Hepar
Qaraciyər bədənin ən böyük daxili orqanı və vəzisidir. O, öd hasil edir, qida maddələrini emal edir, zərərli maddələri zərərsizləşdirir, qanın laxtalanması üçün zülallar sintez edir və bir çox mübadilə prosesini idarə edir.
Sistem: Həzm sistemi
Yerləşməsi
Qaraciyər qarın boşluğunun sağ yuxarı hissəsində, diafraqmanın bilavasitə altında yerləşir; onun sol payı orta xətti keçərək sol qabırğaaltı nahiyəyə uzanır. Sağlam qaraciyər əsasən qabırğalarla örtülüdür. Aşağı səthində öd kisəsi yerləşir; burada qaraciyərə bitişik mədə, onikibarmaq bağırsaq, sağ böyrək və çənbər bağırsaq izləri görünür.
Quruluşu
Qaraciyər nazik fibroz kapsulla örtülüdür və paylara, paylar isə seqmentlərə bölünür. Onun aşağı səthindəki qapıdan qapı venası, qaraciyər arteriyası daxil olur, öd axarları və limfa damarları çıxır.
Qaraciyər toxumasının əsas vahidi paycıqdır: onun mərkəzində mərkəzi vena, ətrafında radial sıralanmış qaraciyər hüceyrələri (hepatositlər) və aralarında qan kapilyarları — sinusoidlər yerləşir. Hepatositlərin ifraz etdiyi öd xırda öd kanalcıqlarına toplanır.
Qaraciyər ikili qan təchizatına malikdir: oksigenli qan qaraciyər arteriyası ilə, bağırsaqdan qida maddələri ilə zəngin qan isə qapı venası ilə gəlir.
Funksiyası
- ödün hasilatı — yağların həzmi və sorulması üçün lazımdır;
- karbohidrat mübadiləsi — qlükozanın qlikogen şəklində ehtiyata yığılması və lazım olduqda qana buraxılması;
- zülal sintezi — albumin, qanın laxtalanma amilləri və digər zülallar;
- yağ mübadiləsi — xolesterin və lipoproteinlərin sintezi;
- zərərsizləşdirmə — ammonyak, dərmanlar, alkoqol və digər maddələrin emalı;
- vitaminlərin (A, D, B12) və dəmirin ehtiyatı.
Qaraciyəri nə zədələyir
| Amil | Nə baş verir |
|---|---|
| Artıq çəki, şəkərli diabet, az hərəkətlilik | qaraciyərdə yağ toplanır (steatoz), iltihab və fibroz yarana bilər |
| Alkoqol | yağlı distrofiya, alkoqol hepatiti, sirroz |
| B və C viral hepatitləri | xroniki iltihab; uzun müddət əlamətsiz keçə bilər |
| Bəzi dərmanlar və toksinlər | toksik hepatit |
Bilmək vacibdir
Qaraciyər xəstəlikləri çox vaxt uzun müddət ağrısız keçir. Ona görə risk amilləri olduqda qan analizləri və USM ilə vaxtaşırı yoxlama faydalıdır.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Hepatoloq və ya qastroenteroloqa müraciət edin
- gözlərin və dərinin saralması, tünd sidik, açıq rəngli nəcis;
- sağ qabırğaaltında ağırlıq, davamlı yorğunluq;
- qarının böyüməsi, ayaqlarda şişkinlik, asan göyərmə;
- analizlərdə qaraciyər fermentlərinin yüksəlməsi.
Hissələri
Qaraciyərin payları və seqmentləri
Lobi et segmenta hepatis
Qaraciyər anatomik olaraq paylara, cərrahi və funksional baxımdan isə səkkiz seqmentə bölünür. Bu bölgü müayinə nəticələrinin təsvirində və qaraciyər əməliyyatlarının planlaşdırılmasında istifadə…
Suallar və cavablar
Ən çox ALT, AST, qamma-qlutamiltransferaza, qələvi fosfataza, bilirubin, albumin və laxtalanma göstəriciləri təyin edilir. Lazım olduqda viral hepatitlərin markerləri yoxlanılır. Nəticələri həkim birlikdə qiymətləndirir.
Bu, qaraciyər toxumasının sərtliyini ölçən ultrasəs üsuludur. O, fibrozun dərəcəsini qeyri-invaziv qiymətləndirməyə kömək edir.
Qaraciyər yüksək regenerasiya qabiliyyətinə malikdir: zədələyici amil aradan qaldırıldıqda o, xeyli bərpa oluna bilər. Lakin sirroz mərhələsində yaranan çapıq toxuması geri qayıtmır, ona görə xəstəlikləri erkən aşkarlamaq vacibdir.
Əlaqəli məlumatlar
Xəstəliklər
- Qaraciyər sirrozu
- Piy hepatozu
- Qaraciyərin piylənmə xəstəliyi
- Hepatit B
- Hepatit C
- A hepatit
- Autoimmun hepatit
- Toksik hepatit
- Alkoqol qaraciyər zədələnmələri
- Qaraciyər xərçəngi
- Qaraciyər kistası
- Qaraciyər hemangioması
- Hepatomeqaliya
- Jilber sindromu
- Steatohepatit
- Hemoxromatoz
- Alkoqolizm (alkoqol asılılığı)
- Leyşmanioz
- Yenidoğulmuşların sarılığı
- Qaraciyər fibrozu
- Vilson xəstəliyi
- Malyariya
- Fenilketonuriya
- Qalaktozemiya
- Yenidoğulmuşların hemolitik xəstəliyi
- Hamiləliyin qaraciyərdaxili xolestazı
- Birincili biliar xolangit
- Birincili sklerozlaşan xolangit
- Fassiolyoz
- Q qızdırması
- Ailəvi hiperxolesterinemiya
- Hipertriqliseridemiya
Simptomlar
Müayinə üsulları
- Qaraciyərin USM-i
- Qaraciyərin elastometriyası
- Qaraciyərin elastoqrafiyası
- Qaraciyərin MRT-si
- Qaraciyərin kontrastla MRT-si
- Qaraciyərin KT-si
- Alaninaminotransferaza (ALT)
- Aspartataminotransferaza (AST)
- Bilirubin: fraksiyalar (ümumi, düz, dolayı)
- FibroTest
- Qamma-qlutamiltranspeptidaza (QQT)
- Qələvi fosfataza
- Qaraciyər check-up
İxtisaslar
Bu mövzuda məqalələr
Hepatitlər – qaraciyərin iltihabi xəstəlikləri
Hər il hepatologiya sahəsində qaraciyər xəstəliklərini daha effektiv diaqnostika etməyə və müalicə etməyə imkan verən kəşflər olunur. Xəstəliyin…
İstiqamət: Hepatologiya
Xroniki hepatitin müalicəsi
Xroniki hepatitlər – keçirilmiş virus hepatitindən, bəzi medikamentlərin qəbulundan sonra, spirtli içkilərdən sui-istifadə zamanı inkişaf edən və iltihabi…
İstiqamət: Hepatologiya
Piy hepatozu haqqında hər şey
Piy hepatozu (steatoz), steatohepatit - qaraciyərdə piy toxumasının həddindən artıq toplanması, qaraciyər funksiyasının pozulması və mümkün olan sirroz…
İstiqamət: Hepatologiya
