Parkinson xəstəliyi motor sisteminin degenerativ dəyişikliklərinin proqressivləşməsi ilə xarakterizə olunan nevroloji xəstəlikdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Titrəmə iflici
- paralysis agitans
Xəstəlik haqqında
Parkinson xəstəliyi motor sisteminin degenerativ dəyişikliklərinin proqressivləşməsi ilə xarakterizə olunan nevroloji xəstəlikdir.
Parkinsonizm dopamin istehsal edən sinir sistemi hüceyrələrinin ölümü səbəbindən yaranır. Dopamin sinir hüceyrələri arasında elektrik impulslarının ötürülməsinə cavabdeh olan kimyəvi maddədir. Xəstəlik yaşlı insanlar üçün xarakterikdir.
Səbəbləri
Parkinsonizmin inkişafına gətirib çıxara biləcək risk amillərinə aşağıdakılar aiddir:
- Irsiyyət;
- Əlverişsiz ətraf mühit;
- Neyroleptiklərin uzunmüddətli qəbulu;
- Beyin infeksion xəstəlikləri;
- Baş beyin damarlarının aterosklerozu;
- Baş travmaları;
- Şişlər;
- Zəhərli maddələrlə intoksikasiya.
Mərhələlər
Parkinson xəstəliyinin gedişini qiymətləndirmək üçün ən çox Hoehn və Yahr şkalası (Xyon–Yar mərhələləri) istifadə olunur. O, hərəki pozğunluqların həcminə və tarazlığın vəziyyətinə əsaslanır.
- 1-ci mərhələ — simptomlar, məsələn titrəmə və ya hərəkətlərin ləngiməsi, bədənin yalnız bir tərəfində müşahidə olunur. Gündəlik həyat demək olar ki, dəyişmir.
- 2-ci mərhələ — simptomlar hər iki tərəfdə var, lakin tarazlıq pozulmayıb. İnsan müstəqildir, bəzi işlər daha çox vaxt aparır.
- 3-cü mərhələ — tarazlıq pozulmağa başlayır, yıxılma riski artır. Hərəkətlər nəzərəçarpacaq dərəcədə ləngiyir, lakin insan hələ özünə qulluq edə bilir.
- 4-cü mərhələ — hərəki pozğunluqlar ifadəlidir. İnsan köməksiz və ya dayaqla qısa məsafəyə yeriyə bilir, gündəlik işlərdə köməyə ehtiyac duyur.
- 5-ci mərhələ — köməksiz yerimək mümkün olmur, insan əsasən əlil arabası və ya yataqla məhdudlaşır və daimi qulluğa ehtiyac duyur.
Bəzən ara mərhələlər də ayrılır (1,5 və 2,5). Xəstəliyin sürəti fərdidir, bir çox insan uzun illər erkən mərhələlərdə qalır. Mərhələni həkim müayinənin nəticələrinə əsasən müəyyən edir və o, müalicənin seçiminə təsir göstərir.
Klinik mənzərə
Parkinsonizm üçün həkimə diaqnoz qoymağa imkan verən əlamətlər xarakterikdir. Onlara aiddir:
- Sükunət vəziyyətində əl, ayaq və ya çənə titrəməsi (çox vaxt bir tərəfdən başlayır, həyəcan və yorğunluq zamanı güclənir, hərəkət zamanı azalır)
- Hərəkət aktivliyinin, əzələ yığılması gücünün, mimikanın məhdudlaşması
- Sürünən yeriş
- Tarazlığı saxlama qabiliyyətinin pisləşməsi
- Əzələ tonusunun yüksəlməsi
- Yuxu pozğunluqları
- Vestibulyar aparat pozğunluqları
- Psixi pozğunluqlar
- Nitq və yazı funksiyalarının pozulması
- Tipik əyri poza
Xəstəliyin simptomları fərdidir və müxtəlif kombinasiyalarda rast gəlinə bilər. Belə əlamətlər yarandıqda nevroloqa müraciət edin: vaxtında başlanmış müalicə hərəkət qabiliyyətini və həyat keyfiyyətini uzun müddət saxlamağa kömək edir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Parkinson xəstəliyi diaqnozu pasiyentin diqqətli sorğu-sualı və baxışından sonra qoyulur, tipik və qeyri-tipik şikayətlər, onların yaranma anı və digər xüsusiyyətlər nəzərə alınır.
Diaqnoz əsasən klinikdir: həkim hərəkətlərin ləngiməsini, sükunət titrəməsini, əzələ rigidliyini və tarazlığı qiymətləndirir. Dəqiqləşdirmək üçün levodopa preparatlarına cavab yoxlanıla bilər — yaxşı cavab Parkinson xəstəliyinin lehinə dəlalət edir. Instrumental müayinələr köməkçi rol oynayır və əsasən simptomların digər səbəblərini istisna etmək üçün aparılır:
- Maqnit-rezonans tomoqrafiyası — beyin strukturlarının qat-qat vizuallaşdırılması üsulu; insult, şiş, hidrosefaliya və atipik parkinsonizm əlamətlərini istisna etməyə imkan verir.
- Kompüter tomoqrafiyası — MRT aparmaq mümkün olmadıqda beyin strukturlarının qiymətləndirilməsi üçün.
- Transkranial sonoqrafiya — beynin qara maddəsinin ultrasəs vizuallaşdırılması; burada exogenliyin artması diaqnozu dəstəkləyən əlavə əlamətdir.
- Dopamin daşıyıcılarının vizuallaşdırılması ilə birfotonlu emissiya tomoqrafiyası — şübhəli hallarda Parkinson xəstəliyini, məsələn, essensial titrəmədən ayırmağa kömək edir.
- Elektroensefaloqrafiya və çağırılmış potensiallar üsulu — Parkinson xəstəliyinin diaqnostikasında əsas üsul deyil, yalnız ayrı-ayrı hallarda digər vəziyyətləri istisna etmək üçün təyin olunur.
Müalicə
Nevroloqlar xəstəliyi kompleks şəkildə, digər ixtisas həkimlərinin köməyi ilə müalicə edir və hər bir pasiyent üçün diqqətlə düşünülmüş fərdi terapiya seçilir.
Parkinson xəstəliyinin müalicə üsulları insanın vəziyyətini yüngülləşdirməyə, aktiv həyatı uzatmağa, onun keyfiyyətini yaxşılaşdırmağa yönəlib.
Kompleks terapiya çərçivəsində təyin olunan preparatlar arasında aşağıdakılar var:
- Hərəkət pozğunluqlarını aradan qaldıran;
- MSS-də dopamin miqdarını artıran;
- Antioksidantlar;
- Iltihab əleyhinə;
- Trofik;
- Qıcıqlandırıcı aminturşuların antaqonistləri;
- Vitamin kompleksləri.
Həmçinin bir çox simptomdan qurtulmağa və xəstəliyin proqressivləşməsini yavaşlatmağa imkan verən Fizioterapiya kursları aparılır.
Profilaktika
Parkinson xəstəliyinin profilaktikası üçün aktiv sağlam həyat tərzi sürmək, tam dəyərli qidalanmaq və damar vəziyyətinə, təzyiqə nəzarət etmək, xüsusilə 50 yaşdan sonra faydalıdır. Həmçinin toksik maddələrin artmış konsentrasiyalı yerlərindən qaçmaq lazımdır.
Yadda saxla!
Parkinson xəstəliyini tam sağaltmaq hələ mümkün olmasa da, vaxtında başlanmış və müntəzəm düzəldilən müalicə uzun illər aktiv həyatı saxlamağa kömək edir. Dərmanları həkimin göstərdiyi saatlarda qəbul edin və heç vaxt qəfil dayandırmayın. Dərmanın təsir müddətinin qısalması, iradi olmayan hərəkətlər, tez-tez yıxılmalar, qəbizlik, yuxu və əhval pozğunluqları yaranarsa, növbəti qəbulu gözləmədən nevroloqa müraciət edin.
Aşağıdakı hallarda dərhal təcili yardım çağırın:
- yüksək hərarət, əzələlərin kəskin sərtləşməsi və huşun pozulması — xüsusən dərmanların dayandırılmasından və ya dozanın dəyişdirilməsindən sonra;
- qəfil hərəkətsizlik, insanın ayağa qalxa və udquna bilməməsi;
- qida ilə boğulma, təngnəfəslik, hərarətlə müşayiət olunan öskürək;
- kəskin çaşqınlıq, halüsinasiyalar;
- yıxılmadan sonra başın zədələnməsi və ya güclü ağrı.
Suallar və cavablar
Əksər hallarda Parkinson xəstəliyi sadə qaydada, birbaşa irsən ötürülmür, valideyndə xəstəlik olması uşağın mütləq xəstələnəcəyi demək deyil. Lakin ailə anamnezi bir neçə risk amilindən biridir, xüsusən gənc yaşda başlayan hallarda müəyyən gen dəyişiklikləri daha böyük rol oynaya bilər. Fərdi risk, xüsusən ailədə erkən başlanğıclı hal olduqda, nevroloqla və zəruri olduqda genetik məsləhətləşmə ilə müzakirə olunur.
Hazırda Parkinson xəstəliyini tam geri qaytaran müalicə yoxdur, çünki xəstəlik müəyyən beyin hüceyrələrinin tədricən itirilməsi ilə bağlıdır. Lakin mövcud müalicə üsulları, xüsusən dopamin çatışmazlığını kompensasiya edən preparatlar, simptomları əhəmiyyətli dərəcədə azalda və həyat keyfiyyətini uzun müddət dəstəkləyə bilər. İrəliləmə sürəti və müalicəyə cavab hər pasiyentdə fərqli olur və nevroloq tərəfindən fərdi izlənilir.
Bəli, tarazlıq, əzələ tonusu və hərəkət koordinasiyasının pozulması səbəbindən yıxılma və əlaqədar travma riski artır, xüsusən xəstəliyin daha irəliləmiş mərhələlərində. Ev şəraitinin təhlükəsizlik baxımından uyğunlaşdırılması, tövsiyə olunduqda köməkçi vasitələrdən istifadə və fizioterapiya bu riski azaltmağa kömək edə bilər. Konkret tövsiyələri nevroloq xəstəliyin mərhələsinə uyğun verir.
Mövzu üzrə məqalələr
Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq
Epilepsiyası olan bir çox qadında hamiləlik uğurla davam edə bilər. Bunun üçün tutmaların nəzarəti və dərmanların hamiləliyə uyğunluğu…
İstiqamət: Nevrologiya / Ginekologiya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Başgicəllənmə
Başgicəllənmə. İnsana ətrafındakı əşyaların və (ya) öz bədəninin müəyyən istiqamətə hərəkət etdiyi və ya fırlandığı təsəvvürünü yaradan vəziyyət…
İstiqamət: Nevrologiya
İnsult öncəsi vəziyyət (mini-insult)
İnsult öncəsi vəziyyət — beyin qan dövranının müvəqqəti pozğunluqları kompleksidir və o, əsl insultun inkişafı riskinin yüksək olduğunu…
İstiqamət: Nevrologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
