Kompüter görmə sindromu (rəqəmsal göz yorğunluğu) kompüter, planşet və smartfon ekranına uzun müddət baxdıqda yaranan gözlərin yorulması, quruluq, bulanıq görmə və baş ağrısıdır. Düzgün iş rejimi, iş yerinin təşkili və görmə qüsurlarının korreksiyası əlamətləri azaldır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Rəqəmsal göz yorğunluğu
- kompüter vizual sindromu
- ekran qarşısında göz yorğunluğu
Xəstəlik haqqında
Kompüter görmə sindromu ekranla uzunmüddətli iş zamanı yaranan göz və görmə şikayətlərinin məcmusudur. Ekrana baxarkən göz yaxın məsafədə uzun müddət fokuslanır, gözü qırpma tezliyi isə xeyli azalır. Nəticədə akkomodasiya əzələsi (göz büllurunun fokusunu dəyişən əzələ) yorulur, gözyaşı təbəqəsi buxarlanır və göz səthi quruyur. Əlamətlər adətən iş gününün sonunda güclənir və istirahətdən sonra azalır.
Sindrom ofis işçilərində, tələbələrdə, məktəblilərdə, proqramçılarda və kompüter oyunları ilə çox məşğul olanlarda geniş yayılıb. O, gözün daimi zədələnməsinə səbəb olmur, lakin iş qabiliyyətini və həyat keyfiyyətini azaldır. Bundan əlavə, onun əlamətləri arxasında çox vaxt korreksiya olunmamış görmə qüsuru və ya quru göz sindromu gizlənir. Uşaqlarda isə yaxından çox işləmək və açıq havada az vaxt keçirmək miopiyanın inkişafı ilə əlaqələndirilir.
Kağız üzərində oxumaqla müqayisədə ekranla iş gözə daha çox yük salır: hərflərin kənarları daha az kəskin olur, ekran parlayır, mətn və şəkillər tez-tez dəyişir, insan isə adətən fasiləsiz işləyir. Smartfonlarda kiçik şrift və gözə yaxın məsafə bu yükü daha da artırır.
Səbəbləri
Sindromun yaranmasında ekranla işin özü, iş yerinin şəraiti və gözün fərdi xüsusiyyətləri birlikdə rol oynayır:
- fasiləsiz uzun müddət ekrana baxmaq – akkomodasiya əzələsi saatlarla gərgin vəziyyətdə qalır;
- göz qırpmanın azalması – diqqətlə ekrana baxarkən insan daha az və natamam qırpır, gözyaşı təbəqəsi buxarlanır;
- korreksiya olunmamış və ya düzgün korreksiya olunmamış görmə qüsurları – uzaqgörmə, astiqmatizm, yüngül miopiya, qırx yaşdan sonra presbiopiya; göz aydın görmək üçün əlavə gərginlik sərf edir;
- ekranın düzgün yerləşdirilməməsi – çox yaxın, çox yuxarı və ya yan tərəfdə; yuxarı baxarkən göz yarığı genişlənir və göz daha tez quruyur;
- işıqlandırmanın uyğunsuzluğu – zəif və ya həddən artıq parlaq işıq, pəncərədən və lampalardan ekranda əks olunmalar, ekranla otaq arasında böyük parlaqlıq fərqi;
- quru hava – kondisioner, qızdırıcı, ventilyatorun birbaşa üzə yönəlməsi;
- kontakt linzalar – göz səthinin quruluğunu artıra bilər;
- binokulyar görmənin və konvergensiyanın pozuntuları – gözlərin yaxın obyektə birgə yönəlməsinin çətinləşməsi;
- göz qapaqlarının xəstəlikləri – blefarit və meybom vəzilərinin disfunksiyası gözyaşının keyfiyyətini pisləşdirir;
- səhv duruş və iş yerinin erqonomikasının pozulması – boyun və çiyin əzələlərinin gərginliyi baş ağrısını gücləndirir.
Klinik mənzərə
Əlamətlər fərdi olur və ekran qarşısında keçirilən vaxtla birbaşa əlaqəlidir. Onları şərti olaraq üç qrupa bölmək olar.
- göz səthi ilə bağlı əlamətlər – gözlərdə yanma, «qum» və ya yad cisim hissi, qızartı, quruluq və ya, əksinə, refleks yaşarma;
- görmə ilə bağlı əlamətlər – bulanıq görmə, uzaqdan yaxına və əksinə baxışı keçirməkdə çətinlik, hərflərin «üzməsi», gözlərdə yorğunluq və ağırlıq;
- işığa həssaslıq – parlaq ekrandan və işıqdan narahatlıq;
- ümumi əlamətlər – alın və gicgahda baş ağrısı, boyun, çiyin və bel ağrıları, diqqətin və iş qabiliyyətinin azalması.
Uşaqlar adətən şikayət etmir: onlar gözlərini tez-tez ovuşdurur, qıyır, ekrana çox yaxın oturur, baş ağrısından şikayət edir. Qırx yaşdan sonra yaxından görmə çətinliyi presbiopiya ilə bağlı daha qabarıq olur.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər: görmə kəskin pisləşibsə, gözdə güclü ağrı, ikiləşmə, işıq mənbəyi ətrafında rəngli dairələr, bir gözdə qəfil görmə itkisi, gözün önündə «pərdə» və ya çoxlu «uçan nöqtələr», gözdən irinli axıntı yaranıbsa. Bu əlamətlər kompüter görmə sindromuna aid deyil və təcili oftalmoloq müayinəsi tələb edir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu oftalmoloq şikayətlər, iş şəraiti və müayinə nəticələri əsasında qoyur. Məqsəd əlamətlərin səbəbini – görmə qüsurunu, quru gözü və ya akkomodasiya pozuntusunu – aşkarlamaqdır.
- anamnez – ekran qarşısında keçirilən vaxt, iş yerinin təşkili, eynək və ya kontakt linzaların istifadəsi, şikayətlərin günün hansı vaxtında artması;
- görmə itiliyinin və refraksiyanın yoxlanılması – avtorefraktometriya və eynək seçimi; həm uzaq, həm də ekran məsafəsi üçün;
- akkomodasiya ehtiyatının, binokulyar görmənin və konvergensiyanın qiymətləndirilməsi – gözlərin yaxın məsafədə birgə işləmə qabiliyyətini göstərir;
- gözün ön hissəsinin biomikroskopiyası – göz qapaqlarının, buynuz qişanın və konyunktivanın vəziyyəti, blefarit əlamətləri;
- quru göz testləri – Şirmer sınağı (gözyaşı ifrazının miqdarı), gözyaşı təbəqəsinin sabitliyinin qiymətləndirilməsi, xüsusi boyalarla göz səthinin rənglənməsi;
- göz dibinin müayinəsi və göz daxili təzyiqin ölçülməsi – digər göz xəstəliklərini istisna etmək üçün.
Differensial diaqnostikada sindrom allergik və infeksion konyunktivitdən, qlaukomadan, miqrendən və nevroloji səbəbli baş ağrılarından ayırd edilir.
Ağırlaşmalar
- xroniki quru göz sindromu – göz səthinin daimi qıcıqlanması, yanma və qızartı, kontakt linzalara dözümsüzlük;
- tez-tez təkrarlanan baş ağrıları – xüsusən gərginlik tipli, iş gününün sonunda güclənən;
- uşaq və yeniyetmələrdə miopiyanın inkişafı və irəliləməsi riski – uzunmüddətli yaxın iş və açıq havada az olmaq fonunda;
- iş qabiliyyətinin, diqqətin və yuxu keyfiyyətinin azalması – xüsusən axşam saatlarında ekrandan uzun istifadə zamanı;
- boyun, çiyin və bel ağrıları – səhv duruş və iş yerinin düzgün təşkil olunmaması ilə bağlı.
Müalicə
Müalicənin əsasını əlamətlərin səbəbinin aradan qaldırılması və iş rejiminin dəyişdirilməsi təşkil edir. Çox vaxt bir neçə sadə tədbir kifayət edir.
- Görmə qüsurlarının korreksiyası – ekran məsafəsi üçün xüsusi seçilmiş eynək, lazım olduqda ofis və ya proqressiv linzalar. Qırx yaşdan sonra yaxın və orta məsafə üçün korreksiya xüsusilə vacibdir.
- Quru gözün müalicəsi – süni gözyaşı preparatları (nəmləndirici damcılar və gellər), göz qapaqlarının gigiyenası və isti kompreslər (meybom vəzilərinin disfunksiyasında). Preparatın növünü oftalmoloq seçir; uzunmüddətli istifadə üçün adətən konservantsız formalara üstünlük verilir.
- İş rejimi – «20-20-20» qaydası: hər iyirmi dəqiqədən bir ən azı iyirmi saniyə ərzində təxminən altı metr uzaqdakı obyektə baxmaq; bundan əlavə, müntəzəm qısa fasilələr, ayağa qalxıb hərəkət etmək.
- Akkomodasiya və konvergensiya pozuntularında – oftalmoloqun təyin etdiyi göz məşqləri və ya xüsusi aparat müalicəsi.
- Gözü şüurlu şəkildə tez-tez və tam qırpmaq – xüsusən diqqət tələb edən iş zamanı.
- Kontakt linza istifadəçiləri üçün – linza taxma vaxtını azaltmaq, uzun ekran işində eynəyə keçmək, linza növünü həkimlə dəqiqləşdirmək.
«Mavi işıq» filtrli eynəklərin göz yorğunluğunu azaltdığı elmi cəhətdən təsdiqlənməyib. Nə etmək olmaz: damarları daraldan «qızartını aradan qaldıran» damcıları müntəzəm istifadə etmək, steroid tərkibli damcıları həkim təyinatı olmadan damcıtmaq, başqasının eynəyini taxmaq və ya eynəyi oftalmoloq müayinəsi olmadan almaq.
Profilaktika
- ekranı gözdən təxminən bir qol uzunluğu məsafədə, yuxarı kənarı göz səviyyəsində və ya bir qədər aşağıda yerləşdirmək;
- parlaqlıq və kontrastı otağın işıqlandırmasına uyğunlaşdırmaq, pəncərə və lampalardan əks olunmaları aradan qaldırmaq;
- şriftin ölçüsünü rahat oxunacaq qədər böyütmək, smartfonu gözə çox yaxın tutmamaq;
- otaq havasını nəmləndirmək, kondisioner və ventilyator axınını üzə yönəltməmək;
- düz oturmaq, stul və masanın hündürlüyünü tənzimləmək;
- uşaqlarda ekran vaxtını məhdudlaşdırmaq və hər gün açıq havada kifayət qədər vaxt keçirməyi təmin etmək;
- görmə qüsurları olduqda və ya şikayətlər yarandıqda oftalmoloqa müntəzəm müraciət etmək;
- yatmazdan əvvəl ekrandan istifadəni azaltmaq – bu, gözləri dincəldir və yuxu keyfiyyətini yaxşılaşdırır;
- kontakt linzalardan istifadə qaydalarına ciddi əməl etmək, onları müəyyən olunmuş müddətdən artıq taxmamaq.
Hansı həkimə müraciət etməli
Göz yorğunluğu, quruluq və bulanıq görmə şikayətləri ilə oftalmoloqa müraciət etmək lazımdır. Uşaqlarda uşaq oftalmoloqu, tez-tez baş ağrıları və boyun ağrılarında isə əlavə olaraq nevroloq məsləhəti faydalı ola bilər.
Yadda saxla!
Kompüter görmə sindromu gözü zədələmir, lakin onun əlamətləri çox vaxt korreksiya olunmamış görmə qüsurunu və quru göz sindromunu gizlədir.
- Gözlər tez-tez yorulursa, görmənizi oftalmoloqa yoxlatdırın.
- Ekrandan müntəzəm fasilələr verin və gözünüzü qırpmağı unutmayın.
- Damcıları özbaşına uzun müddət istifadə etməyin.
- Uşaqlar üçün açıq havada gəzinti ekran vaxtı qədər vacibdir.
Faydalı Məqalələr
Kompüter və görmə
Kompüterlə işləyərkən, rahat vəziyyəti asanlıqla tapmağın mümkün olduğu kitab oxumaqdan fərqli olaraq, insan tamamilə displeyin vəziyyətindən asılı olur.…
İstiqamət: Oftalmologiya
Suallar və cavablar
Böyüklərdə ekran qarşısında iş gözün daimi zədələnməsinə səbəb olmur, lakin yorğunluq və quruluq yaradır. Uşaqlarda isə uzun müddət yaxından işləmək və açıq havada az olmaq miopiyanın inkişafı ilə əlaqəlidir.
Görmə qüsuru və ya qırx yaşdan sonra presbiopiya varsa, ekran məsafəsinə uyğun seçilmiş eynək əlamətləri xeyli azaldır. Görmə normaldırsa, adətən xüsusi eynək tələb olunmur.
Konservantsız süni gözyaşı preparatlarından uzun müddət istifadə etmək olar. Damarları daraldan «qızartını aradan qaldıran» damcıları isə müntəzəm istifadə etmək tövsiyə olunmur. Uyğun preparatı oftalmoloq seçməlidir.
Mövcud məlumatlara görə, mavi işıq filtrli eynəklər göz yorğunluğunu və quruluğu azaltmır. Daha effektiv tədbirlər görmə qüsurunun düzgün korreksiyası, fasilələr, iş yerinin düzgün təşkili və quru gözün müalicəsidir.
Bu rejimlər bəzi insanlara daha rahat gəlir, xüsusən axşam saatlarında zəif işıqda. Lakin onlar fasilələri və düzgün iş rejimini əvəz etmir. Əsas odur ki, ekranın parlaqlığı otağın işıqlandırmasına uyğun olsun.
Ekran vaxtı uşağın yaşına uyğun olaraq məhdudlaşdırılmalıdır: kiçik yaşlarda minimum, məktəb yaşında isə fasilələrlə və açıq havada fəaliyyətlə növbələşdirilərək. Konkret tövsiyələri pediatr və uşaq oftalmoloqu uşağın görmə vəziyyətinə görə verə bilər.
Mövzu üzrə məqalələr
Gözün diafanoskopiyası
Gözün diafanoskopiyası — göz almasının istiqamətlənmiş, dar konsentrasiyalı işıq dəstəsi ilə şəffaflandırılmasına əsaslanan müayinədir. Eyni zamanda yaxınlıqda yerləşən…
İstiqamət: Oftalmologiya
Kompüter və görmə
Kompüterlə işləyərkən, rahat vəziyyəti asanlıqla tapmağın mümkün olduğu kitab oxumaqdan fərqli olaraq, insan tamamilə displeyin vəziyyətindən asılı olur.…
İstiqamət: Oftalmologiya
Gözün deşici olmayan yaralanmaları
Gözün deşici olmayan yaralanması digər travmalardan onunla fərqlənir ki, göz almasının kapsulu zədələnməmiş qalır. Ən çox belə yaralanmalar…
İstiqamət: Oftalmologiya
Göz bülluru cərrahiyyəsinin müasir üsulları
Kataraktanın ultrasəslə kənarlaşdırılmasının (fakoemulsifikasiyanın) geniş klinik praktikaya tətbiqi büllur cərrahiyyəsi sahəsində təhlükəsizlik və proqnozlaşdırıla bilənlik baxımından əhəmiyyətli tərəqqiyə…
İstiqamət: Oftalmocərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
