Keratit buynuz qişanın iltihabıdır. İnfeksion və qeyri-infeksion səbəblərlə yarana, ağrı, qızartı, işıqdan qorxma və görmənin zəifləməsi ilə gedə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Buynuz qişanın iltihabı
- korneanın iltihabı
Xəstəlik haqqında
Keratit — gözün ön hissəsini örtən şəffaf, qübbəvari təbəqənin — buynuz qişanın (korneanın) iltihabıdır. Buynuz qişa işığı sındıraraq gözün içərisinə ötürür, buna görə onun şəffaflığı aydın görmə üçün vacibdir. Buynuz qişada çoxlu sinir ucları olduğundan onun hər hansı zədələnməsi güclü ağrı ilə müşayiət olunur.
İltihab zamanı buynuz qişada iltihabi hüceyrələrin toplanması — infiltrat yaranır, onun şəffaflığı azalır, səthində eroziya və ya xora əmələ gələ bilər. Keratit infeksion (bakteriya, virus, göbələk, akantamöb) və qeyri-infeksion (travma, gözün quruluğu, göz qapaqlarının tam bağlanmaması, ultrabənövşəyi şüalanma, allergiya, autoimmun xəstəliklər) səbəblərlə yarana bilər.
Xəstəlik istənilən yaşda rast gəlinir. Kontakt linza taxanlar, göz travması alanlar, gözün quruluğundan əziyyət çəkənlər və immun sistemi zəif olan insanlar xüsusi risk qrupuna aiddir. Keratit görməyə təhlükə yaradan vəziyyətlərdəndir: ağır formaları bir neçə gün, bəzən isə saatlar ərzində buynuz qişada xoraya, davamlı bulanıqlığa (leykomaya) və hətta buynuz qişanın deşilməsinə səbəb ola bilər. Buna görə ağrılı qırmızı göz, xüsusilə linza istifadəçilərində, həmin gün oftalmoloji müayinə tələb edir.
Səbəbləri
Keratitin inkişafından əvvəl çox vaxt buynuz qişanın mikrotravması, epitelin eroziyası və ya cızılması baş verir — bu, mikroorqanizmlərin toxumaya daxil olmasını asanlaşdırır. Ümumi və yerli immunitetin vəziyyəti xəstəliyin gedişini və ağırlığını əsasən müəyyən edir. Əsas səbəblər və risk amilləri:
- Bakteriyalar — stafilokokk, streptokokk, pnevmokokk, göy-yaşıl irin çöpü (Pseudomonas aeruginosa) və s.; sonuncu xüsusilə linza istifadəçilərində sürətlə inkişaf edən ağır xoraya səbəb olur.
- Viruslar — sadə herpes virusu (herpetik keratit təkrarlanmağa meyllidir), su çiçəyi və qurşaqvari dəmrov virusu, adenoviruslar (epidemik keratokonyunktivit).
- Göbələklər — çox vaxt bitki mənşəli cisimlə (budaq, yarpaq) göz travmasından sonra, həmçinin hormonlu göz damcılarının uzunmüddətli istifadəsi fonunda.
- Akantamöb — su və torpaqda yaşayan sadə orqanizm; linzaları kran suyu ilə yumaq, linza ilə üzmək və duş qəbul etmək əsas risk amilidir.
- Kontakt linzalar — linzada yatmaq, onları tövsiyə olunan müddətdən artıq taxmaq, qabın və məhlulun gigiyenasına əməl etməmək keratit riskini kəskin artırır.
- Travmalar — mexaniki (yad cisim, cızıq), kimyəvi (turşu, qələvi, məişət kimyası) və termiki zədələnmələr.
- Ultrabənövşəyi şüalanma — qoruyucu eynəksiz elektrik qaynağı, qarlı dağlarda və ya solyarida qalma (fotokeratit).
- Gözün quruluğu və qapaqların tam bağlanmaması — üz sinirinin iflici, qapaqların deformasiyası, uzun müddət huşsuz vəziyyət.
- Buynuz qişanın həssaslığının azalması — keçirilmiş herpes infeksiyası, şəkərli diabet, üçlü sinirin zədələnməsi (neyrotrofik keratit).
- Digər amillər — immun çatışmazlığı, autoimmun xəstəliklər, A vitamini çatışmazlığı, blefarit, xroniki konyunktivit, keçirilmiş göz əməliyyatları.
Təsnifat
- Səbəbinə görə: bakterial, virus (herpetik, adenovirus və s.), göbələk və akantamöb mənşəli keratit; qeyri-infeksion — travmatik, quruluq və ya qapaqların bağlanmaması ilə bağlı, neyrotrofik, allergik, autoimmun keratit və fotokeratit.
- Dərinliyinə görə: səthi (epitel və ön təbəqələr zədələnir, adətən izsiz və ya yüngül bulanıqlıqla sağalır) və dərin (stromal) keratit — davamlı bulanıqlıq və görmənin azalması riski yüksəkdir.
- Xoranın olmasına görə: xorasız və xoralı keratit (buynuz qişa xorası) — sonuncu daha ağır gedir.
- Gedişinə görə: kəskin, xroniki və residivləşən (xüsusilə herpetik keratit üçün xarakterikdir).
Keratitin növünü dəqiq müəyyən etmək çox vacibdir, çünki müxtəlif növlərdə müalicə tamamilə fərqlidir: bir forma üçün faydalı olan dərman digərini ağırlaşdıra bilər.
Klinik mənzərə
Keratitin əsas əlamətləri «buynuz qişa sindromu» adlanan simptomlar toplusudur:
- gözdə ağrı — çox vaxt güclü, kəsici, yad cisim və ya qum hissi ilə;
- işıqdan qorxma (fotofobiya) — parlaq işığa baxmaq çətinləşir;
- yaşarma;
- blefarospazm — göz qapaqlarının qeyri-iradi sıxılması, gözü açmaq çətinliyi;
- gözün qızarması — xüsusilə buynuz qişanın ətrafında;
- görmənin pisləşməsi, bulanıq görmə — infiltrat və ya ödem buynuz qişanın mərkəzində olduqda;
- buynuz qişada ağımtıl, boz və ya sarımtıl ləkə — bəzən güzgüdə görünür;
- gözdən ifrazat — bakterial keratitdə irinli ola bilər.
Herpetik keratitdə buynuz qişanın həssaslığı azaldığından ağrı zəif ola bilər və bu, aldadıcıdır. Akantamöb keratitində isə ağrı görünən dəyişikliklərə nisbətən çox güclü olur. Uşaqlarda keratit çox vaxt travma və ya virus infeksiyası ilə bağlıdır: uşaq gözünü ovuşdurur, işıqdan qaçır, ağlayır. Kontakt linza taxan insanda hər hansı ağrılı qırmızı göz keratit kimi qəbul edilməlidir.
Həmin gün oftalmoloqa, həkim əlçatan deyilsə — təcili yardım şöbəsinə müraciət etmək lazımdır, əgər görmə qəfil pisləşibsə; buynuz qişada ağ və ya sarı ləkə görünürsə; güclü ağrı və işığa dözümsüzlük gözü açmağa imkan vermirsə; linza taxan insanda ağrı və qızartı yaranıbsa; göz travması olubsa. Kimyəvi maddə gözə düşübsə, gözü dərhal bol təmiz su ilə yumaq və 103-ə zəng etmək lazımdır.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Keratitin diaqnozunu oftalmoloq qoyur. Həkim şikayətlərin nə vaxt və necə başladığını, linza istifadəsini, travmanı, əvvəlki herpes epizodlarını, istifadə olunan göz damcılarını və ümumi xəstəlikləri dəqiqləşdirir.
- Görmə itiliyinin yoxlanılması — zədələnmənin görməyə təsirini və müalicə zamanı dinamikanı qiymətləndirmək üçün.
- Biomikroskopiya (yarıqlı lampa ilə müayinə) — əsas üsuldur: infiltratın ölçüsünü, dərinliyini, xoranın olub-olmadığını və ön kameranın iltihabını göstərir.
- Fluoresseinlə boyama — xüsusi boya epitel defektlərini və xoraları görünən edir; herpetik keratitdə xarakterik «ağacvari» şəkil aşkar olunur.
- Buynuz qişanın həssaslığının yoxlanılması — herpetik və neyrotrofik keratitdə azalır.
- Laborator müayinələr — xoranın səthindən götürülmüş sıyrıntının mikroskopiyası və əkilməsi, törədicinin antibiotiklərə həssaslığının təyini, virusların aşkarlanması üçün PZR; linza və onun qabı da müayinəyə götürülə bilər.
- Konfokal mikroskopiya və optik koherent tomoqrafiya — göbələk və akantamöb keratitini aşkar etmək, zədələnmənin dərinliyini ölçmək üçün.
- Göz yaşı ifrazının və göz yaşı yollarının yoxlanılması — quruluq və dakriosistit şübhəsində.
Differensial diaqnostika konyunktivit, iridosiklit (uveit), kəskin qlaukoma tutması, buynuz qişanın eroziyası və yad cismi ilə aparılır — bu vəziyyətlərin hamısı «qırmızı göz» kimi təzahür edə bilər.
Ağırlaşmalar
- Buynuz qişanın davamlı bulanıqlığı (leykoma) və qeyri-düzgün astiqmatizm — görmə itiliyinin azalması.
- Buynuz qişa xorası və onun deşilməsi (perforasiya) — təcili cərrahi müdaxilə tələb edir.
- İridosiklit və ön kamerada irin toplanması (hipopion).
- İkincili qlaukoma — gözdaxili təzyiqin artması.
- Endoftalmit — infeksiyanın gözün daxilinə yayılması; görmənin və gözün itirilməsi riski.
- Residivlər — xüsusilə herpetik keratitdə; hər təkrar epizod buynuz qişada yeni çapıqlar yarada bilər.
Müalicə
Keratitin müalicəsini oftalmoloq onun səbəbinə, dərinliyinə və ağırlığına görə seçir; müalicə mümkün qədər tez başlanmalıdır. Ağır xoralı, perforasiya təhlükəli, tək gözü olan pasiyentlərdə, eləcə də müalicə rejiminə evdə əməl etmək çətin olduqda müalicə stasionarda aparılır.
- Bakterial keratitdə — geniş təsirli antibakterial göz damcıları; ilk günlərdə çox tez-tez damızdırılır, sonra əkinin nəticəsinə görə korrektə edilir.
- Herpetik keratitdə — virusəleyhinə vasitələr (göz məlhəmi, damcı və ya daxilə qəbul edilən preparatlar); tez-tez təkrarlanan hallarda uzunmüddətli profilaktik müalicə təyin edilə bilər.
- Göbələk keratitində — göbələkəleyhinə göz damcıları, lazım olduqda daxilə qəbul edilən preparatlar; müalicə uzunmüddətlidir.
- Akantamöb keratitində — xüsusi antiseptik damcılarla uzunmüddətli müalicə.
- Köməkçi vasitələr — bəbəyi genişləndirən damcılar (ağrını azaldır və iridosiklitin qarşısını alır), süni göz yaşı, epitelin bərpasını sürətləndirən vasitələr, ağrıkəsicilər.
- Hormonlu (kortikosteroid) damcılar — yalnız oftalmoloqun qərarı ilə, infeksiya nəzarətə alındıqdan sonra və ciddi nəzarət altında; herpetik epitelial və göbələk keratitində vəziyyəti kəskin pisləşdirə bilər.
- Qeyri-infeksion keratitdə — səbəbin aradan qaldırılması: nəmləndirici damcı və gellər, qapaqların bağlanmasının bərpası, müalicəvi kontakt linza, autoimmun xəstəliyin müalicəsi.
- Cərrahi müalicə — konservativ müalicəyə tabe olmayan dərin xora, perforasiya təhlükəsi və ya görməni xeyli azaldan çapıq olduqda: amnion membranının köçürülməsi, buynuz qişanın köçürülməsi (keratoplastika) və digər mikrocərrahi əməliyyatlar.
Nə etmək olmaz: qırmızı gözü özbaşına, xüsusilə hormonlu və ya «qızartını aradan qaldıran» damcılarla müalicə etmək; keyidici damcıları evdə istifadə etmək (buynuz qişanın sağalmasını pozur); gözü ovuşdurmaq; xəstəlik zamanı linza taxmaq; çay dəmi, süd və digər xalq vasitələrini gözə damızdırmaq. Müalicə zamanı həkimin təyin etdiyi damcı rejiminə dəqiq əməl etmək və təkrar baxışlara vaxtında gəlmək vacibdir.
Profilaktika
- Kontakt linzaları yalnız tövsiyə olunan müddətdə taxın, onlarla yatmayın, üzməyin və duş qəbul etməyin.
- Linzaları kran suyu və ya tüpürcəklə yumayın, yalnız xüsusi məhluldan istifadə edin, qabı müntəzəm dəyişin.
- Linzaya toxunmazdan əvvəl əlləri sabunla yuyub qurulayın.
- Elektrik qaynağı, metal və ağac kəsimi, bağ işləri, məişət kimyası ilə işləyərkən qoruyucu eynək taxın.
- Qarlı dağlarda, dənizdə və solyarida ultrabənövşəyi şüalardan qoruyan eynəkdən istifadə edin.
- Blefarit, konyunktivit, gözün quruluğu və göz yaşı yollarının xəstəliklərini vaxtında müalicə edin.
- Dodaqda herpes səpgisi olduqda gözə toxunmayın, əlləri tez-tez yuyun.
- Hormonlu göz damcılarını yalnız həkim təyinatı ilə istifadə edin.
- Gözə yad cisim düşdükdə onu iti əşya ilə çıxarmağa cəhd etməyin — oftalmoloqa müraciət edin.
Hansı həkimə müraciət etməli
Keratitin diaqnostikası və müalicəsi ilə oftalmoloq məşğul olur. Autoimmun və ya sistemli xəstəlik şübhəsində revmatoloqun, digər ümumi xəstəliklərdə müvafiq mütəxəssisin məsləhəti də lazım ola bilər.
Yadda saxla!
- Ağrılı qırmızı göz, xüsusilə kontakt linza taxanlarda, həmin gün oftalmoloqa müraciət tələb edir — linzanı dərhal çıxarın və taxmayın.
- Keratitin növünü yalnız həkim müəyyən edə bilər, müalicə də növdən asılıdır.
- Hormonlu damcıları özbaşına istifadə etmək görməni təhlükə altına qoya bilər.
- Kimyəvi maddə gözə düşdükdə gözü dərhal bol təmiz su ilə ən azı on beş dəqiqə yuyun və 103-ə zəng edin.
Suallar və cavablar
Bu, keratitin səbəbindən asılıdır. Virus mənşəli formalar (məsələn herpetik və ya adenovirus keratiti) gözün ifrazatı, əllər və ya ümumi əşyalar vasitəsilə başqa insana keçə bilər, buna görə şəxsi gigiyena qaydalarına riayət vacibdir. Bakterial və göbələk mənşəli keratit isə adətən birbaşa insandan insana yoluxmur, əsasən göz travması və ya linza istifadəsi ilə bağlı yaranır. Növü oftalmoloq tərəfindən müəyyən edilir.
Bəli, vaxtında müalicə olunmayan və ya ağır keçən keratit buynuz qişada çapıq (leykoma) yaranmasına, bəzən isə xoraya və hətta buynuz qişanın deşilməsinə gətirib çıxara bilər ki, bu da görmə itkisi riski yaradır. Risk keratitin növündən, dərinliyindən və müraciətin vaxtından asılıdır. Erkən müalicə əksər hallarda görməni qorumağa kömək edir, buna görə şikayət yarandıqda oftalmoloqa tez müraciət etmək vacibdir.
Keratit hallarının əksəriyyəti dərman müalicəsi ilə aradan qaldırılır. Cərrahi müdaxilə, o cümlədən buynuz qişanın köçürülməsi (keratoplastika), yalnız ağır çapıqlaşma, sağalmayan xora və ya görmənin ciddi zədələnməsi olan hallarda nəzərdən keçirilir. Əməliyyata ehtiyacın olub-olmadığını oftalmoloq xəstəliyin gedişinə, dərmanlara cavaba və buynuz qişanın vəziyyətinə əsasən fərdi qaydada qərara alır.
Konyunktivitdə gözün selikli qişası iltihablanır: qızartı, ifrazat, qaşınma olur, lakin görmə adətən pisləşmir və ağrı zəifdir. Keratitdə isə buynuz qişa zədələnir, buna görə güclü ağrı, işıqdan qorxma, gözü açmaq çətinliyi və görmənin bulanıqlaşması tipikdir. Bu əlamətlər olduqda «sadə konyunktivit» kimi özbaşına müalicə etmək olmaz, oftalmoloqa müraciət lazımdır.
Linzalara yalnız buynuz qişa tam sağaldıqdan və oftalmoloq icazə verdikdən sonra qayıtmaq olar. Xəstəlik zamanı istifadə edilən linzalar, qab və məhlul atılmalı, yenisi ilə əvəz olunmalıdır. Gələcəkdə linza gigiyenası qaydalarına ciddi əməl etmək, bəzən isə gündəlik birdəfəlik linzalara və ya eynəyə keçmək məsləhət görülür.
Bəli, herpes virusu orqanizmdə ömürlük qalır və soyuqdəymə, stress, günəş şüaları, immunitetin zəifləməsi fonunda yenidən aktivləşə bilər. Hər təkrar epizod buynuz qişada yeni çapıqlar yarada bildiyi üçün tez-tez residivlər zamanı oftalmoloq uzunmüddətli profilaktik müalicə təyin edə bilər. Əlamətlər təkrarlandıqda gecikmədən həkimə müraciət etmək vacibdir.
Mövzu üzrə məqalələr
Gözün diafanoskopiyası
Gözün diafanoskopiyası — göz almasının istiqamətlənmiş, dar konsentrasiyalı işıq dəstəsi ilə şəffaflandırılmasına əsaslanan müayinədir. Eyni zamanda yaxınlıqda yerləşən…
İstiqamət: Oftalmologiya
Kompüter və görmə
Kompüterlə işləyərkən, rahat vəziyyəti asanlıqla tapmağın mümkün olduğu kitab oxumaqdan fərqli olaraq, insan tamamilə displeyin vəziyyətindən asılı olur.…
İstiqamət: Oftalmologiya
Gözün deşici olmayan yaralanmaları
Gözün deşici olmayan yaralanması digər travmalardan onunla fərqlənir ki, göz almasının kapsulu zədələnməmiş qalır. Ən çox belə yaralanmalar…
İstiqamət: Oftalmologiya
Göz bülluru cərrahiyyəsinin müasir üsulları
Kataraktanın ultrasəslə kənarlaşdırılmasının (fakoemulsifikasiyanın) geniş klinik praktikaya tətbiqi büllur cərrahiyyəsi sahəsində təhlükəsizlik və proqnozlaşdırıla bilənlik baxımından əhəmiyyətli tərəqqiyə…
İstiqamət: Oftalmocərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
