Ayaqların keyiməsi aşağı ətraflarda həssaslığın azalması və ya tamamilə itməsi ilə müşayiət olunan xoşagəlməz hissiyyatdır. Bu səhifədə ayaqların keyiməsinin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Endokrinoloq Kardioloq Nevroloq Revmatoloq Terapevt Travmatoloq-ortoped Ürək-damar cərrahı
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Ayaqların keyiməsi aşağı ətraflarda həssaslığın azalması və ya tamamilə itməsi ilə müşayiət olunan xoşagəlməz hissiyyatdır. Bu vəziyyətə sancma, yanma, “qarışqa gəzişməsi” hissi, hətta ağrı da əlavə oluna bilər. Bəzi xəstələr ayaqlarının “özününkü olmadığını” və ya “pambıq kimi” olduğunu hiss edir. Keyimə qısamüddətli və ya daimi ola bilər, bütün ayağı və ya onun yalnız bir hissəsini — məsələn, barmaqları, pəncəni, diz altı nahiyəni əhatə edə bilər. Əlamət çox vaxt istirahət zamanı və ya yuxuda güclənir, hərəkət zamanı isə qismən keçir. Keyimə qəflətən yarana bilər və ya tədricən inkişaf edərək get-gedə daha nəzərəçarpan hala gələ bilər. Çox vaxt bu, sinirlərin, qan damarlarının və ya dayaq-hərəkət aparatının işinin pozulması ilə bağlıdır. Belə əlamətləri diqqətsiz buraxmaq olmaz, xüsusilə təkrarlanırsa, güclənirsə və ya ağrı, zəiflik, hərəkət qabiliyyətinin azalması kimi digər əlamətlərlə müşayiət olunursa.
Növləri
Ayaqların keyiməsi müxtəlif əlamətlərə görə təsnif edilir. Belə fərqləndirmə müalicə taktikasının müəyyən edilməsinə kömək edir.
Keyimə növləri:
Yerləşməsinə görə:
- Bütün ayağın keyiməsi;
- Ayaq barmaqlarının keyiməsi (bəzən yalnız baş barmaq keyiyir);
- Pəncədən dizə qədər keyimə;
- Budun keyiməsi.
Müddətinə görə:
- Müvəqqəti (özbaşına keçir);
- Daimi (terapiya seçimi tələb edir).
Xarakterinə görə:
- Birtərəfli zədələnmə ilə (məsələn, sağ ayaq keyiyir);
- Ikitərəfli pozğunluqla (hər iki ayaq keyiyir).
Səbəblərinə görə:
- Qan axınının pozulması ilə şərtlənən;
- Sinirlərin zədələnməsi ilə təhrik olunan;
- Mexaniki sıxılma nəticəsində yaranan (məsələn, oturduqdan sonra).
Səbəbləri
Ayaqların keyiməsinin səbəbləri müxtəlif ola bilər və sinirlərin, damarların, oynaqların və ya onurğanın zədələnməsi ilə bağlıdır. Ciddi patologiyanı gözdən qaçırmamaq və müalicəyə vaxtında başlamaq üçün ayaqların niyə keyidiyini anlamaq vacibdir.
Ayağın keyiməsinin əsas səbəbləri:
- Sinirə mexaniki təzyiq. Çox vaxt bu, osteoxondroz və ya onurğalararası yırtıq nəticəsində baş verir. Yerindən çıxmış disklər sinir köklərini sıxır, bu da ayaqlarda keyimə, sancma və ağrıya səbəb olur.
- Şəkərli diabet. Qlükoza səviyyəsinin uzunmüddətli yüksək olması sinir köklərinin zədələnməsinə gətirib çıxarır. Klinik olaraq bu, keyimə, pəncələrdə soyuqluq və ya yanğı hissi kimi əlamətlərin yaranmasına səbəb olur.
- Qan dövranı pozğunluqları. Arteriya vasitəsilə toxumaların ehtiyacından az qan axırsa, ayaqların keyidiyi və ya donduğu hissi yarana bilər. Bu, aterosklerotik, trombotik və ya varikoz xəstəlikdə rast gəlinir.
- Vitamin çatışmazlığı. B qrupu vitaminlərinin, xüsusən B1 və B12-nin çatışmazlığı sinirlərin işini pozur. Bu, keyimə, əzələ zəifliyi və tez yorulmada özünü göstərir.
- Yayılmış skleroz. Bu, onurğa beynindən periferiyaya siqnalların ötürülməsinin pozulduğu autoimmun xəstəlikdir. Ayaq barmaqlarının və ya bütün ayağın keyiməsi ən çox rast gəlinən əlamətlərdən biridir.
- İnsult və ya mikroinsult. Beynin müəyyən nahiyələrinin qanaxması və ya işemiyası ayağın keyiməsinə səbəb ola bilər, xüsusən bu, üzün bir tərəfinin asimmetriyası, nitqin pozulması və ya qolda zəiflik ilə eyni vaxtda baş verərsə. Belə halda ÜZ–QOL–NİTQ–VAXT testindən istifadə edin: üz asimmetrikdirmi, hər iki qolu eyni cür qaldıra bilirsinizmi, nitqiniz aydındırmı. Əlamətlər varsa, dərhal təcili yardım çağırın və simptomların başladığı dəqiqəni yadda saxlayın — bu, laxtanı əridən müalicənin tətbiq oluna biləcəyi təxminən 4,5 saatlıq pəncərə üçün vacibdir.
- Hamiləlik. Qadının orqanizmindəki dəyişikliklər, xüsusən son aylarda, sinirlərin sıxılmasına və aşağı ətraflarda qan dövranının pozulmasına səbəb ola bilər.
Diaqnostika
Ayaqlarda keyimə zamanı təkcə pozulmuş həssaslıq faktını müəyyən etmək deyil, onun səbəbini də aşkar etmək vacibdir. Bunun üçün həkim arteriyaların, venaların, sinirlərin və onurğanın vəziyyətini qiymətləndirməyə imkan verən kompleks müayinə aparır.
Sadalanan üsulların hər biri problemin mənbəyini dəqiqləşdirməyə kömək edir. Elektroneyromioqrafiya sinirlərin və əzələlərin vəziyyətini qiymətləndirir, neyromuskulyar ötürmənin xüsusiyyətlərini müəyyən edir. Damarların USM-i və dopplerometriya qan axınının keyfiyyətini göstərir. MRT və rentgen onurğa yırtıqlarını, sürüşmələri və ya digər patologiyaları vizuallaşdırmağa imkan verir. Ümumi analizlər iltihab əlamətlərini və ya şəkərli diabetin əlamətlərini aşkar edə bilər. Dar profilli mütəxəssislərin (nevroloq, angioloq, endokrinoloq və s.) məsləhəti məlumatların dəqiq şərh olunması və müalicənin təyin edilməsi üçün zəruridir.
- Analizlər
- Bel onurğasının MRT-si
- Ultrasəs dopplerometriyası (USDG)
- Ürəyin USM-i / Exokardioqrafiya (EXOKQ)
- EKQ — Elektrokardioqrafiya
- Elektroneyromioqrafiya (ENMQ)
- Aşağı ətraf venalarının USM-i
- Bel onurğasının rentgeni
Müalicə
Ayaqların keyiməsinin müalicəsi səbəbin aşkarlanması və aradan qaldırılması ilə başlayır. Universal üsul yoxdur, çünki simptom müxtəlif pozğunluqlardan yarana bilər. Əsas yanaşma damarlara, sinirlərə və dayaq-hərəkət sisteminə kompleks təsirdir.
Birinci mərhələdə aşağıdakılar tətbiq edilir:
- İltihabəleyhinə vasitələr – şişkinliyi və sinir köklərinə təzyiqi azaldır, xüsusən osteoxondroz və yırtıqlarda.
- Qan dövranını yaxşılaşdıran preparatlar – toxumaların oksigen və qida maddələri ilə təchizatını yaxşılaşdırır.
- Neyroprotektorlar – zədələnmiş sinir liflərini qoruyur və bərpa edir.
- B qrupu vitaminləri – xüsusən diabetik neyropatiyada və avitaminozlarda vacibdir.
- Antiaqreqantlar və antikoaqulyantlar – qanın axıcılığını yaxşılaşdırmaq üçün damar pozğunluqlarında və trombozlarda tətbiq edilir.
- Fizioterapiya – həssaslığın bərpasına kömək edir, qan axınını yaxşılaşdırır və əzələ gərginliyini aradan qaldırır.
- Masaj və müalicəvi bədən tərbiyəsi – əzələ tonusunu artırır və həssaslığın normallaşmasına kömək edir.
Diabetik neyropatiyada qlükoza səviyyəsinin kompensasiyası və mübadilənin nəzarətdə saxlanması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Trombozda tromboemboliyanın inkişafına yol verməmək vacibdir. Bunun üçün xüsusi preparatlar tətbiq edilir və kompressiya trikotajı geyilir.
Səbəb onurğa ilə bağlıdırsa, manual terapiya, müalicəvi bədən tərbiyəsi, blokadalar tətbiq edilir. Ciddi dəyişikliklərdə cərrahi müdaxilə – yırtığın çıxarılması və ya onurğanın stabilləşdirilməsi tələb oluna bilər.
Həyat tərzinin korreksiyası da vacibdir. Xəstələrə soyuqlamadan, uzun müddət eyni vəziyyətdə qalmaqdan çəkinmək, zərərli vərdişlərdən imtina etmək tövsiyə olunur. Müntəzəm gəzintilər, mülayim fiziki yüklər və bədən çəkisinə nəzarət residiv riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Xroniki xəstəliklərdə həkim nəzarətinin davamlı olması və bütün tövsiyələrə əməl edilməsi vacibdir.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Ayaqların keyiməsini nəzərə almasanız və əsas xəstəliyi müalicə etməsəniz, ciddi ağırlaşmalar inkişaf edə bilər. Onların bəziləri geri dönməzdir və xəstənin həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə aşağı salır. Uzunmüddətli müalicəsizlik nəyə gətirib çıxara bilər:
- Xroniki ağrı. Sinirlərin daimi qıcıqlanması və ya zədələnməsi davamlı ağrı sindromuna çevrilə bilər. Ağrı daimi olur, sakitlikdə güclənir və standart ağrıkəsici üsullara tabe olmur.
- Həssaslığın itirilməsi. Ayaqlar uzun müddət keyidikdə temperaturun, ağrının və toxunmanın qəbulu pozulur. Bu təhlükəlidir, çünki insan travmanı, yanığı və ya iltihabın başlanğıcını fərq etməyə bilər.
- Əzələ zəifliyi və atrofiya. Lazımi yük olmadan əzələlər zəifləyir və kiçilir. Bu, xüsusən bir ayağın keyiməsində nəzərə çarpır, bu da yerişin pozulmasına və hərəkətin çətinləşməsinə gətirib çıxarır.
- Yeriş və tarazlıq pozğunluqları. Həssaslığın azalması və ətraflardakı zəiflik inamla dayanmağa və hərəkət etməyə mane olur. Bu, düşmə və travma riskini artırır, xüsusən yaşlı xəstələrdə.
- Yara və infeksiyaların yaranması. Diabetdə və ya qan təchizatının pozulmasında keyimə fonunda tez-tez trofik yaralar yaranır. Azalmış həssaslıq səbəbindən insan zədəni gec fərq edir, bu da infeksiya riskini artırır.
- Qanqrena. Ağır hallarda qan dövranının pozulması və infeksiyanın qoşulması zamanı toxumalar ölməyə başlaya bilər. Bu vəziyyət təcili cərrahi müdaxilə tələb edir və ətrafın amputasiyası ilə nəticələnə bilər.
- Əlillik. Müalicəsiz xroniki keyimə və onunla bağlı ağırlaşmalar davamlı əmək qabiliyyətinin və özünə xidmət imkanının itirilməsinə gətirib çıxara bilər.
Bu arzuolunmaz nəticələrdən qaçmaq üçün vaxtında həkimə müraciət etmək, müayinədən keçmək və müalicə ilə profilaktika tövsiyələrinə əməl etmək vacibdir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Ayaqlarda keyimə yarandıqda səbəbini müəyyən etmək və müalicəyə vaxtında başlamaq üçün həkimə müraciət etmək vacibdir. Mütəxəssisin seçimi ehtimal olunan səbəbdən asılıdır.
Terapevt ilkin diaqnostikada kömək edir və zərurət olduqda dar profilli mütəxəssislərə yönləndirir. Sinir sisteminin pozğunluqlarında nevroloqun köməyi tələb olunur. Angioloq damarların vəziyyətini, endokrinoloq isə şəkər səviyyəsini və hormonal fonu qiymətləndirir. Revmatoloq autoimmün patologiyalarda, ortoped isə onurğa problemlərindən şübhələndikdə zəruridir.
Əgər keyimə qəflətən üzün asimmetriyası, nitq pozğunluğu və ya əl-qolda zəiflik ilə birgə yaranıbsa, bu insult əlaməti ola bilər — gecikmədən təcili yardım çağırın və simptomların başlama vaxtını yadda saxlayın, çünki müalicənin effektivliyi bundan asılıdır.
Yadda saxla!
Ayaqların keyiməsini nəzərə almadan keçmək olmaz, xüsusən bu əlamət tez-tez təkrarlanırsa, güclənirsə və ya digər əlamətlərlə – ağrı, zəiflik, yerişin pozulması ilə müşayiət olunursa. Həkimlərin fikrincə, təkcə simptomu aradan qaldırmaq deyil, həm də əsas səbəbi tapmaq vacibdir. Bir çox hallarda keyimə xroniki xəstəliklərlə – diabet, osteoxondroz, qan dövranı pozğunluqları ilə bağlıdır. Vaxtında diaqnostika aparılmasa və müalicəyə başlanmasa, patologiya irəliləyə bilər. Keyimənin həssaslığın, koordinasiyanın və hərəkətlərin pozulması ilə birləşməsi xüsusilə təhlükəlidir. Ona görə də hər hansı şübhə yarandıqda həkimə müraciət etmək və müayinədən keçmək lazımdır. Müasir tibb, xüsusən erkən mərhələdə, belə vəziyyətlərin öhdəsindən gəlmək üçün kifayət qədər imkanlara malikdir.
Suallar və cavablar
Çox vaxt bu, qan dövranının pozulması və ya sinirlərin zədələnməsi ilə bağlıdır. Səbəb şəkərli diabet, belin aşağı hissəsində sinirlərin sıxılması və ya vitamin çatışmazlığı ola bilər. Keyimə davam edirsə, həkimə müraciət etmək lazımdır.
Keyimə qəflətən yaranıbsa, zəiflik və ya nitqin pozulması ilə müşayiət olunursa, təxirə salmadan təcili yardım çağırmaq lazımdır – bu, insultun əlaməti ola bilər. Digər hallarda fon patologiyalarını istisna etmək üçün nevroloqda müayinədən keçmək tövsiyə olunur.
Rahat olmayan vəziyyətdən sonra qısamüddətli keyimə fizioloji reaksiyadır. Lakin simptom müntəzəm yaranırsa, uzun müddət davam edirsə və ya güclənirsə – bu, diqqət tələb edən xəstəlik əlaməti ola bilər.
Qadınlarda qollar və ayaqlar tez-tez hormonal fonun pozulması, hamiləlik və ya osteoxondroz səbəbindən keyiyir. Həmçinin dəmir və vitamin çatışmazlığı hallarında da rast gəlinir.
Bəli, çünki bu əlamət gizli xəstəliyin əlaməti ola bilər. Keyimə hələ narahatlıq yaratmasa da, gələcəkdə ciddi ağırlaşmalara gətirib çıxara bilər.
