Gözün episkleriti – skleral qişanın xarici qatının iltihabi zədələnməsidir. Xəstəlik üçün remissiya dövrlərinin residiv dövrləri ilə əvəz olunduğu dalğavari gediş xarakterikdir. Bəzi hallarda ilkin epizoddan sonra tam sağalma baş verir.
Yayımlanma tarixi:
Xəstəlik haqqında
Sklera – göz almasını xaricdən örtən nazik qişadır. O, birləşdirici toxuma liflərindən əmələ gəlmişdir. Sklera qoruyucu və drenaj funksiyasını yerinə yetirərək, görmə orqanını zədələnmədən «qoruyur» və ona müvafiq forma verir. Göz hərəkət etdirici əzələlər skleral liflərə toxunur, onların yığılması zamanı göz alması müvafiq istiqamətə meyillənir.
Skleranın orta qalınlığı 1 mm təşkil edir, bu zaman daha nazik və daha qalın sahələr mövcuddur. Yaş artdıqca skleral qişa qalınlaşır. Gözün ön hissəsində qeyri-şəffaf birləşdirici toxuma sklerası nəzərə çarpmadan şəffaf buynuz qişaya keçir. Normada skleranın qatları ağ rəngdə olur. Lakin uşaq yaşlarında və bəzi xəstəliklərdə sklera mavimsi çalar ala bilər.
Buynuz qişa vasitəsilə görünən skleranın həmin hissəsinə əsasən, əksər hallarda həkimlər insan orqanizminin vəziyyəti barədə mühakimə yürüdürlər. Əgər bu zona açıq və şəffafdırsa, sarılıq və digər patoloji dəyişikliklər yoxdursa, bu, çox vaxt ciddi xəstəliklərin olmamasına dəlalət edir.
Skleranın quruluşu 3 qatdan ibarətdir:
- Xarici – episklera;
- Orta – stromal zona;
- Daxili, hansı ki, məhz belə adlanır.
Skleranın xarici qatının iltihabı episklerit adlanır. Bu patoloji ən çox gənc pasiyentlərdə rast gəlinir. Xəstəlik, adətən, sistem patoloji proseslərin ağırlaşmasıdır. Episkleritin skleritə transformasiyası kazuistik vəziyyətdir.
Xəstəliyin diaqnostikası obyektiv müayinə və göz almasının palpasiya edilməsi əsasında aparılır. Lakin episkleranın arxa hissələri oftalmoskopik vizuallaşdırma üçün əlçatan deyil, buna görə də kompleks qiymətləndirmə üçün digər müayinə üsulları, xüsusilə ultrasəs skanlama tətbiq oluna bilər.
Xəstəliyin müalicəsi qeyri-hormonal və hormonal strukturlu iltihabəleyhinə vasitələrin istifadəsini nəzərdə tutur. Əksər hallarda konyunktival kisəyə yerli damcıladılma kifayətdir.
Səbəbləri
Episkleritin səbəblərinə ən çox immun sisteminin tarazlığının pozulduğu sistem xəstəlikləri daxildir. Bu, immun hüceyrələrin gözdaxili strukturlara zərər vurmağa başlamasına gətirib çıxarır. Episkleritin inkişaf ehtimalını artıran əsas fon xəstəlikləri bunlardır:
- Revmatoid artrit;
- Ankilozlaşdırıcı spondiloartrit;
- Rozasea-keratit;
- Podaqra;
- Sarkoidoz.
Bəzi hallarda episklerit allergik prosesin nəticəsi olur. Allergen rolunda kontakt linzalar, bəzi dərman preparatları, qulluq və dekorativ kosmetikanın komponentləri çıxış edə bilər.
Epi-skleritin səbəbi kimi infeksion agentlər qaydadan daha çox istisnadır. Belə iltihabi proses göz almasının travmalarından (fiziki, kimyəvi və ya mexaniki xarakterli) sonra inkişaf edə bilər, bu zaman patogenlər göz strukturlarına daxil olur. Əksər hallarda epi-sklerit immun sisteminin disfunksiyası ilə əlaqəli qeyri-infeksion xəstəlikdir.
Təsnifat
Episklerit ən çox xroniki proses olur. Kəskin gediş bu xəstəlik üçün az xarakterikdir.
Oftalmologiyada episkleritin aşağıdakı klinik formaları ayırd edilir:
- Düyünlü – episklerada düyünlər əmələ gəlir;
- Diffuz (sadə) – patoloji proses çox vaxt birtərəflidir, episklera sektoral və ya bütün uzunluğu boyu iltihaba cəlb olunur;
- Miqrə edən – episklerada qəfil əmələ gələn və qəfil yox olan ocaqlar.
Klinik mənzərə
Episkleritin simptomlarına aşağıdakı təzahürlər daxildir:
- Gözün xarici qişasının qızarması (adətən açıq-çəhrayı və ya al qırmızı olur);
- Mötədil ifadə olunmuş narahatlıq hissləri;
- Gözdə ağrı hissləri;
- Gözyaşı mayesinin ifrazının artması;
- Gözdə yad cisim hissi.
İlkin mərhələlərdə görmə keyfiyyəti, adətən, pozulmur.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Epi-skleritin diaqnostikası biomikroskopik müayinə nəticələrinə əsaslanır. Patoloji prosesin əsas əlamətləri bunlardır:
- Skleranın xarici səthinin sektoral qızarması (bu vəziyyət adətən 10 sutka ərzində öz-özünə keçir);
- Dəqiq sərhədlənmiş hiperemiyalı düyünlərin olması (düyünlü forma zamanı);
- Epi-sklerada yastı qızartı ocaqları (miqrasiya edən forma zamanı).
Düyünlü epi-sklerit adətən bir gözün zədələnməsi ilə xarakterizə olunur. Epi-sklerada konyunktival qişa ilə birləşməyən düyünlər əmələ gəlir. Bu prosesdə sklera ödemləmir. Göz almasına təzyiq ağrını aşkar etmir. Xəstəlik üçün uzunmüddətli residivləşən gediş xarakterikdir (orta hesabla 1,5 ay). Bir residiv ərzində düyünlər yeni yerdə (limbusun ətrafında) əmələ gələ bilər. Düyünlü epi-skleritdə damarlar paretik olaraq genişlənir ki, bu da plazmanın hüceyrələrarası sahəyə demək olar ki, maneəsiz çıxmasına gətirib çıxarır (ödem formalaşır). Ödemli sahə göz almasının səthindən qabarır, buna görə palpasiya zamanı yad cisim simptomu hiss oluna bilər.
Miqrasiya edən epi-sklera iltihabı üçün 2-3 sutka sonra öz-özünə keçən yastı qızılımtıl ocaqların yaranması xarakterikdir. Bu ocaqlar mülayim ağrılılıqla seçilir. Çox vaxt pasiyentlər baş ağrısı və göz qapaqlarının ödemi şəklində yanaşı simptomları da qeyd edirlər. Nadir hallarda epi-skleranın miqrasiya edən iltihab tipi residivləşən xarakter ala bilər.
Bəzi pasiyentlərdə epi-sklerit rozasea-keratitlə müşayiət oluna bilər. Bu, buynuz qişanın iltihabi zədələnməsidir və üz dərisində əmələ gələn rozasea sızanaqlarının da olması ilə xarakterizə olunur. Dəridəki səpkilərlə yanaşı epi-sklerada da düyünlərin əmələ gəlməsi mümkündür. Xəstəliyin proqnozu epi-skleranın deyil, buynuz qişanın zədələnmə dərəcəsi ilə müəyyən olunur. Beləliklə, iltihabi proses nəticəsində buynuz qişa qatıla bilər ki, bu da görmə keyfiyyətinin pisləşməsinə gətirib çıxarar. Ağır hallarda hətta buynuz qişanın perforasiyası kimi təhlükəli ağırlaşma da baş verə bilər.
Müalicə
Epi-skleritin müalicəsi konservativ üsullarla aparılır. Bu xəstəlikdə cərrahi müdaxilə göstəriş deyil.
Konservativ terapiya yerli təsirli iltihabəleyhinə vasitələrin tətbiqini nəzərdə tutur. Əksər hallarda qeyri-steroid iltihabəleyhinə damcılar kifayətdir. Bəzi pasiyentlərə proinflamatuar mediatorların azad olmasının patoloji zəncirini bloklayan kortikosteroid (hormonal) vasitələr lazım ola bilər.
Damcılar konyunktival kisəyə gündə 4-6 dəfə instillyasiya edilir. Bəzən (infeksiya riski yüksəldikdə) oftalmoloqlar iltihabəleyhinə və antibakterial komponentlərdən ibarət kombinə olunmuş preparatlar təyin edirlər.
Episkleritin kompleks müalicəsi çərçivəsində, klinik tövsiyələrə əsasən, antiallergik vasitələr də istifadə oluna bilər. Davamlı nəticə əldə etmək üçün iltihabın aradan qaldırılmasından sonra təyin edilən fizioterapiya prosedurları faydalıdır. Onlar episklerada mikrotsirkulyasiyanı yaxşılaşdırmağa və bununla da onun qoruyucu xüsusiyyətlərini aktivləşdirməyə kömək edir.
Episkleritin cərrahi müalicəsi aparılmır.
Reabilitasiya
Əsas müalicə kursundan sonra episklera və skleranın vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün fizioterapiya prosedurları tövsiyə oluna bilər.
Profilaktika
Sklerada iltihabi prosesin inkişafının profilaktikası potensial təhlükəli xəstəliklərin adekvat kompensasiyasına yönəldilmişdir. İlk növbədə bu, müalicəsi revmatoloq tərəfindən aparılan autoimmun patologiyalara aiddir.
Yadda saxla!
Episklera zəngin sinir və damar şəbəkəsinə malikdir. Bir tərəfdən, bu, iltihab yarada bilən amillərin (xüsusən immun komponentlərin) episkleral nahiyəyə tez çatmasına səbəb olur. Digər tərəfdən, yaxşı qanlanma qanda dövr edən immun hüceyrələrinin demək olar ki, dərhal reaksiya verməsini təmin edir. Buna görə episkleritin yüngül formaları hətta öz-özünə keçə bilər, müalicə aparıldıqda isə ona cavab adətən tez və effektiv olur: dərman preparatları iltihab nahiyəsinə yaxşı çatır. Bu xüsusiyyətlər birincili episkleritin nə üçün demək olar ki, heç vaxt daha ağır xəstəliyə — sklerita keçmədiyini izah edir.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə ilə oftalmoloq məşğul olur.
Episkleritin ağırlaşmaları ondan ibarətdir ki, iltihabi proses yaxın yerləşən strukturların (göz bəbəyi qişasının, buynuz qişanın və s.) zədələnməsinə səbəb ola bilər. Bundan əlavə, arxa episklerit uzun müddət diaqnostikadan kənarda qala bilər, çünki oftalmoskopiya zamanı iltihab sahəsi görünmür. Bu, prosesin yayılma riskini artırır və görmənin nəzərəçarpacaq dərəcədə azalmasına səbəb ola bilər.
75-80% hallarda episklerit sadə (diffuz) formada keçir. O, düyünlü formaya nisbətən daha sürətli gedişə malikdir, lakin bununla yanaşı ağrı sindromu daha ifadəli olur. Sadə episklerit müalicəyə yaxşı cavab verir və daha nadir hallarda residivlərə səbəb olur.
Mövzu üzrə məqalələr
Gözün diafanoskopiyası
Gözün diafanoskopiyası — göz almasının istiqamətlənmiş, dar konsentrasiyalı işıq dəstəsi ilə şəffaflandırılmasına əsaslanan müayinədir. Eyni zamanda yaxınlıqda yerləşən…
İstiqamət: Oftalmologiya
Kompüter və görmə
Kompüterlə işləyərkən, rahat vəziyyəti asanlıqla tapmağın mümkün olduğu kitab oxumaqdan fərqli olaraq, insan tamamilə displeyin vəziyyətindən asılı olur.…
İstiqamət: Oftalmologiya
Gözün deşici olmayan yaralanmaları
Gözün deşici olmayan yaralanması digər travmalardan onunla fərqlənir ki, göz almasının kapsulu zədələnməmiş qalır. Ən çox belə yaralanmalar…
İstiqamət: Oftalmologiya
Göz bülluru cərrahiyyəsinin müasir üsulları
Kataraktanın ultrasəslə kənarlaşdırılmasının (fakoemulsifikasiyanın) geniş klinik praktikaya tətbiqi büllur cərrahiyyəsi sahəsində təhlükəsizlik və proqnozlaşdırıla bilənlik baxımından əhəmiyyətli tərəqqiyə…
İstiqamət: Oftalmocərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
