Ürək qüsuru ürəyin qapaqlarında, arakəsmələrində və ya digər anatomik strukturlarında anadangəlmə və ya qazanılmış dəyişiklikləri ifadə edən ümumi termindir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Vitium cordis
Xəstəlik haqqında
Yetkin qadın və kişilərdə ürək qüsurları daha çox qazanılmış qrupa aiddir, çünki anadangəlmə anomaliyalar uşağın böyüməsi prosesində ya özbaşına sağalır, ya cərrahi korreksiyaya məruz qalır, ya da xəstənin ölümünə səbəb olur.
Ürəyin normal quruluşu arterial və venoz qan axınlarının ayrılmasını, toxumaların kifayət qədər qanla təchiz olunmasını, onlara lazımi miqdarda oksigen və digər qida maddələrinin verilməsini təmin edir. Qüsurlar zamanı isə bu mexanizmlər pozulur, orqanın ayrı-ayrı şöbələrinə düşən yük (patologiyanın növündən asılı olaraq) artır – onun disfunksiyası inkişaf edir, orqan və toxumalar oksigen aclığı yaşayır ki, bu da xəstənin özünü hiss etməsinə təsir edir və müvafiq simptomatika ilə özünü göstərir.
Səbəbləri
Anadangəlmə quruluş anomaliyaları gen mutasiyaları nəticəsində və ya ana orqanizminə, onun vasitəsilə isə cəninə əlverişsiz amillərin təsiri nəticəsində yaranır:
- infeksiyalar (məxmərək, sitomeqalovirus və digərləri);
- radiasiya;
- nikotin, alkoqol, narkotiklər;
- bəzi dərman maddələri;
- sənaye toksinləri, zəhərlər.
Qazanılmış ürək qüsurlarının səbəbləri:
- endokardı zədələyən infeksiyalar (streptokokk kəskin tonzillit, qrip virusu, enterovirus və digərləri);
- sistem qırmızı qurdeşənəyi və digər sistem birləşdirici toxuma xəstəliklərində autoimmun proseslər;
- aorta anevrizması;
- ateroskleroz;
- ÜİX (ürəyin işemik xəstəliyi);
- hipertoniya xəstəliyi.
Təsnifat
Hər şeydən əvvəl anadangəlmə (bətndaxili dövrdə formalaşmış) və qazanılmış (xəstənin həyatı boyunca xarici amillərin təsiri altında yaranmış) qüsurlar fərqləndirilir.
Hemodinamika xüsusiyyətlərindən asılı olaraq anadangəlmə qüsurlar “ağ” (venoz və arterial qan yatağı qarışmadıqda) və “göy” (venoz qan arterial yatağa keçib bədən üzrə yayılır, orqan və toxumalar oksigen çatışmazlığı yaşayır, xəstədə sianoz – dərinin göyümtül çaları – yaranır ki, bu da adın belə olmasına səbəb olur) növlərinə ayrılır.
Qüsurun növündən asılı olaraq ürəyin çəpərləri, qan damarları və ya qapaqları zədələnə bilər. Qazanılmış qüsurlar məhz qapaq qüsurlarına aiddir, mitral, üçtaylı qapaqları, aorta və ağciyər arteriyası ağzının qapaqlarını zədələyir və iki növü olur:
- qapağın stenozu (daralması) – bu zaman ürəyin yığılması zamanı aşağıda yerləşən şöbəyə kifayət qədər qan daxil olmur, yuxarıda yerləşən şöbədə isə fizioloji cəhətdən lazım olandan çox qan yığılır;
- çatışmazlıq – miokardın boşalma fazasında qapağın tam qapanmayan taylarından qanın bir hissəsi əks istiqamətdə – aşağıdakı şöbədən yuxarıdakına keçir.
Əgər eyni qapaqda həm stenoz, həm də çatışmazlıq eyni zamanda aşkarlanırsa, qüsur kombinəolunmuş adlanır, bir neçə qapaq eyni zamanda zədələndikdə isə birləşmiş adlanır.
Qan dövranının pozulması əlamətləri müşayiət etməyən qüsur kompensasiya olunmuş, müəyyən vəziyyətlərdə (məsələn, intensiv fiziki yük zamanı) qan dövranının çatışmazlığı ilə xarakterizə olunan qüsur subkompensasiya olunmuş, daimi ürək çatışmazlığı simptomları ilə gedən qüsur isə dekompensasiya olunmuş adlanır.
Praktikada orqandakı dəyişikliklərin ifadə dərəcəsini qiymətləndirməyə və əməliyyata ehtiyacı müəyyən etməyə imkan verən ürək qüsurları təsnifatından istifadə olunur. Ona görə qüsurların 4 sinfi ayırd edilir:
- 1 – qüsur mövcuddur, lakin ürəyin quruluşunda ifadəli dəyişikliklər yoxdur, patologiyanın klinik təzahürləri müşahidə olunmur, əməliyyat və aktiv dərman müalicəsi tələb olunmur;
- 2 – ürək strukturlarında dəyişikliklər və patologiyanın klinik təzahürləri var, lakin cüzi ifadə olunub, geri dönən xarakter daşıyır; korreksiya üçün əməliyyat tövsiyə olunur, onun nəticələri adətən yaxşı olur;
- 3 – ürəyin quruluşunda geri dönməyən dəyişikliklər müəyyən edilir, lakin onların bədəndə yaratdığı proseslər və patologiyanın klinik təzahürləri geri dönəndir; cərrahi müdaxilə çox güman ki, qüsuru korreksiya etməyə və xəstənin vəziyyətini yaxşılaşdırmağa kömək edəcək, lakin “fayda-risk” nisbəti hər konkret vəziyyətdə fərdi qaydada müəyyən edilir;
- 4 – qüsur xəstənin ürəyində və digər orqanlarında geri dönməyən dəyişikliklərə səbəb olub, cərrahi müdaxilə məqsədəuyğun deyil, effektiv deyil.
Klinik mənzərə
Yetkinlərdə ürək qüsurları aşağıdakı simptomlarla xarakterizə olunur:
- ümumi zəiflik, tez yorulma;
- başgicəllənmə epizodları, huşunu itirmə;
- tez-tez təkrarlanan, uzun sürən infeksion xəstəliklər;
- ürəkdöyünmə, ürəyin işində fasilə hissi, ağırlıq, döş sümüyü arxasında ağrı;
- nəfəs darlığı – əvvəlcə fiziki yük zamanı, sonra isə sakit vəziyyətdə, xüsusilə arxası üstə uzanmış vəziyyətdə;
- öskürək;
- dərinin solğunluğu;
- ödemlər – əvvəlcə pəncə, topuq, baldır nahiyəsində, tədricən bədənin get-gedə daha çox hissəsini əhatə edərək aşağıdan yuxarıya doğru yayılan;
- sağ qabırğaaltı nahiyədə ağırlıq, kütləşmiş ağrı;
- dekompensasiya mərhələsində – qarında toplanan patoloji mayenin (assit) hesabına qarının böyüməsi;
- patologiya uzun müddət mövcud olduqda – xroniki hipoksiya əlamətləri (barmaqların uc falanqlarının “nağara çubuğu” tipli qalınlaşması, dırnaqların “saat şüşəsi” tipli deformasiyası).
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Yetkinlərdə ürək qüsurunun əlamətlərinin aşkarlanması və müalicəsi ilə kardioloq həkim və ya kardiocərrah məşğul olur.
Diaqnostik proses aşağıdakıları əhatə edir:
- Şikayətlərin diqqətlə toplanması.
- Cari xəstəliyin anamnez məlumatlarının və xəstənin həyat tərzi xüsusiyyətlərinin aydınlaşdırılması.
- Obyektiv müayinə (boy, çəki, arterial təzyiq, nəbzin ölçülməsi, dərinin vəziyyətinin qiymətləndirilməsi, toxumaların ödem dərəcəsinin təyini ilə baxış, ürək fəaliyyətinin dinlənilməsi, küylərin verifikasiyası, orqanın ölçülərini müəyyən etmək üçün sərhədlərin perkussiyası ilə baxış).
Əlavə tədqiqat metodları:
- elektrokardioqrafiya;
- Holter üzrə sutkalıq EKQ monitorinqi;
- dopplerqrafiya ilə ürəyin USM-i (exokardioqrafiya);
- döş qəfəsi orqanlarının rentgenoqrafiyası;
- mürəkkəb diaqnostik hallarda – kompüter və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyası;
- qanın klinik analizi;
- qanın biokimyəvi tədqiqi (qlikemiya, revmosınaqlar və digər göstəricilər).
Müalicə
Bu qrup xəstəliklərə malik bəzi xəstələr yalnız dinamik müşahidəyə ehtiyac duyur. Digərlərinə isə dərman simptomatik müalicəsi və ya orqanın zədələnmiş hissəsinin cərrahi korreksiyası göstəriş ola bilər.
Dərman terapiyasına adətən aşağıdakı qrup preparatlar daxildir:
- antihipertenziv vasitələr;
- diuretiklər;
- antiaritmiklər;
- ürək qlikozidləri;
- kardiometaboliklər, kardioprotektorlar;
- antikoaqulyantlar, antiaqreqantlar;
- antibiotiklər;
- patologiyanın autoimmun mənşəyi olduqda – qlükokortikoidlər və sitostatiklər.
Cərrahi müalicənin növü ürək qüsurunun tipindən və ifadə dərəcəsindən asılıdır:
- stenoz zamanı – komissurotomiya (qapağın bitişmiş və ya çapıqlaşmış taylarının ayrılması, hemodinamikanı yaxşılaşdırmağa imkan verən ürək şöbələri arasındakı dəliyin genişləndirilməsi);
- çatışmazlıq zamanı – mövcud qapağın protezləşdirilməsi və ya plastikası;
- kombinəolunmuş qüsurlar zamanı – zədələnmiş qapağın süni qapaqla əvəz edilməsi, bəzən – komissurotomiya ilə birlikdə;
- birləşmiş qüsurlar zamanı – qapaqların eyni zamanda protezləşdirilməsi.
Müasir ürək əməliyyatları, bir qayda olaraq, az invaziv müdaxilələrdir – damar yatağı ilə ürəyə yeridilən kateter vasitəsilə həyata keçirilir. Bu, əməliyyatların xəstələr tərəfindən daha yaxşı tolerantlığını təmin edir, ağırlaşma riskini minimuma endirir, bərpa dövrünü qısaldır.
Reabilitasiya
Qapaq qüsurunun korreksiyası ilə bağlı cərrahi müdaxilə keçirmiş xəstələr öz və/və ya süni qapaqların fəaliyyətinə nəzarət etmək, ürək fəaliyyətinin keyfiyyətinə nəzarət etmək və yaranan pozğunluqları vaxtında korreksiya etmək üçün kardioloq, kardiocərrah tərəfindən diqqətli dinamik müşahidəyə ehtiyac duyurlar. Həmçinin xəstələrə, ilk növbədə antikoaqulyantları, zəruri hallarda isə digər qrup preparatları əhatə edən dəstəkləyici müalicə təyin edilir.
Profilaktika
Qazanılmış ürək qüsurlarının inkişaf riskini azaltmağa aşağıdakılar kömək edəcək:
- infeksiyanın ürəyə yayılmasının və ya patologiyanın xronikiləşməsinin qarşısını almaq üçün infeksion xəstəliklərin vaxtında müalicəsi;
- autoimmun xəstəliklərin və maddələr mübadiləsi patologiyasının adekvat müalicəsi, onların davamlı remissiyasına nail olunması;
- rasional, balanslaşdırılmış qidalanma;
- stresslərin minimuma endirilməsi;
- kifayət qədər yuxu;
- fəal həyat tərzi, heç olmasa piyada gəzintilər həcmində gündəlik fiziki aktivlik;
- zərərli vərdişlərdən (siqaretçəkmə, spirtli içki qəbulu, narkotik qəbulu) imtina.
Yadda saxla!
Mən praktik həkiməm və ürək qüsuru olan xəstələri müntəzəm müşahidə edirəm. Deyə bilərəm ki, müxtəlif xəstələrdə eyni qüsur fərqli şəkildə gedir, fərqli sürətlə proqressivləşir, həyat keyfiyyətini müxtəlif dərəcədə pisləşdirir. Bu, qüsurun səbəbindən, xəstənin yaşından, onda mövcud olan digər somatik patologiyadan, maddələr mübadiləsi xüsusiyyətlərindən, həyat tərzindən və digər amillərdən asılıdır. Lakin patologiya bu gün ürək çatışmazlığı simptomları yaratmasa və xəstəyə diskomfort verməsə belə, bu o demək deyil ki, sabah provokasiyaedici amilin təsiri altında o sürətlə proqressivləşməyəcək. Məhz buna görə ürək qüsuru olan xəstələr kardioloq həkimin dispanser nəzarətində olmalıdırlar: onun təyin etdiyi müntəzəmliklə nəzarət müayinəsinə gəlməli, vəziyyətin mümkün pisləşməsini vaxtında diaqnostika etmək üçün minimum sayda müayinədən keçməli, mütəxəssisin tövsiyə etdiyi dəstəkləyici müalicəni qəbul etməlidirlər. Öz sağlamlığına diqqətli yanaşma xəstənin ömrünü uzadacaq və onun keyfiyyətini uzun müddət yüksək səviyyədə saxlayacaq.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Ağciyər hipertenziyası
- Mədəciklərarası çəpər defekti
- Qulaqcıqlararası çəpər defekti
- Aortanın koarktasiyası
- Açıq arterial axacaq
- Fallo tetradası
- Açıq oval pəncərə
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası
- Ağciyər ödemi
- Ailəvi hiperxolesterinemiya
- Aorta anevrizması
- Aorta qapağı çatışmazlığı
- Aortal stenoz
- Aortanın laylanması
- Arterial hipotenziya
Faydalı Məqalələr
Anadangəlmə ürək qüsurları
Anadangəlmə ürək qüsurları - ürəyin (o cümlədən onun qapaqlarının, arakəsmələrinin) və iri damarların bətndaxili inkişaf anomaliyalarıdır. Onların tezliyi…
İstiqamət: Kardiologiya
Suallar və cavablar
Dəqiq diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri və fərdi risklər nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Apqar balı: doğuşdan sonrakı ilk qiymətləndirmə nəyi göstərir?
Doğuşdan sonra valideynlər tez-tez “Apqar neçə oldu?” sualını verirlər. Apqar balı yenidoğulmuşun ilk dəqiqələrdəki vəziyyətini təsvir etmək üçün…
İstiqamət: Pediatriya / Ginekologiya
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Piylənmə zamanı arterial hipertoniya və obstruktiv yuxu apnoesi sindromu
Piylənmə ilə xarici tənəffüs funksiyasının bütöv bir sıra pozğunluqları bağlıdır. Artıq bədən çəkisi olan şəxslərdə ağciyər ventilyasiyasına tələbat…
İstiqamət: Kardiologiya / Somnologiya
Arterial hipertoniya
Arterial hipertoniya (AH) – ürəyin və damarların ən geniş yayılmış xəstəliklərindən biridir. Xəstələrin əksəriyyəti müəyyən vaxta qədər xəstə…
İstiqamət: Kardiologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
