Preeklampsiya adətən hamiləliyin 20-ci həftəsindən sonra yeni arterial hipertenziya və orqan disfunksiyası əlamətləri ilə xarakterizə olunan hamiləlik ağırlaşmasıdır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Gestoz
- hamiləlik toksikozu
Xəstəlik haqqında
Bu gün hamilə qadınlarda preeklampsiya sinsitiotrofoblastik villusların uşaqlığın spiral arteriyalarına yetərsiz invaziyasının nəticəsi kimi nəzərdən keçirilir. Hamiləlikdən kənar bu damarlar qanaxmanın, xüsusilə menstrual qanaxmanın dayandırılması üçün spazmlaşan güclü əzələ qişasına malikdir. Lakin mayalanmış yumurta hüceyrəsinin implantasiyasından sonra əzələ hüceyrələri tədricən fibrinoidlə əvəz olunmalıdır. Belə morfofunksional yenidənqurulma hamiləliyin hamar gedişinə kömək edəcək.
Preeklampsiyalı hamilə qadınlarda uşaqlığın spiral damarları əzələ qişasını qismən saxlayır. Buna görə də müxtəlif əlverişsiz amillərin (stress, somatik xəstəliklər və s.) təsirinə cavab olaraq spazmlaşa bilər. Lokal işemiya preeklampsiyanın klinik əlamətlərinin meydana çıxması ilə müşayiət olunan sistemli reaksiyalar kaskadını işə salır:
- vazokonstriktorların əmələ gəlməsi arterial təzyiqin yüksəlməsinə səbəb olur;
- böyrək qlomerulları damarlarının zədələnməsi, ələk kimi, zülal molekullarının «sızdığı» məsamələrin ölçüsünün artmasına səbəb olur;
- plazmanın damar divarından güclənmiş transsudasiyası əvvəlcə aşağı ətraflarda lokalizasiya olunan, sonra isə tədricən yuxarı qalxan və generalizə oluna bilən ödemlərə səbəb olur.
Səbəbləri
Bu mama fəsadının səbəbləri hələ də dəqiq məlum deyil. Meylləndirici amillər kimi aşağıdakılar çıxış edə bilər:
- böyrəklərin xroniki xəstəlikləri;
- hamiləlikdən əvvəl mövcud olmuş arterial hipertenziya;
- digər damar xəstəlikləri;
- ürək patologiyaları;
- piylənmə;
- şəkərli diabet;
- hamilənin yaşı (risklər 18 yaşınadək qızlarda və 35 yaşdan yuxarı qadınlarda yüksəkdir);
- ailədə preeklampsiya üzrə ağırlaşmış irsiyyət;
- 2 və daha çox döl daşımaq;
- antifosfolipid sindromu;
- irsi koaqulopatiyalar.
Təsnifat
Yüngül preeklampsiya anlayışı təsnifatdan çıxarılmışdır. Klinik baxımdan akuşerlikdə orta və ağır gedişli preeklampsiyanı ayırd etmək qəbul edilmişdir. Belə dərəcələndirmə müalicəyə fərqli yanaşmaları müəyyən edir.
- Orta dərəcəli preeklampsiya – sistolik təzyiqin 140-160 mm c.süt. hüdudunda və/və ya diastolik təzyiqin 90-110 mm c.süt. hüdudunda sutkada 5 q-dan çox olmayan qeyri-massiv proteinuriya ilə birgə yüksəlməsidir. Xəstəliyin belə gedişində hamiləliyi doğuşa çatan müddətə qədər uzatmaq mümkündür.
- Ağır preeklampsiya – müvafiq olaraq təzyiqin 160 və/və ya 110 mm c.süt.-dan yuxarı qalxmasıdır, bu zaman sutkada sidiklə zülal itkisi 5 qramdan çox olur. Proteinuriya səviyyəsindən və təzyiqin yüksəlmə dərəcəsindən asılı olmayaraq həyati vacib orqanlardan birinin funksiyasının pozulması və ya döl inkişafdan qalma sindromunun inkişafı da xəstəliyin ağır gedişindən xəbər verir. Preeklampsiyanın bu variantı təcili doğuş üçün göstərişdir, çünki yalnız gestasiya prosesinin başa çatması orqanizmdə işə düşmüş patoloji reaksiyaları dayandıra bilər. Hamiləliyin uzadılması həm ana, həm də döl orqanizmində ağır ağırlaşmaların inkişafı ilə təhlükəlidir.
İnkişaf vaxtına görə preeklampsiya 2 növə bölünür:
- Erkən – simptomlar 34 həftəlik gestasiyaya qədər meydana çıxır.
- Gec – klinik-laborator əlamətlər 34 həftədən sonra aşkar edilir.
Bu xəstəlik nə qədər erkən inkişaf edərsə, proqnoz bir o qədər ciddi olur.
Klinik mənzərə
Preeklampsiyanın klassik klinik triadası bunlardır:
- arterial hipertenziya – bu əlamətin təsdiqi üçün əsas qaydalara riayət etməklə təzyiqi ən azı 2 dəfə ölçmək tövsiyə olunur;
- proteinuriya – sutkada sidiklə zülal molekullarının itkisi 0,3 qramdan çox;
- ödemlər, lakin axşam meydana çıxan və səhər keçən ayaq və baldırların cüzi şişkinliyi patologiya sayılmır.
Patologiyanın inkişafının əvvəlində preeklampsiyanın subyektiv simptomları, bir qayda olaraq, olmur. Buna görə də bütün hamilə qadınlara qadın məsləhətxanasına hər müraciətdə arterial təzyiqin skrininq ölçülməsi aparılır. Qadın akuşer-ginekoloqa hər müraciətdə ümumi sidik analizi də verir. Tək dozalı sidik nümunəsində 0,3 q/l-dən çox zülalın aşkarlanması əlavə müayinənin və «Sutkalıq proteinuriya» analizinin aparılması üçün göstərişdir.
Preeklampsiyanın ağır gedişinə işarə edə biləcək əlamətlər aşağıdakı simptomlar ola bilər:
- baş ağrısı və görmə pozğunluğu (gözlər qarşısında «pərdə», bulanıqlıq, «milçək uçuşması»);
- ürəkbulanma və qusma;
- epiqastral nahiyədə ağrılar;
- sağ qabırğaaltı nahiyədə ağrılar;
- sidik ifrazının azalması (sutkada 0,5 litrdən az);
- bədən üzrə yayılmış, xüsusilə tez əmələ gələn ödemlər;
- təngnəfəslik;
- yuxululuq;
- burunla nəfəs almada çətinlik;
- quru öskürək.
Ağır preeklampsiya istənilən an, xüsusilə müalicə olmadıqda, eklampsiyaya – bütün bədən əzələlərinin bir sıra qıcolma yığılmalarına keçə bilər. Eklampsiyanın təhlükəsi ondadır ki, qırtlaq əzələlərinin spazmı oksigenin daxil olmasını bloklayır. İnkişaf edən hipoksiya fonunda istənilən həyati vacib orqan zərər çəkə bilər.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Preeklampsiyadan şübhələnilən xəstələrə geniş klinik-laborator və instrumental müayinə aparılır. Diaqnostika proqramına adətən aşağıdakı testlər daxildir:
- ümumi klinik qan və sidik analizləri;
- qanın biokimyəvi analizi;
- qan laxtalanma sisteminin qiymətləndirilməsi (koaqulogramma);
- elektrokardioqrafiya;
- dölün ultrasəs müayinəsi, uşaqlıq-plasenta kompleksinin müayinəsi;
- dopplerometriya – ana-plasenta-döl sistemində qan axınının ultrasəs qiymətləndirilməsi;
- oftalmoloq konsultasiyası və göz dibinin müayinəsi (oftalmoskopiya).
Müalicə
Preeklampsiyanın müalicəsi medikamentoz və qeyri-medikamentoz üsullardan ibarətdir. Xəstəliyin ağır gedişində və ya hamilə qadının vəziyyətinin pisləşməsi zamanı təcili doğuş tələb olunur.
Arterial təzyiqi yüksəlmiş bütün qadınlara acılı və şoru qidaların istifadəsini məhdudlaşdırmaq tövsiyə olunur.
Preeklampsiya terapiyasının əsasını arterial təzyiqin medikamentoz azaldılması təşkil edir. Hamiləlik dövründə icazə verilən preparatlar (metildopa, nifedipin) istifadə olunur.
Ağır preeklampsiya qadının həyatı üçün bilavasitə təhlükə yaradır, çünki eklampsiyaya keçə bilər. Bu riski azaltmaq üçün müalicə proqramına hipotenziv terapiyadan əlavə maqnezium sulfat da əlavə olunur. Bu preparat baş beynin qıcolma hazırlığı səviyyəsini azaldır. Maqnezium sulfat venadaxili, damcı üsulu ilə yavaş yeridilir (adətən infuzomat vasitəsilə). Hamilə qadının qənaətbəxş vəziyyətində bir dəfə yeridilməsi kifayətdir (maqnezial terapiyanın müddəti 5-7 gündən çox olmur).
Doğuş müddəti preeklampsiyanın gedişinin ağırlığı, hamiləlik müddəti, döl və hamilə qadının vəziyyəti ilə müəyyən olunur. Klinik vəziyyət imkan verdikdə hamiləlik ən azı 37 tam həftəyə qədər davam etdirilir. Bu müddət ərzində dölün orqan və sistemlərinin yetkinləşməsi baş verir. Əgər ağır preeklampsiya fonunda mümkün qıcolmalara işarə edə biləcək narahatedici simptomlar meydana çıxarsa, sezar əməliyyatı yolu ilə doğuş məsələsi qoyulur.
Orta dərəcəli preeklampsiya zamanı və hazır doğuş yollarında, o cümlədən medikamentoz hazırlıqdan sonra, doğuş vaginal yolla aparılır. Doğuş zamanı ağrısızlaşdırmadan başqa əlavə hipotenziv effektə də malik olan epidural analgeziya tətbiq olunur.
Reabilitasiya
Doğuşdan sonra ilk sutkadan başlayaraq erkən aktivləşmə və uşağın erkən döş sinəsinə qoyulması tövsiyə olunur. Doğuşdan sonrakı dövrdə hipotenziv terapiyanı davam etdirmək lazımdır. 1,5-2 aydan sonra əlavə müayinə və yekun diaqnozun müəyyən edilməsi üçün terapevt konsultasiyası göstərişdir. Əgər arterial təzyiq yüksək səviyyədə qalarsa, xroniki arterial hipertenziya diaqnozu qoyulur və müalicə korreksiya edilir.
Profilaktika
Ehtimal olunan riskləri azaltmaq üçün tövsiyə olunur:
- risk qrupuna daxil olan hamilə qadınlara ikinci trimestrdən başlayaraq aşağı dozada aspirin göstərişdir;
- gecə işinin istisna edilməsi;
- istirahət və əməyin rasional növbələşdirilməsi;
- gecələr tam dəyərli 8 saatlıq yuxu;
- orqanizmə kalsiumun kifayət qədər daxil olmasının təmin edilməsi (süd məhsulları və ya vitamin-mineral kompleksləri).
Yadda saxla!
Ağır preeklampsiyanın variantlarından biri HELLP-sindromudur. Bu, eritrositlərin və trombositlərin immun lizisi ilə birgə qaraciyərin zədələnməsidir. Əsas əlamətlər alanin- və aspartataminotransferazaların səviyyəsinin yüksəlməsi, bilirubin konsentrasiyasının artması, aşağı hemoqlobin səviyyəsi, ümumi qan analizinə görə eritrosit və trombosit sayının azalmasıdır. HELLP-sindromu ağır qanaxma, ödem nəticəsində qaraciyər kapsulasının cırılması və ya beyin qansızması ilə təhlükəlidir. Bu vəziyyətin müalicəsi qadın orqanizminin əsas funksiyalarının stabilləşdirilməsindən və təcili doğuşdan ibarətdir.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Hestasion diabet (hamiləlik diabeti)
- Dölün bətndaxili inkişafının ləngiməsi
- Fetoplasentar çatışmazlıq
- Hestasion hipertenziya
- Vaxtından əvvəl doğuş
- Hamiləliyin qaraciyərdaxili xolestazı
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
Suallar və cavablar
Dəqiq diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri və fərdi risklər nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
