Vaginal kandidoz («süd yarası») vulva və vaginanın Candida göbələkləri ilə əlaqəli iltihabıdır. Qaşınma, yanma, ağrı və kəsmikvari ağ ifrazatla təzahür edə bilər; diaqnoz və müalicəni ginekoloq seçir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Vulvovaginal kandidoz
- kandidoz kolpit
- süd yarası
- uşaqlıq yolunun göbələk infeksiyası
Xəstəlik haqqında
Vaginal kandidoz («süd yarası») uşaqlıq yolunun və xarici cinsiyyət orqanlarının Candida cinsindən olan maya göbələkləri ilə törədilən iltihabıdır. Bu göbələklər bir çox sağlam qadında uşaqlıq yolunda az miqdarda yaşayır və heç bir narahatlıq yaratmır. Xəstəlik onlar həddindən artıq çoxaldıqda — məsələn, antibiotik qəbulundan sonra, hamiləlik dövründə, nəzarətsiz şəkərli diabet fonunda və ya immunitet zəiflədikdə — inkişaf edir.
Vaginal kandidoz qadınlarda ən çox rast gəlinən ginekoloji infeksiyalardandır: qadınların təxminən dörddə üçü həyatı boyu ən azı bir dəfə onunla qarşılaşır. Kiçik bir hissəsində isə xəstəlik ildə dörd və daha çox dəfə təkrarlanır — bu, residivləşən kandidoz adlanır və xüsusi müayinə tələb edir.
Xəstəlik ən çox reproduktiv yaşlı qadınlarda rast gəlinir. O, klassik cinsi yolla keçən infeksiyalara aid edilmir, lakin cinsi əlaqə simptomları gücləndirə bilər. Vaxtında müalicə ilə vaginal kandidoz adətən tez keçir, lakin oxşar şikayətlər digər infeksiyalarda da olduğundan, diaqnozu həkim dəqiqləşdirməlidir.
Səbəbləri
Vaginal kandidozun törədicisi Candida cinsindən olan göbələklərdir, ən çox Candida albicans. Normada uşaqlıq yolunda üstünlük təşkil edən faydalı laktobakteriyalar turş mühit yaradır və göbələklərin çoxalmasına imkan vermir. Bu tarazlıq pozulduqda göbələklər artır və iltihab yaranır. Əsas risk amilləri:
- antibiotiklərin qəbulu — xüsusilə geniş təsir spektrli preparatlar faydalı laktobakteriyaları da məhv edir;
- hamiləlik — estrogen səviyyəsinin artması göbələklərin çoxalmasına şərait yaradır;
- şəkərli diabet, xüsusilə qan şəkərinə pis nəzarət olunduqda — toxumalarda qlükozanın artıqlığı göbələklər üçün qida mühitidir;
- hormonal preparatlar — estrogen tərkibli vasitələrin qəbulu;
- immunitetin zəifləməsi — İİV-infeksiyası, qlükokortikosteroidlərlə və ya immunitetə təsir edən digər preparatlarla müalicə, ağır xroniki xəstəliklər;
- yerli amillər — dar sintetik alt paltarı, yaş çimərlik paltarını uzun müddət geyinmək, uşaqlıq yolunun daxilini yumaq, ətirli intim vasitələr;
- göbələk əleyhinə vasitələrlə tez-tez özbaşına müalicə — dərmanlara az həssas Candida növlərinin seçilməsinə səbəb ola bilər.
Cinsi əlaqə bəzən kəskinləşməni təhrik edə bilər, lakin əsas yoluxma yolu deyil — çox vaxt xəstəliyin mənbəyi qadının öz mikroflorasıdır.
Təsnifat
- sadə (ağırlaşmamış) kandidoz — nadir epizodlar, yüngül və ya orta ağırlıqda əlamətlər, Candida albicans ilə törədilir, sağlam qadınlarda rast gəlinir; adi müalicəyə yaxşı cavab verir;
- ağırlaşmış kandidoz — ağır əlamətlər, digər Candida növləri ilə törədilən forma, hamiləlik, nəzarətsiz diabet və ya immunitet çatışmazlığı fonunda gedən hallar;
- residivləşən kandidoz — il ərzində dörd və daha çox təsdiqlənmiş epizod; səbəblərin axtarılmasını və uzunmüddətli müalicə planını tələb edir;
- simptomsuz daşıyıcılıq — yaxmada göbələk aşkar edilir, lakin şikayət yoxdur; adətən müalicə tələb etmir.
Klinik mənzərə
Vaginal kandidoz üçün aşağıdakı əlamətlər xarakterikdir:
- xarici cinsiyyət orqanları nahiyəsində qaşınma və yanma — çox vaxt ən narahatedici əlamətdir;
- ağ, qatı, kəsmikvari ifrazat; bəzən ifrazat az və ya sulu olur, adətən kəskin qoxusu olmur;
- vulvanın qızarması, şişkinliyi, dəridə çatlar;
- sidik ifrazı zamanı yanma (sidiyin qıcıqlanmış dəriyə toxunması ilə bağlı);
- cinsi əlaqə zamanı ağrı və narahatlıq.
Qaşınma axşam, yuxu zamanı, isti su prosedurlarından və cinsi əlaqədən sonra güclənə bilər. Əlamətlər tez-tez aybaşıdan əvvəlki günlərdə kəskinləşir.
Hamiləlikdə kandidoz daha tez-tez rast gəlinir və daha çox təkrarlanır, buna görə hər epizod barədə ginekoloqa məlumat vermək lazımdır. Qızlarda cinsi yetişkənlikdən əvvəl vaginal kandidoz nadirdir; bu yaşda qaşınma və ifrazat daha çox digər səbəblərlə bağlı olur və uşaq ginekoloqu tərəfindən qiymətləndirilməlidir. Menopauzada, hormonal müalicə olmadıqda, kandidoz nisbətən az rast gəlinir.
Xoşagəlməz «balıq» qoxusu, boz, yaşılımtıl və ya köpüklü ifrazat kandidoz üçün tipik deyil və başqa infeksiyaya işarə edə bilər.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər:
- aşağı qarında ağrı, hərarət və ya üşütmə yaranıb;
- qanlı ifrazat var, xüsusilə hamiləlik dövründə;
- cinsiyyət orqanlarında yaralar, qabarcıqlar əmələ gəlib;
- hamiləlikdə ifrazatın xarakteri kəskin dəyişib.
Şəkillərdə əlamətlər
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu ginekoloq şikayətlər, ginekoloji baxış və laborator müayinələr əsasında qoyur. Yalnız əlamətlərə görə kandidozu digər infeksiyalardan etibarlı şəkildə ayırmaq mümkün deyil, buna görə analiz vacibdir. Ən informativ nəticə üçün müayinədən əvvəlki günlərdə uşaqlıq yolu vasitələrini istifadə etməmək və yuyunmamaq məsləhətdir.
- ginekoloji baxış — vulva və uşaqlıq yolunun selikli qişasının vəziyyəti, ifrazatın xarakteri qiymətləndirilir;
- uşaqlıq yolu möhtəviyyatının pH-ının ölçülməsi — kandidozda mühit adətən normal turşluqda qalır, bu isə onu bakterial vaginozdan ayırmağa kömək edir;
- yaxmanın mikroskopiyası — göbələk hüceyrələri və saplarını aşkar edir;
- göbələyin qida mühitinə əkilməsi (kultura) — təkrarlanan və ya müalicəyə cavab verməyən hallarda Candida növünü və preparatlara həssaslığı müəyyən edir;
- PZR üsulu — törədicinin genetik materialını aşkar edir, əlavə infeksiyaların axtarışında istifadə olunur;
- təkrarlanan kandidozda — qanda şəkərin səviyyəsi və həkimin göstərişi ilə digər müayinələr.
Diferensial diaqnostika bakterial vaginoz, trixomoniaz, cinsi yolla keçən digər infeksiyalar, allergik və qıcıqlanma dermatiti, vulvanın dəri xəstəlikləri ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- residivləşən gediş və həyat keyfiyyətinin pisləşməsi, yuxu pozuntusu, emosional gərginlik;
- vulvanın dərisində qaşınma nəticəsində çatlar və ikincili bakterial infeksiya;
- cinsi həyatda narahatlıq və ağrı;
- doğuş zamanı göbələyin yenidoğulmuşa keçməsi — körpədə ağız boşluğunun kandidozu və ya dəri zədələnməsi;
- səhv özünümüalicə zamanı digər infeksiyaların gec aşkarlanması.
Müalicə
Müalicənin məqsədi əlamətləri aradan qaldırmaq və təkrarlanmaların qarşısını almaqdır. Müalicə üsulunu ginekoloq xəstəliyin formasından, ağırlığından, hamiləlikdən və müşayiət edən xəstəliklərdən asılı olaraq seçir.
- Göbələk əleyhinə preparatlar. Sadə kandidozda yerli vasitələr (vaginal şamlar, tabletlər, kremlər) və ya qısa kurslu daxilə qəbul edilən preparatlar istifadə olunur. Ağırlaşmış formalarda müalicə daha uzun ola bilər, digər Candida növlərində isə preparat əkmə nəticələrinə görə seçilir.
- Hamiləlikdə adətən yalnız yerli göbələk əleyhinə vasitələr tətbiq olunur, daxilə qəbul edilən preparatlardan çəkinilir; müalicə yalnız ginekoloqun təyinatı ilə aparılır.
- Residivləşən kandidozda həkim əvvəlcə kəskin epizodu müalicə edir, sonra təkrarlanmaların qarşısını almaq üçün uzunmüddətli dəstəkləyici sxem təklif edə bilər. Eyni zamanda risk amilləri — diabet, dərman qəbulu, hormonal amillər — araşdırılır və düzəldilir.
- Partnyorun müalicəsi adətən tələb olunmur; yalnız onda qaşınma, qızartı və digər şikayətlər olduqda uroloq və ya dermatoveneroloqa müraciət etməsi məsləhətdir.
Müalicə zamanı nə etmək olar: pambıq alt paltarı geyinmək, xarici cinsiyyət orqanlarını adi su ilə, ətirsiz vasitələrlə yumaq, kəskin dövrdə cinsi əlaqədən çəkinmək və ya qoruyucu vasitə istifadə etmək, şirniyyatı məhdudlaşdırmaq (xüsusən diabet olduqda).
Nə etmək olmaz: şikayətlər ilk dəfə yarandıqda və ya tez-tez təkrarlandıqda aptek vasitələri ilə özbaşına müalicə olunmaq, soda məhlulu ilə yuyunmaq, xalq vasitələrini uşaqlıq yoluna yeritmək, əlamətlər keçən kimi kursu yarımçıq dayandırmaq. Bu, diaqnozu çətinləşdirir və dərmanlara həssaslığın azalmasına səbəb ola bilər.
Profilaktika
- antibiotikləri yalnız həkimin təyinatı ilə qəbul etmək;
- şəkərli diabet olduqda qanda şəkərin səviyyəsini nəzarətdə saxlamaq;
- pambıq, havanı yaxşı keçirən alt paltarı geyinmək, çox dar sintetik paltardan çəkinmək;
- yaş çimərlik paltarını və idman geyimini uzun müddət üstdə saxlamamaq;
- uşaqlıq yolunun daxilini yumaqdan imtina etmək — bu, normal mikroflorasını pozur;
- ətirli intim gellərdən, gündəlik gigiyenik bezlərdən və ətirli tualet kağızından ehtiyatla istifadə etmək;
- göbələk əleyhinə vasitələrlə özbaşına, tez-tez müalicə olunmamaq;
- residivləşən kandidozda həkimin təyin etdiyi profilaktik sxemə əməl etmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Ginekoloqa; qızlarda — uşaq ginekoloquna. Kişi partnyorda şikayətlər olduqda uroloq və ya dermatoveneroloq məsləhəti lazımdır.
Yadda saxla!
Qaşınma və ağ ifrazat həmişə kandidoz demək deyil: oxşar əlamətlər bakterial vaginoz, trixomoniaz və digər infeksiyalarda da olur və onlar başqa müalicə tələb edir. Buna görə aşağıdakı hallarda aptek vasitələri ilə özünüz müalicə etməyin, ginekoloqa müraciət edin:
- əlamətlər ilk dəfə yaranıb;
- hamiləsiniz və ya hamiləliyi planlaşdırırsınız;
- kandidoz il ərzində dörd və daha çox dəfə təkrarlanır;
- müalicədən sonra əlamətlər keçməyib;
- ifrazatın qoxusu və ya rəngi dəyişib, cinsiyyət orqanlarında yaralar, qabarcıqlar yaranıb.
Aşağı qarında ağrı, hərarət, üşütmə və ya qanlı ifrazat yaranarsa, gecikmədən, həmin gün həkimə müraciət edin — bu, daha ciddi iltihabın əlaməti ola bilər.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Dərinin kandidozu
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Bartolinit
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
Suallar və cavablar
Hamiləlik dövründə hormonal dəyişikliklər səbəbindən kandidoz daha tez-tez rast gəlinir. Doğuş zamanı göbələk körpəyə keçə və onun ağız boşluğunda və ya dəri büküşlərində yüngül infeksiyaya səbəb ola bilər, bu adətən asanlıqla müalicə olunur. Buna görə hamiləlikdə kandidoz əlamətləri olduqda ginekoloqa müraciət etmək lazımdır, dərman seçimi isə hamiləlik nəzərə alınmaqla aparılır.
Xeyr, kandidoz cinsi yolla keçən infeksiyalara aid deyil. Bununla belə, cinsi yetişkənlikdən əvvəl vaginal kandidoz nadirdir — bu yaşda qaşınma və ifrazat daha çox gigiyena, qıcıqlanma, qurd invaziyası və ya başqa infeksiyalarla bağlı olur. Belə halda uşaq ginekoloquna müraciət etmək lazımdır; həkim əlamətləri qiymətləndirib səbəbi dəqiqləşdirəcək.
Kandidoz əsas etibarilə cinsi yolla keçən infeksiya sayılmır, çünki göbələk çox vaxt qadının öz mikroflorasında olur. Bəzən partnyorda cinsiyyət üzvündə qızartı, qaşınma və qıcıqlanma yarana bilər, xüsusən kəskin dövrdə yaxın təmas zamanı. Əlamət yoxdursa, partnyorun müalicəyə ehtiyacı adətən olmur, əlamətlər meydana çıxarsa, uroloq və ya dermatoveneroloqla məsləhətləşmək məqsədəuyğundur.
Təkrarlanmalar çox vaxt saxlanılan risk amilləri — nəzarətsiz diabet, tez-tez antibiotik qəbulu, hormonal dəyişikliklər, immunitetin zəifləməsi ilə bağlıdır. Bəzən səbəb dərmanlara az həssas Candida növləri və ya səhv qoyulmuş diaqnozdur. Belə hallarda əkmə müayinəsi aparılır və həkim uzunmüddətli müalicə planı seçir.
Əlamətlər ilk dəfə yaranıbsa, hamiləlik varsa və ya xəstəlik tez-tez təkrarlanırsa, özbaşına müalicə məsləhət deyil. Oxşar əlamətlər başqa infeksiyalarda da olur və onlar fərqli müalicə tələb edir, səhv müalicə isə diaqnozu çətinləşdirir. Həkim əvvəllər təsdiqlənmiş sadə kandidozun təkrarında necə hərəkət etməyi fərdi izah edə bilər.
Kəskin dövrdə cinsi əlaqə qıcıqlanmış selikli qişanı əlavə zədələyə və narahatlığı artıra bilər, buna görə əlamətlər keçənə qədər ondan çəkinmək məsləhətdir. Bəzi yerli preparatlar prezervativlərin möhkəmliyini azalda bilər — bu barədə preparatın təlimatını oxumaq və həkimdən soruşmaq lazımdır.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
