Systema digestorium
Həzm sistemi qidanın qəbulu, xırdalanması, parçalanması, qida maddələrinin qana sorulması və həzm olunmayan qalıqların xaric edilməsini təmin edən orqanlar toplusudur.
Yerləşməsi
Həzm kanalı ağız boşluğundan başlayır, boyun və döş qəfəsindən qida borusu kimi keçir, diafraqmanı deşib qarın boşluğuna daxil olur və anal dəliklə bitir. Böyük həzm vəziləri — qaraciyər və mədəaltı vəzi qarın boşluğunun yuxarı hissəsində yerləşir.
Quruluşu
Həzm sistemi iki qrup orqandan ibarətdir:
- Həzm kanalı: ağız boşluğu, udlaq, qida borusu, mədə, nazik bağırsaq (onikibarmaq, acı və qalça bağırsaqlar), yoğun bağırsaq (kor, çənbər və düz bağırsaqlar).
- Həzm vəziləri: tüpürcək vəziləri, qaraciyər (öd kisəsi və öd yolları ilə), mədəaltı vəzi.
Həzm kanalının divarı əsasən dörd qatdan ibarətdir: selikli qişa, selikaltı qat, əzələ qatı və xarici qişa. Əzələ qatının dalğavari yığılmaları (peristaltika) qidanı irəliyə hərəkət etdirir.
Funksiyası
- Qidanın mexaniki xırdalanması (çeynəmə, mədədə qarışdırılma).
- Fermentlər vasitəsilə zülal, yağ və karbohidratların parçalanması.
- Qida maddələrinin, suyun, vitamin və mineralların sorulması (əsasən nazik bağırsaqda).
- Həzm olunmayan qalıqların nəcis şəklində xaric edilməsi.
- Bağırsaq mikrobiotası və selikli qişanın limfoid toxuması vasitəsilə immun müdafiədə iştirak.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Dərhal 103-ə zəng edin
- qarında kəskin, getdikcə artan ağrı;
- qanlı qusma və ya qara, qatranabənzər nəcis;
- qarın ağrısı ilə birlikdə yüksək hərarət və qarın əzələlərinin gərginliyi.
Planlı qaydada qastroenteroloqa müraciət edin
- tez-tez təkrarlanan ürəkyanma, gəyirmə, qarında ağırlıq;
- nəcis vərdişlərinin uzun müddət dəyişməsi (qəbizlik və ya ishal);
- səbəbsiz arıqlama, iştahsızlıq;
- nəcisdə qan qarışığı.
Hissələri
Ağız boşluğu
Cavitas oris
Ağız boşluğu həzm kanalının başlanğıcıdır. Burada qida dişlərlə xırdalanır, tüpürcəklə isladılır və həzmin ilk mərhələsi başlayır; ağız boşluğu həm də nitqdə və…
Qida borusu
Oesophagus
Qida borusu udlağı mədə ilə birləşdirən əzələli borudur. Onun vəzifəsi udulmuş qidanı mədəyə ötürmək və mədə möhtəviyyatının geri qayıtmasının qarşısını almaqdır.
Mədə
Gaster
Mədə həzm kanalının ən geniş hissəsidir. Burada qida toplanır, mədə şirəsi ilə qarışdırılır və zülalların həzmi başlayır.
Nazik bağırsaq
Intestinum tenue
Nazik bağırsaq həzm kanalının ən uzun hissəsidir. Qidanın son həzmi və qida maddələrinin qana sorulmasının böyük hissəsi burada baş verir.
Yoğun bağırsaq
Intestinum crassum
Yoğun bağırsaq həzm kanalının son hissəsidir. Burada su və duzlar sorulur, nəcis formalaşır və xaric edilir; bağırsaq mikrobiotasının əsas hissəsi də burada…
Qaraciyər
Hepar
Qaraciyər bədənin ən böyük daxili orqanı və vəzisidir. O, öd hasil edir, qida maddələrini emal edir, zərərli maddələri zərərsizləşdirir, qanın laxtalanması üçün…
Öd kisəsi
Vesica biliaris
Öd kisəsi qaraciyərin hasil etdiyi ödü toplayan və qatılaşdıran kiçik armudvari orqandır. Yemək zamanı o yığılaraq ödü onikibarmaq bağırsağa ötürür.
Öd yolları
Ductus biliferi
Öd yolları ödü qaraciyərdən öd kisəsinə və onikibarmaq bağırsağa aparan axarlar sistemidir.
Mədəaltı vəzi
Pancreas
Mədəaltı vəzi (pankreas) həm həzm fermentləri, həm də hormonlar hasil edən vəzidir. O, qidanın həzmində və qanda şəkərin tənzimində əsas rol oynayır.
Suallar və cavablar
Bu müddət qidanın tərkibindən və insanın fərdi xüsusiyyətlərindən asılıdır. Qida mədədə bir neçə saat qalır, nazik bağırsaqdan bir neçə saata keçir, yoğun bağırsaqda isə daha uzun müddət — bəzən bir sutkadan artıq qala bilər.
Qarın boşluğunun USM-i, qastroskopiya, kolonoskopiya, nəcis analizləri (koproqramma, gizli qan), qaraciyər və mədəaltı vəzi göstəriciləri üçün qan analizləri, lazım olduqda KT və ya MRT.
Şikayət olduqda — nəcisdə qan, nəcis vərdişinin dəyişməsi, səbəbsiz anemiya — həkim kolonoskopiya təyin edə bilər. Şikayət olmasa da, müəyyən yaşdan sonra və ya ailədə bağırsaq xərçəngi olduqda skrininq məqsədilə həkimlə məsləhətləşmək tövsiyə olunur.
Əlaqəli məlumatlar
Xəstəliklər
Müayinə üsulları
İxtisaslar
Bu mövzuda məqalələr
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Kolorektal xərçəng: təhlükəsi, əlamətləri və profilaktikası
Kolorektal xərçəng müxtəlif ölkələrdə ölüm səbəbləri arasında ön sıralarda yer alır. Xəstələnmə və ölüm göstəriciləri ölkələr üzrə fərqlənir…
İstiqamət: Onkoproktologiya
Piy hepatozu haqqında hər şey
Piy hepatozu (steatoz), steatohepatit - qaraciyərdə piy toxumasının həddindən artıq toplanması, qaraciyər funksiyasının pozulması və mümkün olan sirroz…
İstiqamət: Hepatologiya

