Quru göz sindromu gözyaşı təbəqəsinin homeostazının pozulması nəticəsində göz səthində diskomfort, yanma, yad cisim hissi və görmənin dəyişkənliyi ilə gedən multifaktorial xəstəlikdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Quru keratokonyunktivit
- keratoconjunctivitis sicca
Xəstəlik haqqında
Quru göz sindromu (quru keratokonyunktivit) gözün qişasını nəmləndirən göz yaşı mayesinin miqdarının və keyfiyyətinin azaldığı geniş yayılmış göz patologiyasıdır. Normada göz yaşı pərdəsi hər göz qırpımında yenilənir və gözləri nəmləndirir. Quru göz sindromunda bu proses pozulur, bu da selikli qişanın qıcıqlanmasına, qızarmaya və yanmaya səbəb olur.
Patologiyanın yaranmasına tamamilə fərqli səbəblər gətirib çıxara bilər – xarici təsirlərdən (kompüter monitorunun ekranı önündə uzun müddət qalma, havanın tüstülənməsi) tutmuş orqanizmdə daxili, tez-tez ciddi pozuntulara qədər. Belə ki, məsələn, quru göz sindromu şəkərli diabetin və ya autoimmün xəstəliklərin təzahürlərindən biri ola bilər.
Səbəbləri
Quru göz sindromunun yaranmasına müxtəlif səbəblər gətirib çıxara bilər. Patologiyanın inkişafına səbəb olan amillərin iki əsas qrupunu ayırd etmək olar.
Birinci halda gözün kifayət qədər nəmlənməməsi göz yaşı mayesinin istehsalı prosesinin pozulması ilə şərtlənir. Bu cür vəziyyət aşağıdakı hallarda yaranır:
- Xroniki xəstəliklərin olması. Göz yaşının kifayət qədər istehsal olunmamasına konyunktivit, blefarit, şəkərli diabet, Şegren sindromu və digər autoimmün xəstəliklər, habelə orqanizmdə endokrin pozuntular səbəb ola bilər.
- Dərman vasitələrinin qəbulu. Quru konyunktivitin təzahürləri aşağıdakı preparat qruplarının istifadəsi zamanı yarana bilər: allergiyaəleyhinə, aritmiyaəleyhinə və hipotenziv vasitələr, kortikosteroidlər, antidepressantlar, hormonlu kontraseptivlər və s.
- Gözlərdə cərrahi müdaxilədən sonrakı bərpa dövrü. Patologiyanın təzahürləri, məsələn, lazerlə görmənin bərpasından sonra müvəqqəti yarana bilər. Reabilitasiya dövrü başa çatdıqdan sonra simptomlar, adətən, keçib gedir.
Quru göz sindromunu şərtləndirən ikinci amillər qrupu göz yaşı mayesinin sürətli buxarlanması ilə əlaqədardır. Təzahür nadir göz qırpma və ya xarici qıcıqlandırıcıların təsiri zamanı yaranır, məsələn:
- Kondisioner işləyən otaqda olma.
- Otağın tüstülənməsi, tikinti tozunun təsiri.
- Otaqda havanın aşağı nəmliyi.
- Laqoftalm xəstəliyi – göz qapaqlarının qapanmasının pozulması.
- Televizor və ya monitor ekranı önündə uzun müddət oturma, qacetlərdən istifadə, kitab oxuma.
- Kontakt linzaların uzun müddət taxılması (xüsusilə gözlərə oksigen keçirməsi zəif olan aşağı keyfiyyətli linzalar).
Xəstəliyin inkişafına aşağıdakı əhali qrupları meyillidir: 40 yaşdan yuxarı şəxslər, hamilə qadınlar, klimakterik dövrdə olan qadınlar, ağırlaşmış irsiyyəti olan kişi və qadınlar.
Klinik mənzərə
Gözün qişasının optimal nəmlik səviyyəsi onun sağlamlığının və düzgün fəaliyyətinin əsasıdır. Zəruri nəmlik dərəcəsi göz almasının buynuz qişasını örtən qoruyucu pərdə, habelə görmə orqanını yuyan göz yaşı mayesi vasitəsilə saxlanılır.
Müəyyən amillərin təsiri altında gözlərin selikli qişasının nəmləndirilməsi prosesi pozulur və aşağıdakı simptomlar yaranır:
- quruluq və ya əksinə, göz yaşarması (orqanizmin gözlərin nəmlik çatışmazlığına refleks reaksiyası);
- gözlərdə «qum» hissi, yad cismin olması hissi (göz qırparkən güclənir);
- gözlərin qıcıqlanması, qızarması;
- yanma və qaşınma;
- işıqdan qorxma;
- görmənin bulanıqlığı.
Qeyd etmək lazımdır ki, xəstəliyin təzahürləri uzun müddət televiziya verilişlərinə baxdıqdan, kitab oxuduqdan, kompüter ekranı önündə olduqdan sonra güclənir. Sadalanan simptomlardan hər hansı birinin yaranması mütəxəssisə müraciət üçün ciddi əsasdır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Oftalmoloqa ilk müraciət zamanı mütəxəssis gözlərin nəmlik dərəcəsini müəyyən etməyə, habelə selikli qişanın artmış quruluğa malik sahələrini diaqnostika etməyə imkan verən bir sıra müayinələr aparır. Bunun üçün həkim xüsusi oftalmoloji mikroskop vasitəsilə göz almasının vizual müayinəsini aparır. Müayinə zamanı həkim göz qapaqlarının vəziyyətini, buynuz qişanı qiymətləndirir, göz qırpma tezliyini müəyyən edir və s. Zərurət olduqda həkim göz yaşı mayesinin tərkibini sonradan öyrənmək üçün biomaterial nümunəsi götürə bilər.
Diaqnozun təsdiqlənməsi üçün xəstəyə iki əsas test aparılır:
- Şirmer testi – aşağı göz qapağının arxasına qoyulan xüsusi filtr kağızı zolağı vasitəsilə (müəyyən vaxt ərzində zolağın nə qədər islandığına görə) göz yaşı mayesinin əmələgəlmə sürətini qiymətləndirməyə imkan verən müayinə.
- Norn sınağı – göz yaşı pərdəsinin sabitliyini (göz qırpdıqdan sonra pərdənin nə qədər tez dağıldığını) müəyyən etməyə imkan verən müayinə. Sınaq zamanı xəstənin gözünə göz yaşı pərdəsini rəngləyən xüsusi damcılar damızdırılır.
Okulistin vacib vəzifəsi təkcə quru göz sindromunun diaqnostikasından deyil, həm də onun inkişaf səbəblərinin müəyyən edilməsindən ibarətdir. Bunun üçün xəstədən göz yaşı mayesinin vəziyyətinə mənfi təsir edən amillərin (tikinti tozu ilə tez-tez təmas, ofis işi, endokrin və autoimmün xəstəliklərin olması və s.) həyatında olub-olmadığı soruşulur.
Xidmətlər
Müalicə
Gözlərin quruluğunun yaranmasına səbəb ola biləcək çoxsaylı amillərin mövcudluğu ilə əlaqədar olaraq, patologiyanın müalicəsində əsas məsələ bu vəziyyətin səbəblərinin aradan qaldırılmasıdır. Bunun üçün xəstəyə evdə optimal hava nəmliyi yaratmaq, qida vərdişlərini nəzərdən keçirmək (içməli suyun çatışmazlığı sindromun yaranma ehtimalını artırır), kompüter arxasında işləyərkən müntəzəm fasilələr etmək, televiziya proqramlarına uzun müddət baxmaqdan imtina etmək tövsiyə olunur.
- Süni göz yaşı mayelərindən – göz damcılarından, gellərdən, məlhəmlərdən istifadə.
- Quru göz sindromundan əvvəl gələn patologiyaların müalicəsi.
- Allergiyaəleyhinə terapiyanın aparılması (xəstəliyin allergik təbiətli olduğu hallarda).
Cərrahi müalicə
Xəstəliyin terapevtik müalicə üsullarından arzu olunan nəticə əldə edilmədikdə, xəstəyə cərrahi müdaxilənin aparılması tələb oluna bilər.
Aztravmatik əməliyyat zamanı mütəxəssis konyunktivadan göz yaşı mayesinin axımını azaltmaq məqsədilə göz yaşı kanalcıqlarını bloklayır. Bu üsul maksimum fizioloji xarakter daşıyır və süni əvəzedicilərin damızdırılmasına ehtiyac qalmadan xəstənin öz göz yaşını qorumağa və istifadə etməyə imkan verir.
Bu üsul adətən damcılarla müalicəyə əlavə olaraq tətbiq olunur və göz yaşı istehsalı azalmış xəstələrdə simptomları nəzərəçarpacaq dərəcədə yüngülləşdirə bilər.
Profilaktika
Quru göz sindromunun bir çox səbəbi (yaş, hormonal dəyişikliklər, autoimmun xəstəliklər) aradan qaldırıla bilməz, lakin göz səthinə yükü azaltmaq və simptomların yaranma riskini aşağı salmaq mümkündür.
- Ekran qarşısında işləyərkən fasilələr edin: hər 20 dəqiqədən bir təxminən 20 saniyə uzağa baxın və şüurlu şəkildə tez-tez göz qırpın.
- Monitoru göz səviyyəsindən bir qədər aşağı yerləşdirin — belə olduqda göz yarığı daha az açılır və göz yaşı daha yavaş buxarlanır.
- Otaqda havanın nəmliyini saxlayın, kondisioner və ya qızdırıcıdan gələn hava axınının üzə yönəlməsinə yol verməyin.
- Siqaret çəkməyin və tüstülü otaqlardan qaçın.
- Küləkli havada və günəşdə qoruyucu eynək taxın.
- Kontakt linzaların taxılma rejiminə və gigiyenasına əməl edin, onlarla yatmayın.
- Göz qapaqlarının kənarlarının gigiyenasına diqqət yetirin — blefarit quru gözün tez-tez rast gəlinən səbəbidir.
Lazer görmə korreksiyası planlaşdırılırsa, əməliyyatdan əvvəl göz yaşı pərdəsinin vəziyyətini yoxlatdırın.
Yadda saxla!
Quru göz sindromu çox vaxt adi yorğunluq sayılır və illərlə damcılarla özbaşına müalicə olunur. Halbuki davamlı quruluq buynuz qişanı zədələyə bilər, bəzən isə Şegren sindromu, qalxanabənzər vəzi xəstəlikləri və ya şəkərli diabet kimi ümumi xəstəliklərin əlaməti olur. Simptomlar bir neçə həftədən çox davam edirsə, oftalmoloqa müraciət edin.
Göz həkiminə həmin gün müraciət edin, əgər:
- gözdə güclü ağrı var, xüsusən kontakt linzalardan istifadə edirsinizsə;
- görmə qəfil pisləşib, göz qırpdıqdan sonra da keçməyən dumanlanma var;
- işığa qarşı kəskin həssaslıq, güclü qızartı və ya irinli ifrazat yaranıb;
- gözü tam qapaya bilmirsiniz.
Eyni zamanda ağız quruluğu və oynaq ağrıları varsa, bunu həkimə mütləq deyin — revmatoloq müayinəsi lazım ola bilər.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Hamiləlik dövründə hormonal dəyişikliklər göz yaşı mayesinin tərkibinə və istehsalına təsir edə bilər, bu da bir çox qadında müvəqqəti quruluq hissinin güclənməsinə səbəb olur. Adətən vəziyyət doğuşdan sonra hormonal fon normallaşdıqca yaxşılaşır. Narahatlıq güclüdürsə və ya gözlərdə ağrı, qızarma müşahidə olunursa, hamiləlik dövründə istifadəsi təhlükəsiz sayılan vasitələri oftalmoloqla məsləhətləşmək lazımdır.
Quru göz sindromunun özü adətən birbaşa irsi xəstəlik deyil, lakin onu törədən bəzi vəziyyətlər — məsələn, autoimmün xəstəliklər və ya göz qapağının anadangəlmə xüsusiyyətləri — ailələrdə tez-tez rast gəlinə bilər. Bu səbəbdən yaxın qohumlarda oxşar şikayətlər varsa, bunu həkimə bildirmək faydalıdır. Əksər hallarda isə səbəb yaş, ekran vaxtı və ətraf mühit kimi qazanılmış amillərlə bağlıdır.
Quru göz sindromu çox vaxt xroniki xarakter daşıyır və səbəbdən asılı olaraq uzunmüddətli, bəzən daimi qulluq tələb edə bilər. Bununla belə, düzgün seçilmiş rejim və müalicə vasitələri ilə simptomları əhəmiyyətli dərəcədə yüngülləşdirmək və rahatlığı bərpa etmək mümkündür. Müalicəyə cavab fərdi olduğundan, vəziyyət zaman-zaman oftalmoloq tərəfindən yenidən qiymətləndirilməlidir.
Mövzu üzrə məqalələr
Gözün diafanoskopiyası
Gözün diafanoskopiyası — göz almasının istiqamətlənmiş, dar konsentrasiyalı işıq dəstəsi ilə şəffaflandırılmasına əsaslanan müayinədir. Eyni zamanda yaxınlıqda yerləşən…
İstiqamət: Oftalmologiya
Kompüter və görmə
Kompüterlə işləyərkən, rahat vəziyyəti asanlıqla tapmağın mümkün olduğu kitab oxumaqdan fərqli olaraq, insan tamamilə displeyin vəziyyətindən asılı olur.…
İstiqamət: Oftalmologiya
Gözün deşici olmayan yaralanmaları
Gözün deşici olmayan yaralanması digər travmalardan onunla fərqlənir ki, göz almasının kapsulu zədələnməmiş qalır. Ən çox belə yaralanmalar…
İstiqamət: Oftalmologiya
Göz bülluru cərrahiyyəsinin müasir üsulları
Kataraktanın ultrasəslə kənarlaşdırılmasının (fakoemulsifikasiyanın) geniş klinik praktikaya tətbiqi büllur cərrahiyyəsi sahəsində təhlükəsizlik və proqnozlaşdırıla bilənlik baxımından əhəmiyyətli tərəqqiyə…
İstiqamət: Oftalmocərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
