Enterit — bağırsağın selikli qişasını zədələyən iltihabi prosesdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Nazik bağırsağın iltihabı
Xəstəlik haqqında
Enterit nazik bağırsağın selikli qişasını zədələyən iltihabi prosesdir.
Bu xəstəliklə məşğul olan həkim: qastroenteroloq.
Xəstəlik infeksion və qeyri-infeksion mənşəli ola bilər. İltihab nəticəsində bağırsağın qoruyucu, həzm və evakuasiya (möhtəviyyatı irəli ötürmə) funksiyaları pozulur. Gedişinə görə enterit kəskin (əksər hallarda infeksion mənşəli) və xroniki (adətən aqressiv maddələrin təsiri, autoimmun reaksiyalar və s. ilə bağlı) olur.
Nazik bağırsağın iltihabi zədələnməsi anemiya, diareya və qarında ağrılarla özünü göstərə bilər. Dəqiq diaqnoz qoymaq üçün laborator və instrumental müayinələr aparılır. Müalicə iltihabın səbəbindən və inkişaf mexanizmindən asılıdır: məsələn, bakterial infeksiyada antibiotiklər, autoimmun iltihabda isə kortikosteroidlər təyin edilir.
Səbəbləri
Enteritin səbəbləri aşağıdakılar ola bilər:
- Müxtəlif infeksiyalar. Törədici qismində ən çox viruslar çıxış edir – rotavirus, norovirus, adenovirus mənşəli bağırsaq zədələnməsi. Virus hissəcikləri selikli qişaya daxil olur və onun funksiyalarını pozur, bu da klinik simptomların yaranmasına gətirib çıxarır. Bir qədər nadir hallarda böyüklərdə enteriti patogen bakterial flora – salmonella, koli-infeksiya və s. Törədir. Bu törədicilər kataral iltihabın inkişafına səbəb olur, çox vaxt prosesə regional limfa düyünləri də cəlb olunur. İltihab zamanı bağırsağın sinir strukturlarına təsir göstərilir, bu da onun motorikasını dəyişir və ağrı sindromunun inkişafına səbəb olur.
- Qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatların qəbulu, hansı ki qoruyucu prostaglandinlərin sintezini ləngidir. Enteritin inkişaf riski xüsusilə asetilsalisil turşusunun bağırsaqda həll olan formalarını qəbul edən pasiyentlərdə artır.
- Orqanizmin bəzi qida məhsullarına allergik meyilliliyi eozinofilik iltihabın inkişafına gətirib çıxara bilər.
- Kron xəstəliyində nazik bağırsağın qranulomatoz zədələnməsinin dəqiq müəyyən edilmiş səbəbləri yoxdur. Hesab olunur ki, patoloji prosesin əsasında autoimmun aqressiya dayanır. Xəstəlik ən çox 20-40 yaşlı qadınlarda rast gəlinir.
Xəstəliyin kəskin formasında patogenezində səbəb amilinin zədələyici təsiri əsas rol oynayır. Xroniki prosesin inkişafı onunla xarakterizə olunur ki, etioloji amil sonradan özünü özü dəstəkləyən və enteritin dalğavari gedişinə gətirib çıxaran patoloji dəyişiklikləri işə salmış olur.
Təsnifat
Səbəbinə görə enteritin aşağıdakı növləri ayırd edilir:
- infeksion — törədicisi viruslar, bakteriyalar və ya ibtidailər ola bilər;
- autoimmun — immun sistemi orqanizmin öz toxumalarına, o cümlədən nazik bağırsağın selikli qişasına hücum edir;
- eozinofil — adətən qida ilə daxil olan allergenlərə qarşı allergik reaksiya ilə bağlıdır;
- toksik — bağırsağa aqressiv maddələrin, o cümlədən dərman preparatlarının (məsələn, asetilsalisil turşusunun) təsiri ilə bağlıdır;
- şüa enteriti — bədxassəli şişə görə şüa terapiyası alan xəstələrdə selikli qişanın rentgen şüaları ilə zədələnməsi nəticəsində yaranır.
Klinik mənzərə
Enteritin simptomları spesifikliyi ilə fərqlənmir. İltihabi prosesin əsas təzahürləri ola bilər:
- Qarında ağrılı və narahatlıq yaradan hisslər, onların lokalizasiyasını pasiyent hər zaman göstərə bilmir;
- Qarın köpü, gərginlik hissi və qazların pis çıxması;
- Nəcisin konsistensiyasının dəyişməsi, daha duru və yağlı olması, pis iyli qoxu alması, bu da enterit zamanı bağırsaqda sorulmanın pozulmasını əks etdirir.
Qəbizlik, bir qayda olaraq, enterit üçün xarakterik deyil. Bu əlamət adətən yoğun bağırsağın yanaşı zədələnməsini göstərir. Ürəkbulanma və qusma adətən qastroenteritdə (nazik bağırsağın və mədənin birgə iltihabında) meydana çıxır.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Enterit fonunda qarın palpasiya edilərkən ağrı aşkarlanır. Müayinəni həm sol, həm də sağ böyrü üstə aparmaq tövsiyə olunur, bu da bağırsaqlarda qaz halında olan maddələrin yerini dəyişməsini aşkar etməyə imkan verəcəkdir.
Enteritin dəqiq diaqnostikası laborator və instrumental müayinənin aparılmasını nəzərdə tutur.
- Diaqnostik axtarışın ilk mərhələsi nəcisin analizi (koproqram)dir. Patoloji prosesi göstərən əlamətlər leykositlərin, eritrositlərin və epiteliositlərin səviyyəsinin yüksəlməsidir. Lakin bu tədqiqat həmin hüceyrələrin mənşə mənbəyi (yoğun və ya nazik bağırsaq) barədə məlumat vermir. Enterit zamanı tez-tez sorulmanın pozulması əlamətləri – həzm olunmamış yağ, karbohidrat hissəcikləri aşkar edilir. Mədəaltı vəz patologiyası ilə differensial diaqnostika üçün nəcisdə pankreatik elastazanın təyini tövsiyə olunur.
- Fekal kalprotektin səviyyəsinin qiymətləndirilməsi. Bu maddənin aşkarlanması bağırsaqda iltihabi proses olduğunu göstərir. Kalprotektinin mənbəyi bağırsaq neytrofilləridir.
- Nəcisdə gizli qanın təyini. Enterit zamanı tək-tək eritrositlərin meydana çıxması mümkündür.
- Kapsul endoskopiyası. Bu müayinə nazik bağırsağın bütün şöbələrinin vəziyyətini vizual olaraq qiymətləndirməyə imkan verir. Yeganə çatışmazlıq – histoloji analiz üçün biomaterialın götürülməsinin mümkünsüzlüyüdür. Kapsul endoskopiyası vasitəsilə yalnız iltihabi zədələnmələri deyil, həmçinin eroziya-ülserativ defektləri, atrofik dəyişiklikləri, polipləri və digər patoloji prosesləri də diaqnoz etmək mümkündür.
Müalicə
Klinik tövsiyələrə əsasən, enteritin müalicəsi konservativ üsullarla aparılır və ilkin patoloji prosesin xarakteri ilə müəyyən olunur.
Kəskin proses zamanı, ishal və qusma ilə müşayiət olunduqda, mütləq rehidratasiya aparılır. Bol maye qəbulu tövsiyə olunur, pasiyentin ağır vəziyyətində kristalloid məhlulların venadaxili infuziyası aparılır. Ağrı sindromunu aradan qaldırmaq üçün spazmolitiklər təyin edilir. Bağırsaq motorikasının bərpasına prokinetiklər kömək edir. Bakterial iltihab zamanı aşkar edilmiş törədicini nəzərə almaqla antibiotiklər göstərişdir. Autoimmun proses olan Kron xəstəliyi kəskinləşmə dövründə kortikosteroid preparatlarının təyin edilməsini tələb edir (immunitetin patoloji aktivliyini bloklayır).
Cərrahi müalicə yalnız ağırlaşmaların inkişafı zamanı – bağırsaq qanaxması, bağırsaq divarının perforasiyası və ya deşilməsi zamanı göstərilə bilər.
Reabilitasiya
Kəskin prosesin sönməsindən sonra pəhriz qidalanmasına riayət etmək vacibdir. Bu, bağırsaq selikli qişasının bərpası üçün optimal şərait yaratmağa imkan verəcək. Qidanın termiki, mexaniki və kimyəvi cəhətdən zərif şəkildə qəbul edilməsi tövsiyə olunur.
Profilaktika
Enteritin profilaktikası aşağıdakı prinsiplərə əsaslanır:
- Yeməkdən əvvəl əllərin diqqətlə yuyulması, tərəvəz və meyvələrin yuyulması – bir çox infeksion törədici fekal-oral yolla ötürülür (insan adətən çirkli əllər vasitəsilə yoluxur);
- Potensial allergen məhsulların rasiondan çıxarılması;
- Çölyak xəstəliyi diaqnozu qoyulduqda qlütənin rasiondan çıxarılması;
- Dərman preparatlarının yalnız həkim təyinatı ilə qəbulu.
Yadda saxla!
Uzun müddət nazik bağırsağın selikli qişasının birbaşa vizualizasiyası geniş dairələrdə əlçatan deyildi. Bunun üçün tövsiyə olunan enteroskopiya uzun hazırlıq və xüsusi bahalı avadanlıq tələb edir. Lakin kapsul endoskopiyasının meydana çıxması ilə vəziyyət köklü şəkildə dəyişdi. Prosedur bundan ibarətdir ki, pasiyent miniatur videokamera ilə təchiz olunmuş xüsusi kapsulu udur. Bağırsağın peristaltikasının təsiri altında avadanlıq yavaş-yavaş düz bağırsağa doğru irəliləyir. Yazılan videonu həkim real vaxt rejimində öyrənə və ya arxivi təhlil edə bilər. Kapsul videoendoskopiyası Kron xəstəliyinin, qlütenə dözümsüzlüyün, nazik bağırsağın infeksion zədələnməsinin və s. Obyektiv diaqnostikasında əvəzolunmazdır. Bu müayinə qanaxma mənbəyini aşkar etməyə, şiş törəmələrini və ilkin prosesin mümkün ağırlaşmalarını müəyyən etməyə kömək edir.
Suallar və cavablar
Diaqnozun qoyulması və müalicənin təyin edilməsi ilə qastroenteroloq həkim məşğul olur, infeksion etiologiya olduqda isə infeksionist məsləhəti tələb olunur.
İltihabi prosesin yüksək aktivliyi zamanı divar damarlarının zədələnməsi ilə müşayiət olunan xora əmələ gələ bilər və sonradan qanaxma baş verə bilər, yaxud orqan divarının destruksiyasına səbəb olaraq sonradan peritonitin inkişafına gətirib çıxara bilər.
Düzgün seçilmiş müalicə ilə yüngülləşmə 3-cü sutkada baş verir. İltihabi prosesin tam sönməsi üçün terapiyanı 7-10 gün ərzində davam etdirmək tövsiyə olunur.
Mövzu üzrə məqalələr
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
