır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Yalançı krup
- stenozlaşdırıcı kəskin larinqotraxeobronxit
Xəstəlik haqqında
Krup — qırtlağın diametrinin daralmasına gətirib çıxaran iltihabi zədələnməsidir. Hazırda krup termini demək olar ki, istifadə olunmur; onu stenozlaşdırıcı kəskin larinqotraxeobronxit termini əvəz etmişdir.
Krup, bir qayda olaraq, uşaq yaşlarında rast gəlinir və respirator traktın obstruktiv zədələnməsinin əsas səbəbidir. Ən həssas yaş dövrü altı aydan 6 yaşadək uşaqlardır. Əksər hallarda vaxtında başlanmış müalicə əlamətlərin orta hesabla 2 gün ərzində aradan qalxmasına gətirib çıxarır. Bununla belə, uşaqların təxminən 5 faizi stasionar şəraitində terapiyaya ehtiyac duyur.
Böyüklərdə qırtlağın infeksion stenozu epiqlottitdən — qırtlaqüstü qığırdağın iltihabından differensial diaqnostika tələb edir. Bu patologiya ən çox yaşlı pasiyentlərdə rast gəlinir. Son zamanlar bu xəstəliyin yayılması xeyli azalıb, çünki epiqlottitin ən çox rast gəlinən törədicisi olan hemofil çöpünə qarşı peyvəndləmə aparılır.
Səbəbləri
Difteriyaya qarşı peyvəndləmənin geniş yayılması ilə əlaqədar hazırda krupun əsas səbəbi respirator-tropik viruslardır. Halların təxminən 80%-i paraqripp infeksiyası ilə əlaqədardır. Digər törədicilər qrip virusları, adenoviruslar, RS-virus, rinoviruslar, koronaviruslar və s. ola bilər. Kazuistik hallarda krup mikoplazma infeksiyası (törədici – Mycoplasma pneumoniae) tərəfindən yarana bilər.
Kəskin laringitlə klinik oxşarlığı olan epiqlottitin səbəbləri bakterial infeksiya, xüsusən b tipli hemofil çöplə əlaqədardır. Hazırda bir çox ölkələrdə Hib-infeksiyasına qarşı peyvəndləmə aparılır, buna görə də nəfəsboğan sahəsindəki iltihabi prosesin payı kəskin şəkildə azalıb. Hemofil çöpdən başqa epiqlottitin törədiciləri pnevmokoklar, streptokoklar, Staphylococcus aureus, Moraxella catarrhalis, meningokok və digərləri ola bilər.
Təsnifat
Qırtlaq boşluğunun daralmasının 3 ağırlıq dərəcəsi ayırd edilir:
- Birinci dərəcəli daralma. Ucadan öskürək və səsin xırıltısı xarakterikdir. Sakit vəziyyətdə təngnəfəslik olmur, yalnız psixoemosional narahatlıq və ya fiziki aktivlik zamanı meydana çıxır. Körpücükdən yuxarı çuxurların, həmçinin qabırğaarası sahələrin cüzi çəkilməsi müşahidə oluna bilər.
- İkinci dərəcəli daralma. Ucadan öskürək daha tez-tez olur, qarışıq təngnəfəslik hətta sakit vəziyyətdə də mövcuddur. Nəfəsalma aktında köməkçi xarici əzələlər fəal iştirak edir ki, bu da qabırğaarası və körpücüküstü zonaların çəkilməsi ilə özünü göstərir.
- Üçüncü dərəcəli daralma. Bu vəziyyət üçün tənəffüs çatışmazlığının artması xarakterikdir. Xəstə narahatdır, şüur pozula bilər. Üçüncü dərəcəli stenoz zamanı təcili tibbi yardım göstərmək son dərəcə vacibdir.
Bundan əlavə, krup 2 kateqoriyaya bölünür – həqiqi və yalançı. Difteriya klostridiləri tərəfindən yaranan həqiqi adlanır. Virus mənşəli olan bütün digər hallar yalançı hesab olunur.
Klinik mənzərə
Krupun ilkin mərhələdə simptomları spesifiklik ilə fərqlənmir. Bu zaman yuxarı tənəffüs yollarının virus infeksiyasının əlamətləri müşahidə olunur:
- burun tutulması;
- burun axması;
- ağız-udlaqda qıcıqlanma hissi;
- öskürək;
- bədən temperaturunun yüksəlməsi.
Obstruktiv vəziyyət inkişaf etməzdən əvvəl xəstədə artıq qırtlağın iltihabi zədələnməsinin əlamətləri – xırıltılı səs və hürmə tipli kobud öskürək mövcud olur. İnfeksion iltihabın proqressivləşməsi xırıltının güclənməsi ilə müşayiət olunur, öskürəyin tembri yüksəlir, nəfəsalma çətinləşir, bu zaman nəfəsalma səsli olur. Belə tənəffüs stridoroz adlanır. Xəstəliyin sonrakı ağırlaşması nəfəsalmanın çətinləşməsinə gətirib çıxarır, bu zaman həmçinin boyun çuxuru da çəkilir. Adətən laringitin simptomatikası axşam və ya gecə vaxtı meydana çıxır ki, bu da bu dövrdə parasimpatik sinir sisteminin artmış aktivliyi ilə izah olunur.
Krupun klinik təzahürləri əksər hallarda epiqlottitə bənzəyir. Lakin bu vəziyyətlərin müalicə taktikası fərqlidir. Buna görə də diferensial diaqnostika aparmaq vacibdir. Nəfəsboğanın iltihabı bakterial flora tərəfindən başladılan ağır prosesdir. Xəstəlik, bir qayda olaraq, hərarətdən və ümumi statusun pozulmasından kəskin başlanğıc götürür. Boğazda kəskin ağrı meydana çıxır, tüpürcək ifrazı artır, çeynəmə əzələlərinin spazmı olur. Krupdan fərqli olaraq güclü hürmə tipli öskürək olmur, lakin köməkçi əzələlərin cəlb olunması ilə ifadəli təngnəfəslik olur (insan adətən “daha aktiv” nəfəs almaq üçün əlləri ilə masaya və ya digər üfüqi səthə söykənir).
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostik baxımdan krup nə deməkdir? Klinik diaqnozun təsdiqlənməsi üçün tipik simptomları – xırıltılı səs, it hürməsinə bənzər güclü öskürək, səsli nəfəsalma (stridor) aşkar etmək kifayətdir. Krupun epiqlottitdən diferensial diaqnostikası üçün ümumi klinik qan analizi aparılır. Nəzərə alsaq ki, nəfəsboğanın iltihabı bakterial infeksiyadır, bu xəstəlikdə qanda leykositlərin səviyyəsi əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlir, biokimyəvi analizdə isə C-reaktiv proteinin artması müəyyən edilir. Uşaqlarda laborator müayinələr yalnız həyat üçün təhlükəli vəziyyətlər aradan qaldırıldıqdan sonra aparılır (uşaqlarda ağrıya cavab olaraq refleksiv qırtlaq spazmı inkişaf edə bilər).
Tənəffüs çatışmazlığının ağırlıq dərəcəsini müəyyən etmək üçün qandakı oksigen konsentrasiyasını təyin edən pulsoksimetriya aparılır. Bu göstəricinin monitorinqi oksigenoterapiyanın aparılması tələb olunan vəziyyətləri vaxtında diaqnostika etməyə imkan verir.
Müalicə
Stenozlaşdırıcı laringotraxeitin müalicəsi konservativ üsullarla aparılır. Terapiyanın əsasını inhalyasiya yolu ilə və ya əzələdaxili yeridilən kortikosteroid preparatlar təşkil edir.
Krupu olan uşaqlar aşağıdakı hallarda stasionara hospitalizasiya olunur:
- qırtlağın daralması ikinci-üçüncü dərəcəyə uyğun gəlir;
- ev şəraitində düzgün müalicəni təmin etmək mümkün deyil;
- ümumi vəziyyətin pisləşməsi ilə patoloji prosesin proqressivləşməsi.
Əsasən virus mənşəli olan krup zamanı antibakterial preparatların qəbulu tövsiyə edilmir. Etioloji müalicə yalnız qrip viruslarına qarşı mövcuddur. Digər hallarda virus infeksiyası simptomatik müalicə olunur. Difteriya zamanı antitel saxlayan zərdab yeridilir. Bu immunoqlobulinlər xəstəliyin törədicisini zərərsizləşdirir.
Krupun patogenetik terapiyası kortikosteroidlərin tətbiqini nəzərdə tutur. Bu preparatlar bütün xəstələrə təyin edilir. Yeridilməsinin 2 əsas üsulu mövcuddur – inhalyasiya və sistemli.
Əgər qandakı oksigen konsentrasiyası 92%-dən aşağı düşürsə, oksigen terapiyası göstərişdir. Bu, hipoksemiyanı korreksiya etməyə və hüceyrə zədələnmələrinin qarşısını almağa imkan verəcək. Qırtlağın üçüncü dərəcəli daralması təxirəsalınmaz intubasiya və sonrakı ağciyər ventilyasiyası üçün göstərişdir.
Epiqlottit diaqnozu qoyulduğu halda antibakterial terapiya göstərişdir. O, infeksiyanın törədicisini məhv etməyə imkan verir. Bu diaqnozu olan xəstələrin əksəriyyətinə asfiksiyanın inkişafının qarşısını almağa imkan verən erkən intubasiya tələb olunur. Hərarət və epiqlottitin digər təzahürləri aradan qaldırıldıqca intubasiya borusunun çıxarılması məsələsi həll edilir. Yalnız son dərəcə nadir müşahidə olunan nisbətən yüngül gedişli xəstəlik zamanı intubasiya olmadan keçinmək mümkündür.
Cərrahi müalicə
Krup və epiqlottitin gedişi ağırlaşmalarla müşayiət olunmadıqda cərrahi müalicə göstəriş deyil. Asfiksiya səbəbindən tez intubasiya aparmaq mümkün olmadığı hallarda tənəffüs funksiyasını təmin etmək üçün konikotomiya – qığırdaqlar arasında qırtlağın kəsilməsi aparılır.
Reabilitasiya
Xəstə stasionardan qırtlaq stenozu müalicə edildikdən, bədən temperaturu normallaşdıqdan və qandakı oksigen konsentrasiyası bərpa olunduqdan sonra çıxarılır. Orta hesabla uşaq stasionar müalicədə 1-2 gün qalır.
Valideynlərə çıxışdan əvvəl hürmə tipli öskürək, səsli nəfəsalma və səsin xırıltısı yarandıqda hansı tədbirlərin görülməsi lazım olduğu izah edilir. İlk yardımın əsasını nebulayzer vasitəsilə kortikosteroidlərin inhalyasiyası və ya bu preparatların əzələdaxili yeridilməsi təşkil edir. İnhalyasiya terapiyasının öyrədilməsi son dərəcə vacibdir, çünki bəzi uşaqlarda laringotraxeit residivləşən xarakter ala bilər.
Profilaktika
Krupun profilaktikası virusların yayılmasının qarşısının alınmasına yönəlib. Bu məqsədlə aşağıdakı qaydalara riayət etmək tövsiyə olunur:
- infeksiyalaşmış insanla təmasdan sonra əllər sabunla diqqətlə yuyulmalıdır;
- maska taxılmalı və müntəzəm dəyişdirilməlidir;
- tibbi alətlərin işlənməsi aparılmalıdır;
- xəstə uşaqlar uşaq bağçalarına və məktəblərə getməkdən təcrid olunmalıdır;
- otaq müntəzəm havalandırılmalıdır.
Bundan əlavə, konkret törədicilərə qarşı immuniteti aktivləşdirməyə yönəlmiş spesifik profilaktika geniş tətbiq olunur. Uşaqlara və böyüklərə konkret epidemiya mövsümündə proqnozlaşdırılan virus növü nəzərə alınmaqla qripə qarşı peyvəndləmə göstərişdir. Böyüklərə və uşaqlara həmçinin b tipi ilə yaranan hemofil infeksiyasına qarşı vaksinin yeridilməsi göstərişdir.
Yadda saxla!
Uşaqda nəfəsboğanın iltihabından şübhələnildikdə ağız-udlağın müayinəsi əməliyyat otağı şəraitində aparılır. Laringospazm halında bu, ağciyərlərin ventilyasiyasını təmin etmək üçün traxeyanın vaxtında intubasiyasını aparmağa imkan verəcək.
Əlaqəli Xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Apqar balı: doğuşdan sonrakı ilk qiymətləndirmə nəyi göstərir?
Doğuşdan sonra valideynlər tez-tez “Apqar neçə oldu?” sualını verirlər. Apqar balı yenidoğulmuşun ilk dəqiqələrdəki vəziyyətini təsvir etmək üçün…
İstiqamət: Pediatriya / Ginekologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
