Kişilərdə süd vəzi xərçəngi döş ucunun arxasında yerləşən kiçik vəzi toxumasından inkişaf edən bədxassəli şişdir. Nadir rast gəlinir və çox vaxt gec aşkar edilir; döşdə hər hansı bərk düyün mütəxəssis müayinəsi tələb edir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Kişi döş xərçəngi
- kişilərdə döş vəzisinin xərçəngi
- kişilərdə mammar karsinoma
Xəstəlik haqqında
Kişilərdə də döş ucunun arxasında az miqdarda süd vəzi toxuması olur və orada da bədxassəli şiş inkişaf edə bilər. Kişilərdə süd vəzi xərçəngi bütün döş xərçənglərinin çox kiçik hissəsini təşkil edir və adətən altmış yaşdan sonra aşkar edilir, lakin daha gənc yaşda da rast gəlinir.
Xəstəlik haqqında az məlumatlı olduqları üçün kişilər çox vaxt həkimə gec müraciət edir, döşdəki düyünü «əzələ», «piy» və ya «zədə izi» hesab edirlər. Halbuki şiş döş ucunun yaxınlığında, nazik toxuma qatında yerləşdiyi üçün erkən mərhələdə əllə hiss edilə bilər. Gec müraciət səbəbindən diaqnoz anında şiş tez-tez dəriyə, döş əzələsinə və ya qoltuqaltı limfa düyünlərinə yayılmış olur.
Kişilərdə süd vəzi xərçənginin böyük əksəriyyəti hormon reseptorları müsbət olan şişlərdir və hormonal müalicəyə yaxşı cavab verir. Müalicə prinsipləri qadınlardakı ilə oxşardır, lakin bəzi fərqlər var. Eyni mərhələdə aşkar edildikdə proqnoz qadınlardakından pis deyil, buna görə erkən müraciət həlledicidir.
Səbəbləri
Xəstəliyin dəqiq səbəbi hər bir halda məlum olmur. Lakin riski artıran bir sıra amillər yaxşı öyrənilmişdir – onların əksəriyyəti orqanizmdə estrogen və androgen hormonları arasındakı tarazlığın pozulması və ya irsi genetik dəyişikliklərlə bağlıdır:
- Yaş – risk yaşla artır, xəstələrin çoxu ahıl yaşdadır.
- İrsi meyl – ailədə süd vəzi (həm qadın, həm kişi qohumlarda), yumurtalıq, prostat, mədəaltı vəzi xərçəngi halları. Kişilərdə xüsusən BRCA2, daha az dərəcədə BRCA1 və digər genlərin mutasiyaları riski xeyli artırır.
- Klaynfelter sindromu – əlavə X xromosomu ilə bağlı anadangəlmə vəziyyətdir; androgenlərin azlığı və estrogenlərin nisbi artıqlığı ilə müşayiət olunur.
- Yüksək estrogen səviyyəsi – piylənmə (piy toxumasında estrogen əmələ gəlir), qaraciyər sirrozu, bəzi hormonal müalicə növləri, o cümlədən prostat xərçəngində estrogen preparatlarının qəbulu.
- Xaya xəstəlikləri və əməliyyatları – enməmiş xaya, xayanın iltihabı (orxit), xayanın zədəsi və ya çıxarılması androgen istehsalını azaldır.
- Döş qəfəsinə əvvəllər aparılmış şüa terapiyası – məsələn, gənc yaşda limfoma müalicəsi zamanı.
- Alkoqol – müntəzəm və çox qəbul qaraciyərə təsir edərək hormon tarazlığını pozur.
- Fiziki aktivliyin azlığı – çəki artımına və metabolik pozğunluqlara şərait yaradır.
Ginekomastiya – süd vəzi toxumasının xoşxassəli böyüməsi – özü xərçəngə çevrilmir, lakin ona səbəb olan hormonal vəziyyətlər riskə təsir edə bilər.
Təsnifat
Histoloji növlər: əksəriyyəti invaziv axarlı karsinomadır; daha nadir – papillyar, lobulyar və digər formalar; həmçinin qeyri-invaziv axardaxili karsinoma (in situ), bu forma vaxtında müalicə ilə yaxşı nəticə verir. Döş ucunun Pecet xəstəliyi də ayrı forma kimi rast gəlinə bilər.
Molekulyar növlər: hormon reseptorlarına (estrogen, proqesteron) və HER2 zülalının statusuna görə ayırd edilir. Kişilərdə hormon reseptorları müsbət şişlər üstünlük təşkil edir. Bu göstəricilər müalicənin seçilməsində həlledicidir.
Mərhələlər: TNM sisteminə əsasən şişin ölçüsü və dəriyə, döş divarına keçməsi, limfa düyünlərinin zədələnməsi və uzaq metastazların olub-olmaması nəzərə alınaraq 0-dan IV-ə qədər mərhələlər ayırd edilir.
Klinik mənzərə
Erkən mərhələdə xəstəlik adətən ağrı vermir, buna görə ən vacib əlamət döşdə yeni yaranmış düyündür. Mümkün əlamətlər:
- döş ucunun altında və ya yaxınlığında ağrısız, bərk, hərəkətsiz düyün;
- döş ucunun içəri çəkilməsi və ya formasının dəyişməsi;
- döş ucundan ifrazat, xüsusən qanlı ifrazat;
- döş ucu və ətrafında dərinin qızarması, soyulması, qaşınması, xoralaşması;
- dərinin çəkilməsi, «limon qabığı» görünüşü;
- qoltuqaltında və ya körpücükaltı nahiyədə böyümüş, bərk limfa düyünləri;
- yayılmış mərhələdə – sümük ağrıları, öskürək, nəfəs darlığı, səbəbsiz arıqlama, halsızlıq.
Ginekomastiyadan fərqli olaraq xərçəng adətən bir tərəfli, bərk, döş ucunun mərkəzindən kənarda yerləşən düyün kimi hiss olunur. Ginekomastiya isə çox vaxt iki tərəfli, yumşaq-elastik, döş ucunun altında mərkəzdə yerləşir və həssas ola bilər.
Gecikmədən həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər döşdə bir neçə həftə ərzində keçməyən düyün, döş ucunun çəkilməsi, qanlı ifrazat və ya sağalmayan yara yaranıbsa.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Müayinə həkimin söhbəti və baxışı ilə başlayır: düyünün nə vaxt yarandığı, böyüyüb-böyümədiyi, qəbul olunan dərmanlar, ailədə xərçəng halları aydınlaşdırılır. Sonra aşağıdakı müayinələr aparılır:
- mammoloq tərəfindən baxış və palpasiya – düyünün ölçüsü, sərhədləri, hərəkətliliyi, limfa düyünlərinin vəziyyəti qiymətləndirilir;
- süd vəzilərinin USM-i və mammoqrafiya – düyünün quruluşunu göstərir və onu ginekomastiyadan, kistdən, lipomadan ayırmağa kömək edir;
- biopsiya – şübhəli törəmədən iynə ilə toxuma götürülür; histoloji və immunohistokimyəvi müayinə diaqnozu təsdiqləyir, şişin növünü, hormon reseptorlarını və HER2 statusunu müəyyən edir;
- qoltuqaltı limfa düyünlərinin USM-i, lazım olduqda onlardan da biopsiya;
- yayılmanın qiymətləndirilməsi – mərhələdən asılı olaraq döş qəfəsi və qarın boşluğunun KT-si, sümük ssintiqrafiyası və ya PET-KT;
- qan analizləri – ümumi vəziyyəti, qaraciyər və böyrək funksiyasını qiymətləndirmək üçün;
- genetik konsultasiya və BRCA genlərinin müayinəsi – süd vəzi xərçəngi olan bütün kişilərə tövsiyə olunur.
Differensial diaqnostika ginekomastiya, lipoma, abses, kist və digər xoşxassəli törəmələrlə aparılır.
Ağırlaşmalar
- limfa düyünlərinə və uzaq orqanlara – sümüklərə, ağciyərlərə, qaraciyərə – metastazlar;
- müalicədən illər sonra belə ola biləcək residiv;
- əməliyyatdan sonra qolun ödemi (limfostaz), çiyin oynağında hərəkətin məhdudlaşması;
- hormonal müalicə fonunda isti basmaları, çəki artımı, cinsi istəyin azalması, damarlarda tromb riski;
- kimyaterapiyanın yan təsirləri – halsızlıq, infeksiyalara meyl, ürəkbulanma;
- BRCA mutasiyası olduqda ikinci şişin, o cümlədən prostat xərçənginin yaranma riski və ailə üzvlərində irsi risk.
Müalicə
Müalicə onkoloq, cərrah və radioterapevtdən ibarət komanda tərəfindən şişin mərhələsi, molekulyar növü, pasiyentin yaşı və ümumi vəziyyəti nəzərə alınaraq planlaşdırılır. Əsas üsullar:
- Cərrahi müalicə – kişilərdə vəzi toxuması az olduğu üçün adətən mastektomiya aparılır. Limfa düyünlərinin vəziyyəti gözətçi limfa düyününün biopsiyası ilə qiymətləndirilir, düyünlər zədələnibsə qoltuqaltı limfa düyünləri çıxarılır.
- Şüa terapiyası – əməliyyatdan sonra residiv riski yüksək olduqda (iri şiş, dəriyə keçmə, zədələnmiş limfa düyünləri) göstəriş üzrə aparılır.
- Hormonal müalicə – hormon reseptorları müsbət şişlərdə əsas üsuldur. Kişilərdə adətən selektiv estrogen reseptor modulyatorları qrupundan olan preparatlar seçilir və uzun illər davam etdirilir. Qadınlarda geniş istifadə olunan aromataza inhibitorları kişilərdə yalnız xayaların hormon istehsalını azaldan vasitələrlə birlikdə təyin edilir – bu qərarı yalnız onkoloq verir.
- Kimyaterapiya – residiv riskinə və mərhələyə görə əməliyyatdan əvvəl və ya sonra.
- Hədəfli müalicə – HER2-müsbət şişlərdə bu zülala qarşı yönəlmiş preparatlar; BRCA mutasiyası olan bəzi yayılmış hallarda xüsusi hədəfli dərman qrupları.
- Metastatik xəstəlikdə – fərdiləşdirilmiş kombinə müalicə, ağrının və digər əlamətlərin aradan qaldırılması, sümük metastazlarında sümüyü möhkəmləndirən vasitələr.
Pasiyentin özü də müalicənin uğuruna təsir edə bilər: təyin olunmuş hormonal müalicəni uzun müddət fasiləsiz davam etdirmək, yan təsirlər barədə həkimə vaxtında demək, siqaret və alkoqoldan imtina etmək, çəkini nəzarətdə saxlamaq vacibdir. Bitki mənşəli «xərçəng əleyhinə» vasitələr, xalq üsulları və internetdən seçilmiş qida əlavələri əsas müalicəni əvəz edə bilməz, bəziləri isə hormonal müalicənin təsirini zəiflədə bilər.
Reabilitasiya
- qol və çiyin funksiyasının bərpası üçün əməliyyatdan sonra erkən başlanan müalicəvi bədən tərbiyəsi;
- limfostazın profilaktikası – əməliyyat olunan tərəfdə qolun zədələnməkdən, həddən artıq yükdən qorunması;
- hormonal müalicənin yan təsirlərinin həkimlə birgə idarə edilməsi;
- psixoloji dəstək – «qadın xəstəliyi» stereotipi kişilərdə əlavə emosional yük yarada bilər;
- müntəzəm onkoloji nəzarət: həkim baxışı, qarşı tərəfdəki süd vəzisinin müayinəsi və göstəriş üzrə digər müayinələr.
Profilaktika
Xəstəliyin qarşısını tam almaq mümkün olmasa da, riski azaltmaq və onu erkən aşkar etmək olar:
- döşdə hər hansı dəyişikliyə – düyünə, döş ucunun çəkilməsinə, ifrazata – diqqət və vaxtında həkimə müraciət;
- ailədə süd vəzi, yumurtalıq, prostat və ya mədəaltı vəzi xərçəngi halları olduqda genetik konsultasiya;
- BRCA mutasiyası daşıyıcılarında – fərdi müşahidə planı, döşün müntəzəm müayinəsi və prostat xərçənginə skrininq;
- normal çəkinin saxlanması və müntəzəm fiziki aktivlik;
- alkoqolun məhdudlaşdırılması, qaraciyər xəstəliklərinin vaxtında müalicəsi;
- hormonal vasitələrin, o cümlədən idmanda istifadə olunan anabolik steroidlərin nəzarətsiz qəbulundan imtina.
Hansı həkimə müraciət etməli
Döşdə düyün və ya digər dəyişiklik aşkar edildikdə mammoloqa müraciət etmək lazımdır. Diaqnoz təsdiqləndikdə müalicəni onkoloq planlaşdırır, genetik müayinə üçün genetik həkimin konsultasiyası tövsiyə olunur.
Yadda saxla!
Kişilərdə süd vəzi xərçəngi nadirdir, lakin mövcuddur – döşdə düyün «kişilərdə olmaz» deyə nəzərdən qaçırılmamalıdır.
- Döşdə bərk düyün, döş ucunun çəkilməsi və ya qanlı ifrazat varsa, mammoloqa müraciət edin.
- Erkən mərhələdə aşkar edilən şiş yaxşı müalicə olunur – gecikmə əsas təhlükədir.
- Diaqnoz qoyulubsa, genetik müayinədən keçin – bu, ailə üzvləriniz üçün də vacibdir.
- Hormonal müalicəni həkimlə razılaşdırmadan dayandırmayın.
Faydalı Məqalələr
Süd vəzisi xərçənginin diaqnostikası
Süd vəzisi şişlərinin müalicə nəticələrini yaxşılaşdırmağın real yolu erkən, bir sıra hallarda isə klinikaqədərki diaqnostikadır. Bu problemi yalnız…
İstiqamət: Mammologiya
Süd vəzi xərçənginin erkən diaqnostikası
Süd vəzi xərçəngi qadınlarda ən çox rast gəlinən onkoloji xəstəliklərdən biridir və dünyada xəstələnmə davamlı olaraq artır. Erkən…
İstiqamət: Mammologiya
Kimyaterapiya nədir: növləri, tipləri və onu necə yüngülləşdirmək olar
Kimyaterapiya – şişəleyhinə dərman agentlərinin yeridilməsinə əsaslanan, bədxassəli xəstəliklərin çox effektiv müalicə üsuludur. Onların mexanizmləri müxtəlif ola bilər,…
İstiqamət: Kimyaterapiya
Suallar və cavablar
Ginekomastiya – süd vəzi toxumasının xoşxassəli böyüməsidir və özü xərçəngə çevrilmir. Lakin oxşar əlamətlər verə bildiyi üçün hər yeni düyün həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir.
Bəli, şübhəli dəyişikliklər olduqda kişilərdə də mammoqrafiya və USM aparılır. Kişilər üçün kütləvi skrininq proqramı isə yoxdur, yüksək genetik riski olan kişilər üçün müşahidə planını həkim fərdi müəyyən edir.
Eyni mərhələdə proqnoz oxşardır. Kişilərdə nəticələrin bəzən pis olmasının əsas səbəbi diaqnozun gec qoyulmasıdır.
Kişilərdə süd vəzi xərçəngi BRCA genlərinin mutasiyası ilə tez-tez əlaqəli olur. Mutasiyanın aşkarlanması müalicəni planlaşdırmağa, digər şişlərə qarşı müşahidəni təşkil etməyə və qohumlarda riskin qiymətləndirilməsinə kömək edir.
Ağrılı və həssas düyün daha çox ginekomastiya və ya iltihabla bağlı olur, xərçəng isə adətən ağrısızdır. Buna baxmayaraq, ağrının olub-olmamasından asılı olmayaraq, keçməyən hər bir düyün həkim tərəfindən müayinə olunmalıdır.
Əksər pasiyentlər müalicədən sonra işinə və adi fəaliyyətinə qayıdır. Hormonal müalicə illərlə davam etsə də, yan təsirlərin çoxu idarə oluna bilir. Müntəzəm onkoloji nəzarət residivin vaxtında aşkar edilməsinə imkan verir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mammoqrafiyaya hazırlıq: müayinədən əvvəl bilməli olduqlarınız
Mammoqrafiyanın məqsədini və hazırlıq qaydalarını bilmək müayinəni daha rahat təşkil etməyə kömək edir. Yeni şikayət varsa, bunu skrininq…
İstiqamət: Mammologiya / Rentgenologiya / Preventiv tibb
Süd vəzisində fibroadenoma: nə zaman izləmə kifayətdir?
Fibroadenoma çox vaxt xoşxassəli süd vəzi törəməsidir. İzləmə qərarı isə düyünün düzgün qiymətləndirildiyinə və nəticələrin bir-birinə uyğun olduğuna…
İstiqamət: Mammologiya
Süd vəzisində ağrı: hansı dəyişikliklərə diqqət etməli?
Süd vəzisində ağrı çox vaxt xərçənglə bağlı olmur, amma yeni düyün, dəri və məmə ucu dəyişiklikləri ayrıca yoxlanmalıdır.…
İstiqamət: Mammologiya
Süd vəzi USM-i və mammoqrafiya: biri digərini əvəz edirmi?
USM və mammoqrafiya müxtəlif məlumat verir. Seçim yalnız cihazın rahatlığına deyil, yaşa, riskə, şikayətə və əvvəlki nəticələrə əsaslanmalıdır.
İstiqamət: Mammologiya / USM diaqnostikası / Rentgenologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
