Kavasaki xəstəliyi əsasən beş yaşa qədər uşaqlarda rast gəlinən kəskin sistem vaskulitdir. Beş gündən çox davam edən yüksək hərarət, gözlərin qızarması, səpgi, dodaq və dilin dəyişiklikləri ilə gedir. Vaxtında müalicə ürəyin koronar arteriyalarının zədələnməsinin qarşısını alır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Selikli qişa-dəri limfa düyün sindromu
- Kavasaki sindromu
Xəstəlik haqqında
Kavasaki xəstəliyi orta ölçülü arteriyaların divarının kəskin iltihabı (vaskulit) ilə gedən xəstəlikdir. Ən çox beş yaşa qədər uşaqlar, xüsusən körpələr və məktəbəqədər yaşlı uşaqlar xəstələnir; yeniyetmələrdə və böyüklərdə nadir hallarda rast gəlinir. Xəstəlik ilk dəfə Yaponiyada təsvir edilib və onu təsvir edən həkimin adını daşıyır.
Ən təhlükəli nəticə – ürəyi qanla təmin edən koronar arteriyaların genişlənməsi və anevrizmalarıdır. Anevrizmalar gələcəkdə tromboza, koronar arteriyanın daralmasına və hətta uşaqlıqda miokard infarktına səbəb ola bilər. Buna görə Kavasaki xəstəliyi inkişaf etmiş ölkələrdə uşaqlarda qazanılmış ürək xəstəliklərinin əsas səbəbi sayılır.
Xəstəlik yoluxucu deyil, insandan insana keçmir. Əsas çətinlik ondadır ki, ilk günlərdə o, adi virus infeksiyasına və ya allergiyaya bənzəyir. Ən vacib xəbərdarlıq siqnalı – hərarətsalıcılara zəif cavab verən, beş gündən çox davam edən qızdırmadır. Xəstəliyin ilk on günündə başlanan venadaxili immunoqlobulin müalicəsi koronar ağırlaşmaların riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
Səbəbləri
Kavasaki xəstəliyinin dəqiq səbəbi hələ məlum deyil. Ehtimal olunur ki, irsi meyilli uşaqda hansısa infeksion və ya ətraf mühit amilinə qarşı immun sistem həddən artıq güclü reaksiya verir və bu reaksiya damar divarını zədələyir. Məlum risk amilləri:
- yaş – xəstələrin əksəriyyəti beş yaşa qədər uşaqlardır; altı aydan kiçik körpələrdə xəstəlik nadir olsa da, daha ağır gedir və çox vaxt natamam formada olur;
- cins – oğlanlar qızlardan daha tez-tez xəstələnir;
- mənşə – Şərqi Asiya mənşəli uşaqlarda daha tez-tez rast gəlinir, lakin xəstəlik bütün xalqlarda olur;
- genetik meyillilik – xəstəlik keçirmiş uşağın bacı-qardaşlarında risk bir qədər yüksəkdir, bu isə immun reaksiyanın irsi xüsusiyyətləri ilə izah olunur;
- mövsümilik – qış və yaz aylarında halların artması infeksion amilin rolunu düşündürür;
- yoluxma yolu yoxdur – xəstəlik təmasla ötürülmür, karantin və təcrid tələb olunmur.
Mərhələlər
- Kəskin (qızdırma) mərhələsi – ilk bir-iki həftə: yüksək hərarət, gözlərin və dodaqların qızarması, səpgi, əl-ayaqların şişməsi, limfa düyününün böyüməsi; miokardit mümkündür;
- Yarımkəskin mərhələ – hərarət düşür, barmaq uclarında dəri soyulur, qanda trombositlər kəskin artır; koronar anevrizmalar və tromboz riski məhz bu dövrdə ən yüksəkdir;
- Sağalma mərhələsi – əlamətlər tam keçir, qan göstəriciləri normallaşır; adətən xəstəliyin başlanğıcından altı-səkkiz həftə sonra başa çatır.
Klinik mənzərə
Əsas əlamət – beş gün və daha çox davam edən, hərarətsalıcılara zəif cavab verən yüksək hərarətdir. Bununla yanaşı aşağıdakı əlamətlər müxtəlif kombinasiyada yaranır:
- hər iki gözün irinli ifrazatsız qızarması;
- dodaqların parlaq qırmızı rəngi, quruması və çatlaması, «moruq» dili, ağız selikli qişasının qızarması;
- bədəndə, çox vaxt aralıq nahiyəsində müxtəlif xarakterli səpgi;
- əl və ayaqların bərk şişməsi, ovuc və ayaq altlarının qızarması; ikinci-üçüncü həftədə barmaq uclarında dərinin təbəqələrlə soyulması;
- boyunda adətən birtərəfli böyümüş limfa düyünü;
- vərəmə qarşı peyvənd yerinin qızarması – körpələrdə xarakterik əlamətdir;
- güclü əsəbilik, ağlağanlıq, oynaq ağrıları, qarın ağrısı, qusma, ishal.
Bütün əlamətlər eyni vaxtda olmaya bilər və bəziləri artıq keçmiş ola bilər – bu, natamam (atipik) Kavasaki xəstəliyidir. Xüsusən körpələrdə uzun sürən qızdırma yeganə aydın əlamət ola bilər. Buna görə beş gündən çox davam edən qızdırma həmişə həkim müayinəsi tələb edir.
Təcili həkimə müraciət etmək və ya 103-ə zəng etmək lazımdır, əgər: uşaq çox halsızdır, oyanmaqda çətinlik çəkir; dəri solğun, soyuq və ya mərmərvaridir; təngnəfəslik, döş ağrısı, ürək döyünməsinin pozulması, huşun itirilməsi varsa; uşaq maye qəbul edə bilmir və sidiyi azalıb.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnoz əsasən klinik meyarlara əsaslanır: həkim qızdırmanın müddətini və yuxarıda sadalanan əlamətlərin sayını qiymətləndirir. Xəstəliyi təsdiqləyən tək bir analiz yoxdur, buna görə valideynlərin əlamətlərin nə vaxt başladığını və hansı ardıcıllıqla yarandığını dəqiq danışması, əvvəlki fotoşəkillər çox faydalıdır. Müayinələr:
- qan analizləri – leykositlərin artması, anemiya, EÇS və C-reaktiv zülalın yüksəlməsi iltihabın aktivliyini göstərir; trombositlər ikinci həftədə artır; qaraciyər fermentləri, albumin və natrium da qiymətləndirilir;
- sidik analizi – bakteriyasız leykositlər tez-tez aşkar edilir;
- exokardioqrafiya – əsas instrumental müayinə: koronar arteriyaların diametri ölçülür, miokard, qapaqlar və perikard qiymətləndirilir; diaqnoz zamanı və sonrakı həftələrdə təkrarlanır;
- EKQ – ritm və keçiricilik pozğunluqlarını, miokardın zədələnmə əlamətlərini aşkar edir;
- infeksiyaların istisnası – boğaz yaxması, virus müayinələri, lazım olduqda qan kulturası;
- kompüter və ya maqnit-rezonans koronaroqrafiya – böyük anevrizmalar olduqda uzunmüddətli nəzarət üçün.
Differensial diaqnostika skarlatina, qızılca, adenovirus infeksiyası, toksik şok sindromu, dərman reaksiyaları və COVID-19 ilə əlaqəli uşaqlarda multisistem iltihabi sindromla aparılır.
Ağırlaşmalar
- koronar arteriyaların genişlənməsi və anevrizmaları;
- anevrizma daxilində tromboz, koronar arteriyanın daralması, miokard infarktı;
- miokardit, perikardit, ürək qapaqlarının çatışmazlığı;
- ritm pozuntuları, ürək çatışmazlığı;
- Kavasaki şok sindromu – təzyiqin kəskin düşməsi, nadir hallarda;
- makrofaq aktivləşmə sindromu – ağır immun reaksiya, nadir hallarda;
- periferik arteriyaların anevrizmaları – qoltuqaltı, bud və digər damarlarda, əsasən ağır gedişli hallarda.
Müalicə
Kavasaki xəstəliyi stasionarda, pediatr və uşaq kardioloqunun nəzarəti altında müalicə olunur. Müalicənin məqsədi iltihabı tez söndürmək və koronar arteriyaları qorumaqdır:
- venadaxili immunoqlobulin – əsas müalicədir; ideal olaraq xəstəliyin ilk on günündə köçürülür, lakin iltihab davam edirsə, sonra da təyin oluna bilər. Əksər uşaqlarda bir-iki gün ərzində hərarət düşür;
- asetilsalisil turşusu – venadaxili immunoqlobulinlə birlikdə Kavasaki xəstəliyinin standart xəstəxana müalicəsinin bir hissəsidir. Bu, «uşaqlara aspirin verilməz» qaydasından tanınmış istisnadır: dərmanı yalnız həkim stasionarda təyin edir, əvvəlcə iltihabı azaltmaq, sonra trombların qarşısını almaq üçün istifadə olunur; müddətini exokardioqrafiyanın nəticələrinə görə həkim müəyyən edir;
- yüksək risk və ya immunoqlobulinə cavab olmadıqda – qlükokortikoidlər, təkrar immunoqlobulin, bioloji preparatlar;
- böyük koronar anevrizmalarda – antikoaqulyant müalicə, ürək ritminə nəzarət, bəzən gələcəkdə koronar arteriyalarda müdaxilə; uzunmüddətli, bəzən ömürlük kardioloq müşahidəsi.
Antiaqreqant qəbul edən uşaqlarda qrip və suçiçəyi Rey sindromu riski yaradır, buna görə qrip peyvəndi və infeksiyalar barədə həkimlə məsləhətləşmək lazımdır; uşaq qripli və ya suçiçəkli xəstə ilə təmasda olubsa, dərhal həkimə xəbər verin. İmmunoqlobulin köçürüldükdən sonra canlı peyvəndlər (qızılca, məxmərək, parotit, suçiçəyi) müəyyən müddət təxirə salınır – vaxtı pediatr müəyyən edir.
Evə yazıldıqdan sonra təyin olunmuş dərmanları buraxmamaq, exokardioqrafiya nəzarətinə vaxtında gəlmək, hərarəti izləmək vacibdir. Valideynlər heç bir halda uşağa hərarətsalıcı və ya ağrıkəsici kimi asetilsalisil turşusunu özbaşına verməməlidirlər – Kavasaki xəstəliyində bu dərmanı yalnız həkim təyin edir və müalicə onun nəzarəti altında aparılır. Müalicəni özbaşına dayandırmaq və ya xalq üsulları ilə əvəz etmək olmaz.
Profilaktika
Xəstəliyin spesifik profilaktikası və peyvəndi yoxdur. Ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün:
- beş gündən çox davam edən qızdırması olan uşağı mütləq pediatra göstərin;
- diaqnoz qoyulduqdan sonra exokardioqrafiya nəzarətini buraxmayın;
- təyin edilmiş antiaqreqant müalicəni həkimin göstərdiyi müddətdə davam etdirin;
- peyvənd təqvimini pediatrla birlikdə yenidən planlaşdırın;
- koronar zədələnmə keçirmiş uşaqda sağlam qidalanma, fiziki aktivlik, normal çəki saxlayın, gələcəkdə siqaretdən uzaq durun;
- bütün həkimlərə uşağın Kavasaki xəstəliyi keçirdiyini bildirin.
Hansı həkimə müraciət etməli
Uzun sürən qızdırma zamanı ilk növbədə pediatra müraciət etmək lazımdır. Müalicə və sonrakı nəzarət uşaq kardioloqu ilə birlikdə aparılır, bəzi hallarda uşaq revmatoloqu cəlb olunur.
Yadda saxla!
- Uşaqda beş gündən çox davam edən qızdırma, gözlərin qızarması, səpgi və dodaq dəyişiklikləri – Kavasaki xəstəliyi üçün xəbərdarlıq siqnalıdır; pediatra təcili müraciət edin.
- İlk on gündə başlanan müalicə ürəyin koronar arteriyalarını qoruyur.
- Xəstəlik yoluxucu deyil, bacı-qardaşları təcrid etməyə ehtiyac yoxdur.
- Exokardioqrafiya nəzarətini buraxmayın və uşağa heç bir dərmanı özbaşına verməyin.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Xeyr, Kavasaki xəstəliyi insandan insana keçmir. Xəstə uşağın bacı-qardaşları üçün təcrid tələb olunmur, uşaq sağaldıqdan sonra uşaq bağçasına və məktəbə qayıda bilər.
Təkrarlanma nadirdir, lakin mümkündür. Keçirmiş uşaqda yenidən uzun sürən qızdırma olarsa, həkimə əvvəlki xəstəlik barədə mütləq məlumat vermək lazımdır.
Koronar arteriyalar zədələnməyibsə, adətən sağalmadan bir neçə həftə sonra məhdudiyyətsiz idmana qayıtmaq olar. Anevrizmalar olduqda fiziki yükün həcmi kardioloq tərəfindən fərdi müəyyən edilir.
Adi hallarda asetilsalisil turşusu uşaqlara verilmir, çünki Rey sindromu riski var. Kavasaki xəstəliyi tanınmış istisnadır: burada asetilsalisil turşusu venadaxili immunoqlobulinlə birlikdə standart xəstəxana müalicəsinin bir hissəsidir və onu iltihabı azaltmaq, damarlarda trombun qarşısını almaq üçün yalnız həkim stasionarda təyin edir. Valideynlər bu dərmanı heç vaxt özbaşına, xüsusən hərarətsalıcı kimi verməməlidirlər.
Bəli, lakin cədvəl dəyişdirilir. İmmunoqlobulin köçürüldükdən sonra canlı peyvəndlər bir müddət təxirə salınır, çünki onlar zəif təsir göstərə bilər. Qrip peyvəndi isə antiaqreqant qəbul edən uşaqlar üçün xüsusilə tövsiyə olunur – vaxtı pediatr müəyyən edir.
Koronar arteriyalar zədələnməyibsə, nəzarət adətən bir neçə ay ərzində təkrar exokardioqrafiya ilə başa çatır. Anevrizmalar olduqda kardioloq müşahidəsi uzunmüddətli, bəzən ömürlük olur.
Mövzu üzrə məqalələr
Apqar balı: doğuşdan sonrakı ilk qiymətləndirmə nəyi göstərir?
Doğuşdan sonra valideynlər tez-tez “Apqar neçə oldu?” sualını verirlər. Apqar balı yenidoğulmuşun ilk dəqiqələrdəki vəziyyətini təsvir etmək üçün…
İstiqamət: Pediatriya / Ginekologiya
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Piylənmə zamanı arterial hipertoniya və obstruktiv yuxu apnoesi sindromu
Piylənmə ilə xarici tənəffüs funksiyasının bütöv bir sıra pozğunluqları bağlıdır. Artıq bədən çəkisi olan şəxslərdə ağciyər ventilyasiyasına tələbat…
İstiqamət: Kardiologiya / Somnologiya
Arterial hipertoniya
Arterial hipertoniya (AH) – ürəyin və damarların ən geniş yayılmış xəstəliklərindən biridir. Xəstələrin əksəriyyəti müəyyən vaxta qədər xəstə…
İstiqamət: Kardiologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
