Optik nevrit görmə sinirinin iltihabıdır. Adətən bir gözdə bir neçə gün ərzində görmə pisləşir, rənglər solğun görünür, gözü hərəkət etdirdikdə ağrı olur. Çox vaxt gənc qadınlarda rast gəlinir və dağınıq sklerozun ilk əlaməti ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Görmə sinirinin nevriti
- görmə sinirinin iltihabı
- retrobulbar nevrit
- papillit
- Neuritis optica
Xəstəlik haqqında
Görmə siniri göz almasından beynə görmə siqnallarını ötürən sinir liflərinin toplusudur. Optik nevritdə sinirin örtüyünün (miyelinin) iltihabı və zədələnməsi siqnal ötürülməsini pozur, nəticədə görmə itiliyi azalır, rənglər solğunlaşır, görmə sahəsində ləkə yaranır.
Xəstəlik ən çox gənc və orta yaşlı insanlarda, xüsusən qadınlarda rast gəlinir. Uşaqlarda optik nevrit daha çox virus infeksiyasından sonra yaranır (peyvənddən sonra yaranması çox nadirdir), tez-tez hər iki gözü tutur. Əksər pasiyentlərdə görmə bir neçə həftə-ay ərzində əhəmiyyətli dərəcədə bərpa olunur.
Optik nevrit dağınıq skleroz, neyromielit optika spektri xəstəlikləri və MOG anticisimləri ilə əlaqəli xəstəlik kimi autoimmun xəstəliklərlə sıx bağlıdır. Bəzən o, dağınıq sklerozun ilk əlamətidir. Ona görə görmə pisləşən hər bir halda həm oftalmoloji, həm də nevroloji müayinə vacibdir.
Səbəbləri
Optik nevrit əksər hallarda immun sistemin öz sinir toxumasına qarşı yönəlmiş iltihabı nəticəsində yaranır. Əsas səbəblər:
- Demielinizasiyaedici xəstəliklər – dağınıq skleroz (ən çox rast gəlinən səbəb), neyromielit optika spektri xəstəlikləri (qanda AQP4 anticisimləri), MOG anticisimləri ilə əlaqəli xəstəlik; bu hallarda immun sistem sinir liflərinin örtüyünü zədələyir;
- İnfeksiyalar – virus infeksiyalarından sonra (xüsusən uşaqlarda), həmçinin sifilis, Laym borreliozu, vərəm, herpes infeksiyaları; bu səbəblərin aşkarlanması vacibdir, çünki onlar xüsusi müalicə tələb edir;
- Sistem autoimmun xəstəliklər – sistemli qırmızı qurdeşənəyi, sarkoidoz, vaskulitlər;
- Bəzi dərmanlar və toksinlər – nadir hallarda görmə sinirinə toksik təsir göstərir;
- Qonşu nahiyələrdən iltihabın keçməsi – burunyanı ciblərin və orbitin iltihabı;
- İdiopatik – səbəb aşkar edilmir.
Risk amillərinə gənc yaş, qadın cinsi, ailədə dağınıq skleroz hallarının olması, D vitamini çatışmazlığı və siqaret çəkmə aiddir.
Təsnifat
- Retrobulbar nevrit – iltihab sinirin göz almasının arxasındakı hissəsindədir; göz dibi normal görünür; böyüklərdə ən çox rast gəlinən formadır;
- Papillit – sinirin göz dibində görünən diski şişir; uşaqlarda daha tez-tez rast gəlinir;
- Neyroretinit – sinirlə yanaşı torlu qişa da zədələnir; adətən infeksiyalarla əlaqəlidir;
- Tipik və atipik optik nevrit – tipik forma dağınıq skleroz üçün xarakterikdir, atipik forma (ağır görmə itkisi, ağrısız gediş, hər iki gözün zədələnməsi, zəif bərpa) neyromielit optika və digər səbəblərə şübhə yaradır.
Klinik mənzərə
Əlamətlər adətən bir neçə saat-gün ərzində inkişaf edir, bir-iki həftə ərzində ən yüksək həddə çatır və sonra tədricən geriləyir.
- görmənin pisləşməsi – adətən bir gözdə; yüngül bulanıqlıqdan ağır görmə itkisinə qədər ola bilər;
- göz ağrısı – gözü hərəkət etdirdikdə və ya göz arxasında; çox vaxt görmə pisləşməsindən bir qədər əvvəl başlayır;
- rəng görməsinin pozulması – rənglər solğun, «yuyulmuş» görünür, xüsusən qırmızı rəng;
- görmə sahəsinin mərkəzində ləkə və ya ayrı-ayrı hissələrin «düşməsi»;
- işıq parıltıları – gözü hərəkət etdirdikdə qısamüddətli işıqlanmalar;
- istidə, isti vannadan və ya fiziki yükdən sonra görmənin müvəqqəti pisləşməsi – keçirilmiş optik nevritdən sonra da müşahidə oluna bilər.
Uşaqlarda hər iki gözün eyni vaxtda zədələnməsi və ağır görmə itkisi daha tez-tez olur, lakin bərpa adətən yaxşı gedir. Hamiləlik zamanı dağınıq skleroz kəskinləşmələri nisbətən az olur, doğuşdan sonrakı ilk aylarda isə risk arta bilər.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər görmə qəfil itərsə və ya kəskin pisləşərsə, hər iki göz eyni vaxtda tutularsa, görmə itkisi ağrısız olarsa, əlli yaşdan yuxarı insanda görmə pisləşməsi ilə yanaşı gicgah nahiyəsində ağrı və ya çeynəmə zamanı çənə ağrısı olarsa, həmçinin əl-ayaqda zəiflik, keyimə, ikiləşmə və ya tarazlıq pozuntusu yaranarsa.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu oftalmoloq və nevroloq birgə qoyur. Həkim əlamətlərin nə vaxt və necə başladığını, ağrının olub-olmadığını, keçirilmiş infeksiyaları və digər nevroloji şikayətləri soruşur.
- görmə itiliyinin, rəng görməsinin və görmə sahəsinin yoxlanılması – zədələnmənin dərəcəsini müəyyən edir və bərpanı izləməyə imkan verir;
- bəbəyin işığa reaksiyasının qiymətləndirilməsi – zədələnmiş tərəfdə xarakterik kənaraçıxma aşkarlanır;
- göz dibinin müayinəsi və optik koherent tomoqrafiya – sinir diskinin şişini, sonrakı mərhələdə isə sinir liflərinin incəlməsini göstərir;
- beynin və orbitlərin kontrastla MRT-si – sinir iltihabını təsdiqləyir, beyində dağınıq skleroz ocaqlarını aşkar edir və digər səbəbləri (şiş, sıxılma) istisna edir;
- qan analizləri – AQP4 və MOG anticisimləri, infeksion (sifilis, borrelioz) və autoimmun markerlər, iltihab göstəriciləri;
- göstərişə görə – onurğa beyni mayesinin müayinəsi, görmə ilə oyadılmış potensiallar.
Differensial diaqnostika işemik optik neyropatiya, nəhəng hüceyrəli arteriit, görmə sinirinin şiş və ya anevrizma ilə sıxılması, irsi optik neyropatiya və torlu qişa xəstəlikləri ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- görmənin natamam bərpası, rəng görməsində və kontrast həssaslığında qalıq pozuntular;
- görmə sinirinin atrofiyası – sinir liflərinin geri dönməz itkisi;
- eyni və ya digər gözdə təkrarlanan optik nevrit;
- dağınıq sklerozun və ya digər demielinizasiyaedici xəstəliklərin inkişafı;
- neyromielit optikada müalicəsiz qaldıqda ağır və davamlı görmə itkisi;
- qlükokortikoid müalicəsinin yan təsirləri – qanda şəkərin artması, yuxu və əhval pozuntuları.
Ağırlaşmaların əksəriyyətinin qarşısını vaxtında diaqnostika, əsas xəstəliyin düzgün müəyyən edilməsi və müntəzəm nevroloji müşahidə ilə almaq mümkündür.
Müalicə
Müalicənin taktikası optik nevritin səbəbindən, görmə itkisinin dərəcəsindən və formanın tipik və ya atipik olmasından asılıdır. Tipik optik nevrit bəzən müalicəsiz də özbaşına geriləyir, lakin qərarı yalnız mütəxəssis müayinədən sonra verir.
- Venadaxili qlükokortikoidlər – qısa kurs şəklində, sonra bəzən tabletlərlə tədricən azaldılan davam; görmənin bərpasını sürətləndirir, lakin son nəticəyə təsiri məhduddur, ona görə qərar fərdi verilir;
- Plazmaferez – ağır, hormonlara cavab verməyən hallarda, xüsusən neyromielit optikada; bu formalarda müalicəyə nə qədər tez başlansa, nəticə bir o qədər yaxşı olur;
- Əsas xəstəliyin müalicəsi – dağınıq skleroz və ya neyromielit optika təsdiqləndikdə xəstəliyi modifikasiya edən uzunmüddətli immun müalicə; təkrar kəskinləşmələrin və yeni ocaqların qarşısını alır;
- İnfeksion səbəblərdə – törədiciyə qarşı müvafiq müalicə (antibakterial və ya antiviral preparatlar);
- Simptomatik müalicə – ağrının azaldılması, həkimin tövsiyəsi ilə.
Qlükokortikoidlər mədə qıcıqlanması, qanda şəkərin və təzyiqin artması, yuxusuzluq kimi yan təsirlər verə bilər; diabet və mədə xorası olanlar bu barədə həkimə əvvəlcədən məlumat verməlidir.
Hormonların venadaxili kurs olmadan yalnız tablet şəklində qəbulu tipik optik nevritdə təkrarlanma riskini artıra bilər. Hormonları özbaşına qəbul etmək və ya müayinəsiz «göz damcıları» ilə müalicəyə çalışmaq olmaz – müalicəni yalnız mütəxəssis təyin etməlidir. Kəskin dövrdə gözü yormamaq, isti vanna və saunadan çəkinmək məsləhətdir.
Profilaktika
Optik nevritin spesifik profilaktikası yoxdur. Təkrarlanma və ağırlaşma riskini azaltmaq üçün:
- dağınıq skleroz və ya neyromielit optika diaqnozu qoyulduqda xəstəliyi modifikasiya edən müalicəyə ciddi riayət etmək;
- nevroloq və oftalmoloqun müntəzəm müşahidəsində olmaq;
- D vitamini çatışmazlığını həkim nəzarəti ilə korreksiya etmək;
- siqaretdən imtina etmək;
- infeksiyaları vaxtında müalicə etmək;
- görmədə istənilən yeni dəyişiklik zamanı gecikmədən müraciət etmək;
- müntəzəm fiziki aktivlik, sağlam qidalanma və yuxu rejimi ilə ümumi sağlamlığı qorumaq;
- dağınıq sklerozda yeni əlamətləri (keyimə, zəiflik, tarazlıq pozuntusu) qeyd edib həkimə göstərmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Görmə qəfil pisləşdikdə əvvəlcə oftalmoloqa müraciət etmək lazımdır. Diaqnoz təsdiqləndikdən sonra müalicə və uzunmüddətli müşahidə nevroloqla birgə aparılır.
Yadda saxla!
Bir gözdə görmənin qəfil pisləşməsi və göz hərəkətində ağrı təcili müayinə tələb edir.
- Oftalmoloq və nevroloq müayinəsini təxirə salmayın.
- MRT optik nevritin səbəbini və proqnozunu müəyyən etmək üçün vacibdir.
- Hormonları özbaşına qəbul etməyin – müalicəni yalnız mütəxəssis seçir.
- Görmə bərpa olunsa da, nevroloq müşahidəsini davam etdirin.
Suallar və cavablar
Əksər pasiyentlərdə görmə bir neçə həftə-ay ərzində əhəmiyyətli dərəcədə bərpa olunur. Bəzilərində rəng görməsində, kontrast həssaslığında yüngül pozuntular qala bilər. Neyromielit optika ilə əlaqəli formalarda bərpa daha az ola bilər, ona görə erkən müalicə vacibdir.
Xeyr. Risk MRT-də beyində ocaqların olub-olmamasından asılıdır. Ocaqlar yoxdursa, risk xeyli aşağıdır. Ona görə MRT və nevroloq müşahidəsi vacibdir.
Tipik optik nevritdə hormonlar görmənin bərpasını sürətləndirir, lakin son nəticəni əhəmiyyətli dərəcədə dəyişmir. Atipik formalarda və neyromielit optikada isə təcili və intensiv müalicə vacibdir. Qərarı mütəxəssis verir.
Optik nevrit yoluxucu deyil, lakin sonradan digər gözdə də iltihab yarana bilər. Bu ehtimal xüsusən dağınıq skleroz və neyromielit optikada yüksəkdir. Digər gözdə görmə dəyişərsə, dərhal həkimə müraciət edin.
Keçirilmiş optik nevritdən sonra bədən temperaturu artdıqda görmənin qısamüddətli pisləşməsi tez-tez müşahidə olunur və soyuduqdan sonra keçir. Bu, yeni iltihab demək deyil. Lakin görmə bir gündən artıq pis qalarsa, həkimə müraciət etmək lazımdır.
Optik nevrit hamiləliyə əks-göstəriş deyil. Dağınıq skleroz və ya neyromielit optika üçün müalicə alırsınızsa, hamiləliyi əvvəlcədən nevroloqla planlaşdırmaq lazımdır, çünki bəzi preparatlar hamiləlikdə dəyişdirilməli və ya dayandırılmalıdır.
Mövzu üzrə məqalələr
Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq
Epilepsiyası olan bir çox qadında hamiləlik uğurla davam edə bilər. Bunun üçün tutmaların nəzarəti və dərmanların hamiləliyə uyğunluğu…
İstiqamət: Nevrologiya / Ginekologiya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Gözün diafanoskopiyası
Gözün diafanoskopiyası — göz almasının istiqamətlənmiş, dar konsentrasiyalı işıq dəstəsi ilə şəffaflandırılmasına əsaslanan müayinədir. Eyni zamanda yaxınlıqda yerləşən…
İstiqamət: Oftalmologiya
Başgicəllənmə
Başgicəllənmə. İnsana ətrafındakı əşyaların və (ya) öz bədəninin müəyyən istiqamətə hərəkət etdiyi və ya fırlandığı təsəvvürünü yaradan vəziyyət…
İstiqamət: Nevrologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
