Radikulit termini sinir kökünün zədələnməsi ilə əlaqəli radikulyar ağrını təsvir etmək üçün işlədilir; müasir praktikada radikulopatiya termini daha dəqiqdir. Ağrı, keyimə və əzələ zəifliyi yarana bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Sinir kökünün iltihabı
- radikulyar sindrom
Xəstəlik haqqında
Radikulit – periferik sinir sisteminin patologiyasıdır, bu zaman onurğa beynindən çıxan sinir liflərinin sahələri (sinir kökləri) sıxılır.
Səbəbləri
Radikulitin ən çox rast gəlinən səbəbi osteoxondrozdur, bu zaman fəqərəarası disklər elastikliyini itirir və öz çəkilərinin ağırlığı altında sinir kökçüklərini sıxmağa başlayır.
Aşağıdakı vəziyyətlər osteoxondrozun formalaşmasına meyillilik yaradır:
- idmançılarda, yıxılma və zərbə zamanı onurğa sütununun travmatik zədələnmələri;
- masa arxasında düzgün olmayan oturma nəticəsində duruşun əyilməsi;
- hipodinamiya;
- həddindən artıq fiziki yüklənmələr;
- artıq bədən çəkisi;
- endokrin pozğunluqlar;
- metabolik dəyişikliklər;
- bağırsaqda qida maddələrinin sorulmasının pozulması.
Klinik mənzərə
Patoloji prosesin proqressivləşməsi ilə klinik mənzərə dəyişir – tipik simptomlar meydana çıxır:
- onurğanın zədələnmiş şöbəsində ağrı, ağrının xarakteri atəş kimi və ya sızıltılı olur, hərəkət zamanı ağrı güclənir, zədələnmə tərəfindən ətrafa yayılır (irradiasiya edir);
- palpasiya zamanı ağrılı olan onurğaətrafı əzələlərin sərtliyi;
- ayaqların uyuşması və qarışqa yerişi hissi;
- hərəkət məhdudiyyəti;
- tez yorulma və iş qabiliyyətinin azalması.
Ən çox rast gəlinən bel-oma radikulitidir, belə ki, məhz onurğanın bu şöbəsi ən böyük yüklənməyə məruz qalır. Bu xəstəlik formasında ağrılar oma, bel və sağrı nahiyəsində lokalizasiya olunur. Ağrı aşağı ətrafa yayılır, ayaq qaldırıldıqda güclənir.
Oturaq sinirinin üstün zədələnməsi ilə müşayiət olunan bel-oma radikuliti işias adlanır. Bu halda ağrı zədələnmiş sinirin gedişi boyunca yayılır və tipik lokalizasiyaya malikdir – sağrı nahiyəsi, baldır və budun arxa-xarici səthi, daban.
Boyun radikuliti ənsə və boyun nahiyəsində ağrı ilə özünü göstərir. Baş çevrildikdə, öskürək və asqırma zamanı güclənir. Qoruyucu vəziyyət yaranır, insan başını arxaya əymək məcburiyyətində qalır, bununla da onurğaətrafı əzələlərin spazmını azaldır. Ağrı çiyinə və qola yayılır, barmaqlarda keyimə, qolun əzələlərində zəiflik ola bilər. Baş gicəllənməsi və qulaqlarda küy radikulit üçün xarakterik deyil – belə simptomlar olduqda digər səbəbləri istisna etmək üçün həkim müayinəsi lazımdır.
Onurğa sütununun döş şöbəsi son dərəcə məhdud hərəkətliliyə malikdir. Bu səbəbdən bu şöbənin radikuliti kazuistik haldır. Döş kökçüklərinin iltihabının inkişaf etdiyi nadir hallarda nəfəs alıb-verərkən və öskürərkən güclənən ağrılar müşahidə olunur.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozun qoyulmasında obyektiv müayinə üsulları böyük əhəmiyyət daşıyır. Xəstənin şikayətlərinin diqqətli təhlili radikulitdən şübhələnməyə imkan verir, sinir kötüklərinin gedişi boyunca palpasiya və nevroloji çəkiclə reflekslərin təyini isə ilkin nəticəni təsdiqləyir.
Əlavə müayinə üsulları daha çox radikulitin mümkün səbəbinin doğrulanmasına yönəlib. Belə xəstələrə skrininq müayinə kimi cəlb olunmuş onurğa şöbəsinin rentgenoqrafik müayinəsi aparılır. Metod osteoxondrozu, fəqərələrarası yırtıqları və s. aşkar etməyə imkan verir. Mürəkkəb diaqnostik hallarda kompüter və maqnit-rezonans tomoqrafiyası aparılır.
Qanın və sidiyin standart ümumi klinik analizləri, adətən, hər hansı kənaraçıxmaları aşkar etmir. Aktiv iltihabi proses zamanı leykositlərin miqdarı arta bilər.
Müalicə
Radikulitin müalicəsi ilk növbədə ağrı sindromunun aradan qaldırılmasına yönəlib. Bu məqsədlə həkimlər qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr təyin edirlər. Bu preparatların müəyyən əks-göstərişləri olduğundan yalnız mütəxəssis təhlükəsiz və effektiv vasitəni seçə bilər. Ağır hallarda daha güclü iltihabəleyhinə dərmanlar – böyrəküstü vəzi qabığı hormonlarının analoqları göstərişdir. Nevroloqlar həmçinin yerli anestetiklərlə blokadalar apara bilərlər.
Ağrı sindromu sakitləşdikdən sonra sinir kökünün trofikasını yaxşılaşdıran fizioterapevtik prosedurlar göstərişdir. Fərdiləşdirilmiş yanaşma sağalmanı sürətləndirir və daha uzun remissiyaya kömək edir.
Kompleks terapiya çərçivəsində kök sindromunun inkişafına səbəb olmuş risk amillərinin aradan qaldırılması tədbirləri həyata keçirilir. Piylənməsi olan xəstələr bədən çəkisini azaltmalıdır – bunun üçün pəhriz qidalanma və idman məşqləri proqramı hazırlanır. Duruşun əyriliyi olduqda xüsusi korreksiyaedici korsetlər və s. tövsiyə olunur.
Remissiya dövründə xəstələr onurğanı əhatə edən əzələləri möhkəmləndirməklə məşğul olmalıdırlar. Bunun üçün fərdi tərtib olunmuş plan üzrə müalicəvi bədən tərbiyəsi, üzgüçülük, akvaaerobika, qənaətbəxş masaj və s. tövsiyə olunur.
Radikulitin müalicəsi tibbi problemin həllinə hərtərəfli yanaşmadır. Bizim nevroloqlar bu məsələ üzrə son tibbi tövsiyələrə uyğun olaraq radikulitin diaqnostikasını və müalicəsini aparırlar.
Profilaktika
Radikulitin ən çox rast gəlinən səbəbi onurğada degenerativ dəyişikliklər və disk yırtığı olduğundan, profilaktikanın məqsədi onurğaya düşən yükü azaltmaq və onu dəstəkləyən əzələləri möhkəmləndirməkdir.
- müntəzəm fiziki aktivlik: gəzinti, üzgüçülük, bel və qarın əzələləri üçün məşqlər;
- ağırlığı düzgün qaldırmaq: dizləri bükərək, yükü bədənə yaxın tutaraq, qaldırarkən gövdəni burmadan;
- uzun müddət oturduqda fasilələr vermək, monitoru göz səviyyəsində yerləşdirmək, boynu uzun müddət əyik saxlamamaq;
- artıq çəkini azaltmaq;
- siqareti tərgitmək;
- tez-tez ağır yük daşıyan və ya vibrasiya ilə işləyən insanlarda əmək rejiminə və qoruyucu vasitələrə diqqət;
- keçirilmiş ağrı epizodundan sonra həkimin tövsiyə etdiyi məşqləri davam etdirmək.
Kəskin ağrı zamanı uzun müddət yataqda qalmaq sağalmanı ləngidir: mümkün qədər adi fəallığı saxlamaq tövsiyə olunur.
Yadda saxla!
Radikulit zamanı ağrı əksər hallarda bir neçə həftə ərzində azalır, lakin bəzən sinir kökünün sıxılması təcili müdaxilə tələb edir. Aşağıdakı hallarda dərhal təcili yardım çağırın:
- sidik və ya nəcisi saxlaya bilməmək, yaxud sidik ifraz edə bilməmək;
- aralıq nahiyəsində və budların daxili səthində keyimə;
- ayaqda və ya qolda sürətlə artan zəiflik, məsələn, pəncənin sallanması.
Bel ağrısı yüksək temperaturla, səbəbsiz arıqlama ilə, travmadan sonra, onkoloji xəstəlik fonunda yaranıbsa və ya gecə sakit vəziyyətdə güclənirsə, eləcə də ağrı müalicəyə baxmayaraq 4–6 həftədən çox davam edirsə, gecikmədən həkimə müraciət edin.
Əlaqəli Xəstəliklər
- İşialgiya (oturaq sinirinin nevralgiyası)
- Açıq oval pəncərə
- Afaziya
- Alkoqol polinevropatiyası
- Alsheymer xəstəliyi
- Amneziya
- Aqnoziya
- Ataksiya
- Baş beyin kistası
- Bayılma (sinkop)
- Bel osteoxondrozu
- Bel-kürək əzələlərinin mioziti
- Beyin damarlarının anevrizması
- Beyin damarlarının aterosklerozu
- Beyin qan dövranının xroniki çatışmazlığı
Suallar və cavablar
Bu, əsasən səbəbdən asılıdır. Kəskin zədələnmə və ya müvəqqəti sıxılma nəticəsində yaranan radikulit vaxtında müalicə ilə əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşa bilər, osteoxondrozla bağlı xroniki dəyişikliklər zəminində yaranan hallarda isə simptomlar dövri olaraq təkrarlana bilər. Nevroloq onurğanın vəziyyətinə əsasən gedişi fərdi qaydada qiymətləndirir və uzunmüddətli tövsiyələr verir.
Kəskin ağrı dövrü keçdikdən sonra, həkim icazəsi ilə aparılan masaj əzələ gərginliyini azaltmaq və qan dövranını yaxşılaşdırmaqla ümumi vəziyyətə müsbət təsir göstərə bilər. Lakin kəskin ağrı və iltihab dövründə masaj tövsiyə edilmir, çünki vəziyyəti ağırlaşdıra bilər. Masajın nə vaxt və hansı üsulla başlanması nevroloqun və masaj mütəxəssisinin birgə qərarı ilə müəyyən edilir.
Kəskin ağrı dövründə ağır yük qaldırmaq və kəskin əyilmələr tövsiyə edilmir, çünki bu, sinir kökünün sıxılmasını artıra bilər. Simptomlar sakitləşdikdən sonra fiziki fəallıq tədricən bərpa olunur, lakin düzgün texnika və mülayim yük vacibdir. Hansı hərəkətlərin nə vaxtdan icazəli olduğunu nevroloq xəstəliyin mərhələsinə görə fərdi müəyyən edir.
Mövzu üzrə məqalələr
Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq
Epilepsiyası olan bir çox qadında hamiləlik uğurla davam edə bilər. Bunun üçün tutmaların nəzarəti və dərmanların hamiləliyə uyğunluğu…
İstiqamət: Nevrologiya / Ginekologiya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Başgicəllənmə
Başgicəllənmə. İnsana ətrafındakı əşyaların və (ya) öz bədəninin müəyyən istiqamətə hərəkət etdiyi və ya fırlandığı təsəvvürünü yaradan vəziyyət…
İstiqamət: Nevrologiya
İnsult öncəsi vəziyyət (mini-insult)
İnsult öncəsi vəziyyət — beyin qan dövranının müvəqqəti pozğunluqları kompleksidir və o, əsl insultun inkişafı riskinin yüksək olduğunu…
İstiqamət: Nevrologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
