Larinqotraxeit qırtlaq və traxeyanın iltihabıdır. Virus infeksiyaları ən geniş yayılmış səbəblərdəndir və uşaqlarda krup klinikası ilə təzahür edə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Krup
- qırtlaq-traxeya iltihabı
Xəstəlik haqqında
Kəskin proses ən çox virus florası ilə törədilir, daha nadir hallarda törədicilər bakteriyalar olur. Qırtlağın və traxeyanın xroniki iltihabı səs tellərinin həddindən artıq gərginliyi, tütünün və yanma məhsullarının, həmçinin digər toksik maddələrin tənəffüs yollarına uzunmüddətli təsiri ilə bağlı ola bilər.
Kəskin gedişli və stenozlaşdırıcı xarakterli larinqotraxeitin əlamətləri bunlardır: səsin xırıltılı olması, kobud «hürücü» öskürək, tənəffüs yollarının stenozu ilə bağlı gurultulu tənəffüs. Bu əlamətlər qəflətən meydana çıxır. Bu zaman bədən temperaturu hələ yüksəlməmiş ola bilər. Kəskin proses tez-tez döşarxası nahiyədəki ağrılar, boyun limfa düyünlərinin böyüməsi və ağrılı olması ilə səciyyələnir.
Larinqotraxeitin diaqnostikasında həm instrumental, həm də laborator müayinələrdən geniş istifadə olunur. Döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası, boyun orqanlarının kompüter tomoqrafiyası, endoskopik vizualizasiya və səbəbkar törədicinin aşkarlanmasına yönəlmiş analizlər informativdir.
Larinqotraxeitin müalicəsi iltihabəleyhinə və mikrobəleyhinə aktivliyə malik dərman preparatlarının istifadəsini nəzərdə tutur. Xəstəliyin obstruktiv formasında kortikosteroidlər göstərişdir; onlar qırtlağın və traxeyanın selikli qişasının ödemi ilə tez mübarizə aparmağa kömək edir. Bu isə pozulmuş tənəffüsün bərpası üçün şərait yaradır.
Səbəbləri
Kəskin laringotraxeitin inkişafı ən çox infeksion amillə əlaqədardır, bu zaman ən çox törədici rolunu viruslar oynayır. Təxminən hər ikinci və daha çox hallarda RNT tərkibli patogenlərə aid olan parainfluensa virusu aşkar edilir. Bu törədici üçün mövsümilik səciyyəvidir – gecikmiş payız və erkən yaz. Bununla belə, il boyu təkhallı hallara da rast gəlinə bilər.
Daha az hallarda krupun etioloji amilləri qrip virusları, adenoviruslar, respirator-sinsitial virus, enteroviruslar, metapnevmovirus, koronavirus, Varicella-Zoster virusu da daxil olmaqla herpes viruslar, rinoviruslar, qızılca və epidemik parotit virusları ola bilər. Kəskin laringotraxeitin residiv verən halları mikoplazma və xlamidiya infeksiyaları ilə bağlı ola bilər.
Qırtlaq və traxeyanın bakterial iltihabı çox rast gəlinmir. Bəzi hallarda orqanizmin öz şərti-patogen florası aktivləşə bilər, digər hallarda isə bakteriyalar kənardan daxil ola bilər. Virus infeksiyası fonunda bakterial infeksiyanın qoşulması laringotraxeitin ağırlaşmış gedişini xarakterizə edir.
Kəskin laringotraxeit virus mənşəli və residiv verən ola bilər. Qırtlaq və traxeyanın davamlı (persistləşən) iltihabı riskini aşağıdakı amillər artırır:
- orqanizmin allergik meylliliyi;
- mədə möhtəviyyatının qida borusuna atılması (reflüksü);
- traxeobronxomalyasiya – traxeya və bronxların divarlarının anadangəlmə zəifliyi;
- səs tellərinin altındakı sahənin darlığı.
Xroniki laringotraxeit kəskin prosesin nəticəsi ola bilər. Xroniki xəstəliyin inkişaf ehtimalını artıran amillər aşağıdakılardır:
- orqanizmə aşağı temperaturların uzunmüddətli təsiri;
- xroniki xəstəliklər, xüsusilə qida borusu və mədənin patologiyaları;
- şəkərli diabet;
- bronxial astma;
- allergiya, burun ciblərinin patologiyası və s. səbəb olduğu davamlı burun tutulması (ağızla nəfəs alma infeksion patogenlərin tənəffüs yollarına daxil olma riskini artırır);
- havanın yüksək və ya aşağı rütubəti;
- isti iqlim;
- uzunmüddətli siqaret çəkmə stajı;
- zərərli istehsalatda işləmə (inhalyasion zərərli amillər);
- səs tellərinin uzunmüddətli həddindən artıq gərginləşməsi (pedaqoqlar, müğənnilər).
Hamilə qadınlarda laringotraxeitin baş vermə tezliyi artmışdır. Bu, orqanizmdə baş verən hormonal dəyişikliklərlə əlaqədardır. Onlar immunitetin aktivliyini azaldır, nəticədə orqanizm müxtəlif infeksion amillərə qarşı daha həssas olur. Hamiləlik dövründə immunitetin zəifləməsi fizioloji rol oynayır, belə ki, bu, qadın orqanizmi üçün yarı yad olan (genlərin 50%-i atadan keçir) embrion/plodun immun rədd edilməsinin qarşısını almaq üçün nəzərdə tutulmuşdur.
Təsnifat
Gedişinin xarakterinə görə laringotraxeit 2 növ ola bilər:
- kəskin – daha çox uşaqlarda rast gəlinir;
- xroniki – adətən yaşlılarda meydana çıxır (risk qrupunda müğənnilər, pedaqoqlar, siqaret çəkənlər var).
Uşaqlarda inkişaf edən kəskin stenozlaşdırıcı laringotraxeitin ikinci adı krupdur. Yalnız Corynebacterium diphteriae ilə şərtlənən həqiqi krup və difteriya olmayan etiologiyalı qırtlaq iltihabı ilə bağlı yalançı krup fərqləndirilir.
Kəskin proses 4 ağırlıq dərəcəsinə malikdir. Onların hər birini fərqləndirmək üçün xəstənin ümumi statusu, dəri örtüklərinin rəngi, köməkçi əzələlərin iştirakı, tənəffüs tezliyi, nəbzin bədən temperaturuna uyğunluğu və qandakı oksigen miqdarı nəzərə alınır.
Qırtlaq və traxeyanın xroniki iltihabı 3 növ ola bilər:
- kataral – az miqdarda ekssudatın əmələ gəlməsi ilə xarakterizə olunan iltihabi prosesin ilkin mərhələsi;
- hipertrofik – səbəbkar amilin uzunmüddətli təsiri nəticəsində selikli qişa qatının qalınlığının diffuz və ya ocaqlı artması baş verir;
- atrofik – uzun müddət davam edən iltihab selikli qişanın nazikləşməsi ilə müşayiət olunur.
Klinik mənzərə
Kəskin laringotraxeitin inkişafından əvvəl adətən bədən temperaturunun cüzi yüksəlməsi müşahidə olunur. Bundan əvvəl həmçinin burun axması, burun tutulması, öskürək qeyd oluna bilər. Uşaqlarda infeksion qırtlaq stenozu adətən müəyyən hormonların aktivliyi ilə əlaqədar gecə vaxtı inkişaf edir. Uşaq stenoz tutmasından oyanır. Bu, kobud öskürəyin meydana çıxması ilə təzahür edir, nəfəsalma çətinləşir və səsli olur. Simptomlar bir-iki sutka ərzində artıb-azala bilər. Yüngül hallarda uşağın ümumi vəziyyəti nisbətən qənaətbəxşdir, ağır hallarda isə boğulma inkişaf edə bilər.
Səsin batması qırtlaqaltı boşluqdakı şişkinlik nə qədər ifadəli olarsa, bir o qədər güclü olur. Uşağı yüksək tembrli, kəsik-kəsik, az produktiv öskürək narahat edir. Qırtlaq stenozu fonunda orqanizm kifayət qədər oksigen almır. Bu, köməkçi tənəffüs əzələlərini refleks yolla aktivləşdirir. Nəfəs alarkən qabırğalararası sahələrin çəkilməsi və burun qanadlarının şişməsi vizual olaraq müəyyən edilir. Qandakı oksigen çatışmazlığı tədricən artır. Buna görə də klinik cəhətdən əhəmiyyətli distress meydana çıxana qədər uşağın vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün tədbir görməyə imkan verən bir neçə saatdan az olmayan müddət keçir.
Xroniki laringotraxeit dalğavari şəkildə gedir. Kəskinləşmə dövrləri remissiya dövrləri ilə əvəz olunur. Xəstəliyin residivi adətən mövsümi xarakter daşıyır və bir qayda olaraq payızda və ya qışda baş verir. İltihabi proses aktivləşdikdə öskürək, boğazda yad cisim hissi, diskomfort meydana çıxır, az miqdarda, mümkün olaraq irinli qarışıqlı seliyin ayrılması müşahidə olunur.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Klinik tövsiyələrə əsasən, laringotraxeitli xəstələrin müayinə proqramına aşağıdakı müayinələr daxil edilə bilər:
- qırtlağın fibroendoskopik müayinəsi;
- döş qəfəsi orqanlarının rentgen müayinəsi;
- difteriya infeksiyasını istisna etmək üçün yaxmaların bakterioskopik tədqiqi;
- badamcıqlardan və udlağın arxa divarından götürülmüş selikin aerob və fakultativ-anaerob mikroorqanizmlərə görə bakterioloji testi.
Müalicə
Kəskin laringotraxeit fonunda baş verən tutmanın müalicəsi respirator traktın keçiriciliyinin tez bərpasına, sonrakı obstruksiyanın qarşısının alınmasına və xəstənin ümumi vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasına yönəlmişdir. Yardım nə qədər tez göstərilsə, o, bir o qədər effektiv olar.
Qırtlağın kəskin stenozunda patoloji zəncirin tez kəsilməsi üçün kortikosteroidlərin tətbiqi göstərişdir. Bu preparatlar iltihabəleyhinə təsir göstərir, nəticədə ödem azalır. Kortikosteroidlərin nebulayzer vasitəsilə orqanizmə yeridilməsi tövsiyə olunur. İnhalyasiyanın aparılması mümkün olmadıqda, uşaqda ifadəli narahatlıq olduqda qlükokortikosteroid preparatların parenteral yeridilməsi həyata keçirilir. Sübut edilmiş hipoksiya olduqda (qanın oksigenlə doyma səviyyəsi 92%-dən aşağı) oksigenoterapiya tətbiq edilir.
Nəzərə almaq lazımdır ki, virus mənşəli krup zamanı aşağıdakı preparat və müdaxilələr əsassız və effektivliyi sübut olunmamış hesab edilərək tövsiyə edilmir:
- buxar və ya soyuq hava ilə inhalyasiyalar;
- antibakterial preparatlar – bakteriyaların səbəbkar rolu sübut edildikdə göstərişdir;
- sedativ preparatlar;
- öskürəkəleyhinə preparatlar;
- sidikqovucu preparatlar;
- I nəsil antihistaminlər.
Cərrahi müalicə yalnız konservativ terapiyaya tabe olmayan kəskin stenozlaşdırıcı laringit fonunda asfiksiya zamanı göstəriş ola bilər. Tənəffüs yollarının keçiriciliyinin tez bərpası üçün konikotomiya aparılır – qırtlağın üzük şəkilli və qalxanabənzər qığırdaqlar arasında kəsilməsi. Əmələ gələn dəlik daxilinə hava keçirici boru yeridilir. Tənəffüs traktının keçiriciliyi bərpa olunduqca və kəskin laringotraxeit aradan qaldırıldıqca bu boru çıxarılır.
Reabilitasiya
Qırtlaq və traxeyada iltihabi prosesin sönməsindən sonra fizioprosedurlar kursu göstərişdir. Onlar selikli və selikaltı qişada mikrosirkulyasiyanı yaxşılaşdırmağa, bəlğəmin durulaşmasına və daha yaxşı xaric olunmasına kömək edir, həmçinin tənəffüs sisteminin işinin effektivliyini artırır.
Profilaktika
Laringotraxeitin profilaktikası aşağıdakı qaydalara əsaslanır:
- infeksion yoluxmanı istisna etmək üçün əllərin sabunla diqqətlə yuyulması;
- mümkün olduqda soyuqdəymiş insanlarla təmasdan imtina;
- siqaret və vape çəkməkdən imtina;
- sağlam həyat tərzinə və müntəzəm fiziki məşğələlərə bağlılıq.
Yadda saxla!
Valideynlər tez-tez uşaqların nə üçün stenozlaşdırıcı laringotraxeitin inkişafı üzrə risk qrupuna daxil olduğunu maraqlanırlar. Məlum olur ki, xəstəliyə bu cür meyllilik uşağın tənəffüs sisteminin quruluş xüsusiyyətləri ilə bağlıdır. Söhbət respirator traktın darlığından və qığırdaqların yumşaqlığından, qırtlağın traxeya formasında olmasından və səs tellərinin yüksək yerləşməsindən gedir. Bundan əlavə, qırtlaq əzələləri hətta cüzi amillərin təsiri altında spazma qarşı artmış meyllilik göstərir, limfoid follikullar isə çoxlu miqdarda piy hüceyrələri (mast hüceyrələri) saxlayır. Buna görə də erkən yaşlı uşaqlarda səs telləri altı sahənin ödemi tez inkişaf edir, nəticədə respirator traktın lümeni daralır və müxtəlif dərəcəli tənəffüs çatışmazlığı yaranır. Uşaqlara və böyüklərə 24/7 rejimində təcili yardım göstərilir. Soyuqdəymənin ilk əlamətləri yarandıqda əvvəlcədən mütəxəssislə məsləhətləşmə tövsiyə olunur.
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Qulağın iltihabı
İsti yay günlərində çoxumuz sərin suya girmək istəyirik. Və hərə bir yerə üz tutur: kimisi yaxınlıqdakı gölməçələrə, çaylara,…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Larinqoskopiya nədir?
Larinqoskopiya – otolarinqologiyada geniş yayılmış müayinə üsuludur; ondan istifadə edərək həkim qırtlağı patoloji dəyişikliklər baxımından müayinə etmək, aşkar…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
