Qulaq kiri tıxacı xarici qulaq yolunda serumenin toplanaraq keçidi qismən və ya tam bağlamasıdır. Eşitmə azalması, qulaqda dolğunluq və küy yarada bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Serumen tıxacı
- kükürd tıxacı (danışıq dilində)
- kirşan tıxacı
Xəstəlik haqqında
Qulaq kiri (serumen) xarici eşitmə keçəcəyinin dərisində yerləşən xüsusi vəzilərin sekretidir. O, piy vəzilərinin məhsulu və tökülmüş dəri hüceyrələri ilə qarışır, keçəcəyin dərisini nəmləndirir, qoruyur və antimikrob təsir göstərir. Qulaq kiri daim keçəcəyin xarici dəliyinə doğru hərəkət edir; buna çeynəmə və danışıq zamanı alt çənənin hərəkətləri kömək edir. Beləliklə, qulaq özünü təmizləyir və adətən əlavə təmizlənməyə ehtiyac duymur.
Qulaq kiri tıxacı bu təbii təmizlənmə prosesi pozulduqda yaranır: kir həddən artıq ifraz olunur, qatılaşır və ya keçəcəyin dərinliyinə itələnir. Vəziyyət uşaqlarda, yaşlılarda, eşitmə aparatı və qulaqlıq istifadə edənlərdə daha tez-tez rast gəlinir. Qulaq kirinin miqdarı və növü (yaş və ya quru) irsi xüsusiyyətlərdən, yaşdan və dərinin vəziyyətindən asılıdır. Tıxac özlüyündə təhlükəli xəstəlik deyil, lakin eşitməni azaldır, narahatlıq yaradır, düzgün çıxarılmadıqda isə təbil pərdəsinin və keçəcəyin zədələnməsinə səbəb ola bilər.
Səbəbləri
Qulaq kiri tıxaclarının əmələ gəlməsinə bir neçə amil səbəb olur:
- qulaq kirinin artıq ifrazı – xroniki dəri xəstəlikləri (ekzema, dermatit) və keçəcəyin qıcıqlanması fonunda; qulaqların həddindən artıq tez-tez təmizlənməsi də sekresiyanı gücləndirir;
- keçəcəyin anatomik xüsusiyyətləri – anadangəlmə dar və ya qıvrım keçəcək, keçəcəkdə tük artımı, yaşlılarda dərinin quruması və kirin qatılaşması;
- kirin xaric olunmasının mexaniki pozulması – qulaqlıqların, səsdən qoruyan qulaq tıxaclarının və eşitmə aparatının daimi istifadəsi kirin təbii hərəkətinə mane olur;
- qulaqların düzgün olmayan təmizlənməsi – pambıq çubuqlar, sancaqlar və digər əşyalar kiri keçəcəyin dərinliyinə itələyərək sıxlaşdırır;
- artıq nəmlik və çirklənmə – üzgüçülük, tez-tez çimmə, tozlu şəraitdə işləmək kirin şişməsinə və sıxlaşmasına kömək edir;
- qazanılmış daralma – keçmiş iltihablar, travmalar və ya sümük çıxıntıları (ekzostozlar) nəticəsində;
- yad cisimlər – xüsusən uşaqlarda, kirin toplanmasına şərait yaradır.
Yaşlı insanlarda serumen vəzilərinin fəaliyyəti dəyişir, kir quruyur və daha çətin xaric olur, ona görə tıxaclar bu yaş qrupunda xüsusilə tez-tez yaranır. Uşaqlarda isə keçəcəyin dar olması və valideynlərin qulağı pambıq çubuqla «təmizləməsi» əsas rol oynayır.
Təsnifat
Konsistensiyasından və tərkibindən asılı olaraq bir neçə növ qulaq kiri tıxacı ayırd edilir:
- yumşaq – xəmirvari (yaxın zamanda əmələ gəlmiş, açıq-sarı rəngli) və plastilinvari (daha sıx, qəhvəyi);
- bərk – quru (köhnə tıxaclara xasdır, tünd qəhvəyi və ya qara rəngli) və epidermal (tərkibində çoxlu dəri hissəcikləri olur, keçəcəyin divarına möhkəm yapışır).
Tıxacın növü onun çıxarılma üsulunun seçilməsində nəzərə alınır: bərk tıxacları əvvəlcə yumşaltmaq lazım gəlir.
Klinik mənzərə
Qulaq kiri tıxacı uzun müddət heç bir narahatlıq yaratmadan mövcud ola bilər. Tıxac ilə keçəcəyin divarı arasında hətta dar bir yarıq qaldıqda eşitmə demək olar ki, normal qalır. Qulağa su düşdükdə qulaq kiri şişir, keçəcəyi tam bağlayır və eşitmə qəflətən pisləşir. Əsas əlamətlər:
- bir və ya hər iki qulaqda eşitmənin azalması, «qulaq tutulub» hissi;
- qulaqda dolğunluq, təzyiq hissi;
- qulaqda küy və ya uğultu;
- öz səsinin qulaqda əks-səda kimi eşidilməsi (autofoniya);
- qulaqda qaşınma, bəzən yüngül ağrı;
- tıxac təbil pərdəsinə təzyiq göstərdikdə – başgicəllənmə, ürəkbulanma, refleks quru öskürək.
Uşaqlar şikayət etməyə bilər: onlar qulağı tez-tez çəkir, səslənməyə gec reaksiya verir. Eşitmə aparatı istifadə edənlərdə aparatın fit çalması və ya pis işləməsi tıxacın əlaməti ola bilər.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər: qulaqda güclü ağrı, qulaqdan irinli və ya qanlı axıntı, yüksək hərarət, qəfil və kəskin eşitmə itkisi, güclü başgicəllənmə və ya üz əzələlərinin zəifliyi yaranıbsa. Bu əlamətlər adi tıxac üçün xarakterik deyil və başqa xəstəliyi göstərə bilər.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu otorinolarinqoloq (LOR-həkim) qoyur. Müayinə qısa və ağrısızdır.
- anamnez – şikayətlərin nə vaxt başladığı, qulağa su düşüb-düşmədiyi, əvvəllər qulaq əməliyyatı, təbil pərdəsinin perforasiyası və ya orta qulaq iltihabı olub-olmadığı; bu məlumatlar çıxarılma üsulunun seçilməsi üçün vacibdir;
- otoskopiya – xarici keçəcəyin xüsusi işıqlı alət və ya endoskop vasitəsilə baxışı; tıxacın ölçüsü, rəngi və keçəcəyi nə dərəcədə bağladığı görünür;
- zond vasitəsilə yoxlama – tıxacın konsistensiyasını müəyyən etmək üçün;
- tıxac çıxarıldıqdan sonra təbil pərdəsinin baxışı – onun bütövlüyünü və iltihab əlamətlərinin olmamasını yoxlamaq üçün;
- eşitmənin yoxlanması – tıxac çıxarıldıqdan sonra eşitmə bərpa olunmursa, audiometriya və digər müayinələr aparılır.
Differensial diaqnostikada tıxac xarici və orta qulaq iltihabından, yad cisimdən, xolesteatomadan və sensonevral eşitmə itkisindən ayırd edilir.
Ağırlaşmalar
- xarici eşitmə keçəcəyinin iltihabı (xarici otit), xüsusən özbaşına təmizləmə cəhdlərindən sonra;
- keçəcəyin dərisinin cızılması, qanaması;
- təbil pərdəsinin zədələnməsi və ya perforasiyası – iti əşyalarla təmizləmə və ya düzgün aparılmayan yuma zamanı;
- təbil pərdəsinin uzunmüddətli təzyiqi fonunda onun iltihabı (miringit);
- yaşlılarda eşitmənin azalması ünsiyyəti çətinləşdirir, yorğunluq, diqqət pozulması və sosial təcrid hissi yaradır;
- uşaqlarda uzun müddət aşkarlanmayan eşitmə azalması nitqin inkişafına və məktəbdə mənimsəməyə mənfi təsir göstərə bilər.
Müalicə
Tıxac yalnız eşitməni azaltdıqda, narahatlıq yaratdıqda və ya qulağın müayinəsinə mane olduqda çıxarılır. Üsulu həkim qulağın vəziyyətinə və tıxacın konsistensiyasına görə seçir.
- Yuma (irriqasiya) – ən çox istifadə olunan üsuldur. Bədən temperaturuna qədər qızdırılmış su axını, qulaq seyvanı arxaya və yuxarıya çəkilməklə, keçəcəyin arxa-yuxarı divarı boyunca yönəldilir. Tıxac bütövlükdə və ya hissə-hissə yuyulub çıxır, sonra keçəcək qurudulur. Soyuq və ya isti su başgicəllənməyə səbəb ola bildiyi üçün suyun temperaturu vacibdir.
- Tıxacın əvvəlcədən yumşaldılması – bərk tıxaclarda həkim bir neçə gün ərzində kiri yumşaldan damcılar tövsiyə edir, sonra yuma və ya digər üsulla çıxarma aparılır.
- Aspirasiya (vakuumla çıxarma) – nazik ucluqlu xüsusi aspirator vasitəsilə, mikroskop və ya endoskop nəzarəti altında aparılır.
- Alətlə çıxarma – xüsusi qarmaqcıq və ya kürəcik vasitəsilə, görmə nəzarəti altında.
Təbil pərdəsinin perforasiyası, əvvəllər qulaq əməliyyatı, kəskin və ya xroniki orta otit olduqda, həmçinin yeganə eşidən qulaqda yuma aparılmır – bu hallarda tıxac quru üsulla, aspirasiya və ya alətlə çıxarılır. Prosedurdan sonra xüsusi qulluq adətən tələb olunmur; keçəcəkdə iltihab və ya cızıq aşkarlanarsa, həkim müvafiq yerli müalicə təyin edir.
Nə etmək olmaz: tıxacı pambıq çubuq, sancaq, açar və digər əşyalarla özbaşına çıxarmağa cəhd etmək; qulağa yağ, bitki şirəsi və ya digər «xalq vasitələri» damcıtmaq; «qulaq şamları» istifadə etmək – onlar tıxacı çıxarmır və yanıq riski yaradır. Qulağa damcı yalnız təbil pərdəsinin bütöv olduğu məlum olduqda və həkimin tövsiyəsi ilə damcıdılmalıdır.
Profilaktika
- qulağın yalnız xarici hissəsini – seyvanı və keçəcəyin girəcəyini – yuyunma zamanı silmək kifayətdir;
- pambıq çubuqları keçəcəyin içərisinə yeritməmək – onlar kiri dərinə itələyir;
- çimmə və üzgüçülükdən sonra qulağı dəsmalla yüngülcə qurulamaq;
- qulaqlıqlardan fasilələrlə istifadə etmək, onları təmiz saxlamaq;
- tıxaca meylli olanlarda, eşitmə aparatı istifadə edənlərdə – həkimin tövsiyəsi ilə vaxtaşırı yumşaldıcı vasitələrdən istifadə və LOR-həkimə müntəzəm baxış;
- keçəcəyin dəri xəstəliklərinin və iltihablarının vaxtında müalicəsi;
- uşaqların qulağını dərindən təmizləməmək, onlara xırda əşyaları qulağa salmağın təhlükəli olduğunu izah etmək;
- tozlu şəraitdə işləyərkən qulaqları qoruyucu vasitələrlə örtmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Qulaq kiri tıxacına şübhə olduqda otorinolarinqoloqa (LOR-həkimə) müraciət etmək lazımdır. Uşaqlarda ilkin baxışı pediatr da apara bilər.
Yadda saxla!
- Qulaq kiri xəstəlik deyil, qulağın təbii qoruyucu vasitəsidir – onu dərindən təmizləməyə ehtiyac yoxdur.
- Pambıq çubuqlar tıxacın ən çox rast gəlinən səbəblərindən biridir.
- Tıxacı özbaşına çıxarmağa çalışmayın: təbil pərdəsini və keçəcəyin dərisini zədələmək asandır.
- Eşitmə azalıbsa, LOR-həkimə müraciət edin – səbəb həmişə tıxac olmaya bilər.
Suallar və cavablar
Bunu etmək tövsiyə olunmur. Pambıq çubuq və digər əşyalar tıxacı daha da dərinə itələyir, keçəcəyin dərisini və təbil pərdəsini zədələyə bilər. Tıxacı həkim təhlükəsiz üsulla, görmə nəzarəti altında çıxarır.
Adətən prosedur ağrısızdır, bəzən yalnız yüngül narahatlıq, təzyiq və ya qısa müddətli başgicəllənmə hiss olunur. Çox bərk tıxaclarda həkim əvvəlcədən onu bir neçə gün yumşaltmağı tövsiyə edə bilər ki, çıxarma daha asan keçsin.
Hər hansı damcını qulağa yalnız həkimlə məsləhətləşdikdən sonra damcıtmaq lazımdır. Təbil pərdəsində dəlik olduqda maye orta qulağa keçərək iltihab yarada bilər. Uyğun yumşaldıcı vasitəni və istifadə qaydasını LOR-həkim tövsiyə edir.
Xeyr. Qulaq şamlarının kiri çıxardığı sübut olunmayıb, onlar isə üz və qulaqda yanıq, keçəcəyə mum damcılaması kimi zədələrə səbəb ola bilər. Belə vasitələrdən istifadə etmək məsləhət görülmür.
Bəli, xüsusən dar keçəcəyi olanlarda, eşitmə aparatı istifadə edənlərdə və qulaqlarını pambıq çubuqla təmizləyənlərdə. Belə hallarda həkim profilaktika tədbirlərini və müntəzəm baxışın vaxtını fərdi olaraq tövsiyə edir.
Bu halda eşitmə azalmasının başqa səbəbi ola bilər – orta qulaq iltihabı, eşitmə sinirinin zədələnməsi və s. Həkim audiometriya və digər müayinələr təyin edərək səbəbi aydınlaşdırır.
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Qulağın iltihabı
İsti yay günlərində çoxumuz sərin suya girmək istəyirik. Və hərə bir yerə üz tutur: kimisi yaxınlıqdakı gölməçələrə, çaylara,…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Larinqoskopiya nədir?
Larinqoskopiya – otolarinqologiyada geniş yayılmış müayinə üsuludur; ondan istifadə edərək həkim qırtlağı patoloji dəyişikliklər baxımından müayinə etmək, aşkar…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
