İnterstisial nefrit böyrək kanalcıqlarının və onları əhatə edən toxumanın iltihabıdır. Çox vaxt dərmanlara, infeksiyalara və ya immun xəstəliklərə cavab olaraq yaranır. Kəskin və xroniki formada gedə bilər; vaxtında aşkar edilərsə, böyrək funksiyası çox vaxt bərpa olunur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Tubulointerstisial nefrit
- böyrək interstisial toxumasının iltihabı
Xəstəlik haqqında
Böyrək toxuması qanı süzən yumaqcıqlardan, sidiyi formalaşdıran kanalcıqlardan və onların arasındakı birləşdirici toxumadan – interstisiumdan ibarətdir. İnterstisial nefritdə iltihab məhz kanalcıqları və interstisiumu zədələyir, yumaqcıqlar isə ilkin mərhələdə adətən az cəlb olunur. Bu, xəstəliyi qlomerulonefritdən və bakterial pielonefritdən fərqləndirir.
Kəskin interstisial nefrit əksər hallarda dərmanlara qarşı immun (allergik) reaksiya kimi yaranır və kəskin böyrək zədələnməsinin vacib səbəblərindən biridir. Xroniki forma isə uzun müddət təsir edən amillər – ağrıkəsicilərin nəzarətsiz qəbulu, metabolik pozğunluqlar, autoimmun xəstəliklər fonunda yavaş-yavaş inkişaf edir; zamanla interstisiumda fibroz, kanalcıqlarda atrofiya yaranır.
Xəstəlik istənilən yaşda rast gəlinir, lakin ahıl yaşlı insanlarda, çoxlu dərman qəbul edənlərdə və böyrək xəstəliyi olanlarda daha tez-tez aşkar olunur. İrsi formalar son dərəcə nadirdir. Xəstəliyin spesifik əlamətləri olmadığından çox vaxt yalnız analizlərdə aşkar edilir. Səbəb vaxtında aradan qaldırılarsa, kəskin formada böyrək funksiyası çox vaxt tam və ya qismən bərpa olunur; diaqnoz gecikdikdə isə xroniki böyrək çatışmazlığı inkişaf edə bilər.
Səbəbləri
İnterstisial nefrit müxtəlif amillərə cavab olaraq inkişaf edə bilər. Əksər hallarda səbəb dərman preparatlarıdır, buna görə həkim təyinatı olmadan dərman qəbul etmək böyrəklər üçün təhlükəlidir. Əsas səbəblər:
- dərmanlar – bəzi antibiotiklər (xüsusən penisillinlər, sefalosporinlər, sulfanilamidlər), qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr, proton pompası inhibitorları, bəzi sidikqovucular, podaqra və qıcolma əleyhinə preparatlar; reaksiya dərmanın dozasından asılı deyil və qəbuldan günlər, bəzən aylar sonra başlaya bilər;
- infeksiyalar – bakterial (streptokokk, leptospiroz və s.) və virus infeksiyaları böyrək toxumasının immun iltihabına səbəb ola bilər;
- autoimmun və sistem xəstəlikləri – sistem qırmızı qurdeşənəyi, Şeqren sindromu, sarkoidoz, IgG4 ilə bağlı xəstəlik; gözün damarlı qişasının iltihabı ilə birgə gedən nadir forma da məlumdur;
- metabolik pozğunluqlar – sidik turşusu mübadiləsinin pozulması (podaqra), qanda kalsiumun artması, kaliumun uzunmüddətli azalması, şəkərli diabet;
- toksik maddələr – ağır metalların (qurğuşun, kadmium) duzları, aqressiv kimyəvi maddələr, bəzi bitki tərkibli «təbii» vasitələr;
- ağrıkəsicilərin uzunmüddətli nəzarətsiz qəbulu – xroniki formanın klassik səbəbidir;
- qan xəstəlikləri və şişlər – mieloma, limfomalar, həmçinin şüa müalicəsi;
- sidik axınının uzunmüddətli pozulması – daş, prostat vəzinin böyüməsi, reflüks;
- irsi kanalcıq xəstəlikləri – nadir gen mutasiyaları.
Təsnifat
- Kəskin interstisial nefrit – günlər və ya həftələr ərzində inkişaf edir, çox vaxt dərman və ya infeksiya ilə bağlıdır; böyrək funksiyası sürətlə pisləşə bilər, lakin səbəb aradan qaldırıldıqda tez-tez bərpa olunur.
- Xroniki interstisial nefrit – aylar və illər ərzində yavaş gedir, əlamətləri zəifdir; interstisiumda fibroz və kanalcıqların atrofiyası formalaşır, böyrək funksiyası tədricən azalır.
Səbəbinə görə dərmanla bağlı, infeksiyadan sonrakı, autoimmun, metabolik, toksik, irsi və idiopatik (səbəbi aşkar edilməyən) formalar ayırd edilir.
Klinik mənzərə
İnterstisial nefritin əlamətləri qeyri-spesifikdir və digər xəstəliklərdə də rast gəlinir. Bəzən xəstəlik heç bir şikayət vermir və yalnız qan və sidik analizlərində aşkar edilir. Mümkün əlamətlər:
- bədən temperaturunun yüksəlməsi, halsızlıq, iştahsızlıq, ürəkbulanma;
- dəri səpgisi və qaşınma – xüsusən dərmanla bağlı formada;
- oynaq və əzələ ağrıları;
- bel nahiyəsində tutqun, sızıldayan ağrılar;
- ifraz olunan sidiyin miqdarının azalması və ya, əksinə, artması; gecə tez-tez sidiyə durma, susuzluq;
- üzün, əllərin və ayaqların şişməsi;
- arterial təzyiqin yüksəlməsi;
- sidiyin rənginin dəyişməsi, bulanıqlıq.
Klassik «hərarət, səpgi və qanda eozinofillərin artması» üçlüyü pasiyentlərin yalnız bir hissəsində müşahidə olunur, ahıl yaşlılarda çox vaxt olmur. Xroniki formada əlamətlər illərlə zəif ifadə olunur: yorğunluq, anemiya, gecə sidiyə durma, təzyiqin yüksəlməsi.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər: sidiyin miqdarı kəskin azalıb və ya sidik tamamilə kəsilibsə; ödemlər sürətlə artır, təngnəfəslik yaranıb; güclü zəiflik, qusma, çaşqınlıq, ürək ritminin pozulması varsa; yeni dərman qəbulundan sonra hərarət və geniş səpgi çıxıbsa.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu nefroloq qoyur. Ən vacib addım – son həftələr və aylar ərzində qəbul edilmiş bütün dərmanların, o cümlədən reseptsiz ağrıkəsicilərin, bitki vasitələrinin və qida əlavələrinin dəqiq siyahısını tərtib etməkdir. Həkim keçirilmiş infeksiyaları, xroniki xəstəlikləri soruşur, dərini, ödemləri, arterial təzyiqi yoxlayır. Müayinə proqramı:
- qanın biokimyəvi analizi – kreatinin, sidik cövhəri, sidik turşusu, kalium, natrium, bikarbonatlar; qlomerulyar filtrasiya sürəti hesablanır və böyrək funksiyasının nə dərəcədə azaldığı müəyyən edilir;
- qanın ümumi analizi – eozinofillərin artması, anemiya;
- sidiyin ümumi analizi və çöküntünün müayinəsi – leykositlər, leykosit silindrləri, az miqdarda zülal, bəzən eritrositlər; bakteriyalar olmadan leykositlərin olması xarakterikdir;
- sidikdə zülalın miqdarı – zülal-kreatinin nisbəti və ya sutkalıq zülal; kanalcıq zülallarının itkisi;
- böyrəklərin və sidik yollarının USM-i – böyrəklərin ölçüsü, sidik axınının maneəsini istisna edir;
- immunoloji müayinələr – autoimmun xəstəlikdən şübhə olduqda;
- böyrək biopsiyası – diaqnozu təsdiq edən ən etibarlı üsul; interstisiumda iltihabi infiltrasiyanı, kanalcıqların zədələnməsini və fibrozun dərəcəsini göstərir, müalicə taktikasını seçməyə kömək edir.
Differensial diaqnostika kəskin pielonefrit, qlomerulonefrit, kəskin kanalcıq nekrozu, sidik yollarının obstruksiyası və susuzlaşmaya bağlı böyrək zədələnməsi ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- kəskin böyrək çatışmazlığı – bəzən müvəqqəti dializ tələb edir;
- xroniki böyrək xəstəliyinə keçid və tədricən böyrək funksiyasının itirilməsi;
- elektrolit pozğunluqları – kaliumun artması və ya azalması, ürək ritminin pozulması;
- arterial hipertenziya;
- böyrək mənşəli anemiya;
- orqanizmin turş-qələvi müvazinətinin pozulması;
- maye yığılması nəticəsində ağciyərlərdə ödem və təngnəfəslik – sidik kəskin azaldıqda.
Müalicə
Müalicəni nefroloq aparır və o, ilk növbədə səbəbin aradan qaldırılmasına yönəlir:
- şübhəli dərmanın dayandırılması – dərmanla bağlı nefritdə ən vacib addımdır; həkim onu təhlükəsiz alternativlə əvəz edir. Həmin dərman və oxşar qrup preparatlar gələcəkdə qəbul edilməməlidir;
- əsas xəstəliyin müalicəsi – infeksiyanın müalicəsi, autoimmun prosesin, podaqranın, metabolik pozğunluqların nəzarəti, sidik axınının bərpası;
- qlükokortikoidlər – dərman dayandırıldıqdan sonra böyrək funksiyası yaxşılaşmadıqda və biopsiya iltihabı təsdiq etdikdə həkim tərəfindən təyin edilə bilər; bəzi autoimmun formalarda digər immunosupressiv preparatlar istifadə olunur;
- dəstəkləyici müalicə – maye və elektrolit balansının korreksiyası, arterial təzyiqin və ödemlərin nəzarəti, anemiyanın müalicəsi;
- dializ – kəskin böyrək çatışmazlığının ağır hallarında müvəqqəti olaraq tətbiq oluna bilər; xroniki formanın son mərhələsində böyrək əvəzedici müalicə haqqında qərar verilir.
Böyrəkdə irinli ocaq (abses) aşkar olunarsa, uroloq cərrahi müdaxilə barədə qərar verir, lakin bu, interstisial nefritin özünün deyil, onun infeksion ağırlaşmalarının müalicəsidir.
Evdə pasiyent həkimin tövsiyə etdiyi miqdarda maye qəbul etməli, təzyiqini və bədən çəkisini qeyd etməli, duzu məhdudlaşdırmalıdır. Böyrək funksiyası azalıbsa, pəhriz (zülal, kalium, fosfor) həkimlə birgə seçilir.
Nə etmək olmaz: ağrıkəsici və iltihabəleyhinə vasitələri özbaşına qəbul etmək, antibiotikləri həkimsiz istifadə etmək, «böyrək təmizləyən» bitki çayları və qida əlavələri ilə müalicə olunmaq, kontrast maddə ilə müayinədən əvvəl həkimə böyrək xəstəliyi barədə məlumat verməmək.
Profilaktika
- dərmanları yalnız həkim təyinatı ilə və göstərilən müddətdə qəbul etmək;
- ağrıkəsiciləri uzun müddət nəzarətsiz istifadə etməmək;
- əvvəllər dərmana qarşı reaksiya olubsa, onun adını yadda saxlamaq və hər həkimə bildirmək;
- ahıl yaşda və xroniki xəstəliklərdə müntəzəm olaraq kreatinin və sidik analizi vermək;
- sidik yolu infeksiyalarını və podaqranı vaxtında müalicə etmək;
- istidə və qusma-ishal zamanı susuzlaşmanın qarşısını almaq;
- ağır metallar və kimyəvi maddələrlə işdə qoruyucu tədbirlərə riayət etmək.
Yadda saxla!
- Bir çox dərman böyrəklərə zərər verə bilər – onları yalnız həkimlə razılaşdıraraq qəbul edin.
- Yeni dərman fonunda hərarət, səpgi, ödem və ya sidiyin azalması həkimə dərhal müraciət üçün əsasdır.
- Səbəb vaxtında aradan qaldırılarsa, kəskin interstisial nefritdə böyrək funksiyası çox vaxt bərpa olunur.
- Xəstəlik keçirdikdən sonra nefroloq nəzarəti və analizlərin təkrarı vacibdir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicəni nefroloq aparır. Böyrək absesi və ya sidik axınının maneəsi olduqda uroloq cəlb edilir.
Kəskin formanın əksər halları dərmanlarla bağlıdır: bəzi antibiotiklər, qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr, mədə turşuluğunu azaldan proton pompası inhibitorları və digər preparatlar. Reaksiya dərmanın dozasından asılı olmaya bilər və qəbul başlayandan xeyli sonra yarana bilər.
Əlamətlər qeyri-spesifikdir: sidiyin miqdarının dəyişməsi, ödem, təzyiqin yüksəlməsi, beldə narahatlıq, hərarət və səpgi. Bu əlamətlər infeksiyadan sonra və ya yeni dərman qəbulu fonunda yaranıbsa, gecikmədən həkimə müraciət etmək lazımdır.
Kəskin formada səbəb vaxtında aradan qaldırılarsa, böyrək funksiyası çox vaxt tam və ya qismən bərpa olunur. Diaqnoz gecikdikdə və xroniki formada böyrək toxumasında fibroz qalır, buna görə uzunmüddətli nefroloq nəzarəti tələb olunur.
Qeyri-steroid iltihabəleyhinə ağrıkəsicilər böyrəklərə zərər verə bildiyindən, onları yalnız həkimlə razılaşdıraraq qəbul etmək olar. Həkim böyrəklər üçün daha təhlükəsiz alternativi seçəcək.
Hər zaman yox. Səbəb aydındırsa və dərman dayandırıldıqdan sonra analizlər tez yaxşılaşırsa, biopsiyasız da keçinmək mümkündür. Diaqnoz şübhəli olduqda və ya hormonal müalicə planlaşdırıldıqda biopsiya ən dəqiq məlumat verir.
Mövzu üzrə məqalələr
Sidik qaçırma gündəlik həyatınıza mane olur?
Öskürəndə və ya qəfil sidiyə getmək ehtiyacı yarananda sidik qaçırma fərqli mexanizmlərlə əlaqəli ola bilər. Düzgün tipin müəyyənləşdirilməsi…
İstiqamət: Urologiya / Ginekologiya
MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?
MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli anticisimləri qiymətləndirə bilər. Lakin o, hər cütlük üçün ilkin müayinə deyil və təkbaşına reproduktiv diaqnoz…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Xayadan nümunə götürülməsi: biopsiya ilə sperm axtarışı eynidirmi?
Xaya biopsiyası diaqnostik toxuma qiymətləndirilməsi və ya reproduktiv prosedurla əlaqəli ola bilər. Müdaxilənin məqsədi əvvəlcədən dəqiq izah edilməlidir.
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Sidik ifrazı zamanı ağrılar
Sidik ifrazı zamanı ağrı barədə bilinməli ən vacib məqam odur ki, belə simptom orqanizmdəki pozğunluğun əlamətidir. Pozğunluqlar müxtəlif…
İstiqamət: Urologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
