Traxeit nəfəs borusunun selikli qişasının iltihabıdır və çox vaxt respirator infeksiyanın bir hissəsi kimi yaranır. Öskürək və döş sümüyü arxasında narahatlıqla gedə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Traxeyanın iltihabı
- tracheitis
Xəstəlik haqqında
Traxeit – əsasən virus, daha az hallarda bakterial, allergik və ya qarışıq təbiətli traxeya iltihabi xəstəliyidir. Nadir hallarda müstəqil patologiya kimi inkişaf edir, daha çox ikincili xarakter daşıyır – patoloji prosesin yaxınlıqdakı orqanlardan – burun, qırtlaq selikli qişasından keçməsi zamanı meydana çıxır.
Vaxtında başlanmış adekvat müalicə olmadıqda iltihabi proses aşağı tənəffüs yollarına – bronxlara və ağciyərlərə yayılır, müvafiq olaraq traxeobronxit və ya pnevmoniyaya səbəb olur. Məhz buna görə də traxeit simptomları yarandıqda dəqiq diaqnoz və müalicə tövsiyələri üçün savadlı həkimə müraciət etmək vacibdir.
Traxeitdən bütün yaş qrupundan olan insanlar əziyyət çəkir, lakin daha çox pediatr xəstələrində, xüsusilə 3 yaşa qədər uşaqlarda, məktəbəqədər yaşlı uşaqlarda və kiçik məktəblilərdə qeydə alınır. Bu, uşaqların KRVİ-yə yüksək meylliliyi ilə əlaqədardır ki, onun təzahürlərindən biri traxeitdir, həmçinin yuxarı tənəffüs yollarının quruluş xüsusiyyəti ilə bağlıdır (onlar qısadır ki, bu da infeksiyanın respirator traktın bir hissəsindən digərinə yayılmasını asanlaşdırır, və dardır – traxeyanın selikli qişasının cəmi 1 mm qalınlaşması bu orqanın lümenini iki dəfə daraldır). Böyüklərdə xroniki bakterial traxeit halları az deyil.
Səbəbləri
Kəskin traxeit hallarının 4-dən 3-ü virus infeksiyası – KRVİ qrupu virusları ilə əlaqədardır. Xroniki proses daha çox bakterial təbiətə malikdir, bunu isə ağız boşluğu və tənəffüs yollarının şərti-patogen mikrob florası törədir. O, orqanizmə risk amillərinin təsiri altında aktivləşir, onlara aşağıdakılar aiddir:
- aktiv və passiv siqaretçəkmə;
- tənəffüs edilən havanın temperaturunun kəskin dəyişməsi, çox soyuq və ya əksinə isti havanın tənəffüsü;
- həddindən artıq quru və ya tozlu otaqda uzun müddət qalma;
- tərkibində kimyəvi maddələrin miqdarı yüksək olan havanın tənəffüsü;
- tənəffüs yollarının digər şöbələrinin xroniki xəstəlikləri;
- QİÇS fonunda, immunosupressorların qəbulu və ya ağır somatik xəstəliklərdən sonra immunçatışmazlıqlar;
- allergik reaksiyalara meyllilik.
Bəzən traxeit tibbi manipulyasiyaların – traxeyanın intubasiyasının, traxeotomiyanın nəticəsi kimi inkişaf edir.
Təsnifat
Xəstəliyin gedişinin xarakterinə görə onun kəskin və xroniki formaları ayırd edilir. Kəskin traxeit daha çox KRVİ zamanı inkişaf edir, xroniki isə əsasən bakterial və ya qeyri-infeksion təbiətə malikdir, patoloji prosesin kəskinləşmə və remissiya fazalarının növbələşməsi ilə gedir. Xroniki traxeit zamanı orqanın selikli qişası öz strukturunu geri dönməz şəkildə dəyişir – patoloji olaraq qalınlaşır (hipertrofik traxeit) və ya nazikləşir (xəstəliyin atrofik forması).
Səbəbkar amildən asılı olaraq traxeit ayırd edilir:
- infeksion;
- allergik;
- qarışıq təbiətli.
Klinik mənzərə
Kəskin traxeit KRVİ zamanı xəstəliyin başlanğıcında və ya onun başlanmasından bir neçə gün sonra inkişaf edir. Əsas simptom – öskürəkdir. Əvvəlcə o quru olur, sonra isə patoloji prosesin inkişafı ilə getdikcə daha məhsuldar olur. Öskürək tutmaşəkilli xarakter daşıyır, dərin nəfəs alarkən, gülərkən, soyuq və ya isti hava tənəffüs edərkən, qıcıqlandırıcı qida və içkilər qəbul edərkən yaranır. Böyüklərdə traxeitin digər əlamətləri:
- bədən temperaturunun yüksəlməsi;
- kəskin nəfəsalma və ya öskürək zamanı döş sümüyü arxasında ağrı;
- intoksikasiya sindromu (ümumi zəiflik, yorğunluq, baş ağrısı, yuxululuq, tərləmə, ürəkdöyünmənin sürətlənməsi və s.).
Traxeit nadir hallarda təcrid olunmuş şəkildə keçdiyi üçün onun əlamətləri ilə eyni zamanda müşayiət edən patologiyaların simptomları da müşahidə olunur:
- rinit (burun tutulması, burun keçidlərindən ifrazat);
- farinqit (boğazda ağrı, qıcıqlanma, səthi məcburi öskürək);
- larinqit (səsin batması, quru hürüyücü öskürək) və sair.
Xroniki traxeit dalğavari gedişlə xarakterizə olunur – xəstəliyin simptomlarının demək olar ki, olmadığı remissiya dövrləri provokasiyaedici amillərin təsiri altında kəskinləşmə dövrləri ilə əvəz olunur. Traxeitin istənilən mərhələdə aparıcı simptomu – daha çox səhər saatlarında, yataqdan qalxdıqdan sonra baş verən tutmaşəkilli öskürəkdür. Prosesin kəskinləşməsində çox vaxt mikrob florası iştirak etdiyindən öskürəyə az miqdarda saramtıl-yaşılımtıl özlü bəlğəmin ayrılması müşayiət edir. Xəstəliyin remissiyasında öskürək daha çox quru olur. Traxeitin klinik əhəmiyyətli kəskinləşməsi həmçinin bədən temperaturunun subfebril rəqəmlərə (37.0-37.9°C) qədər yüksəlməsi, ümumi intoksikasiyanın yüngül təzahürləri (zəiflik, yorğunluq) ilə keçir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
İlkin diaqnozun əsasını aşağıdakılar təşkil edir:
- xəstənin şikayətləri;
- bu xəstəliyin anamnezi (nə vaxt və hansı şəraitdə yarandığı, zaman keçdikcə necə dəyişdiyi, nəyin simptomları yüngülləşdirdiyi və nəyin xəstəliyin gedişini ağırlaşdırdığı);
- xəstənin həyat anamnezi (allergik reaksiyalara meyllilik, müşayiət edən somatik patologiya, zərərli vərdişlər);
- obyektiv müayinə məlumatları (yuxarı tənəffüs yollarının əlçatan şöbələrinin baxışı və palpasiyası).
Bu məlumatlar əsasında həkim xəstədə traxeitin olduğunu ehtimal edəcək, diaqnozu dəqiqləşdirmək və onun incəliklərini müəyyən etmək üçün isə əlavə diaqnostika üsulları köməklik göstərəcək:
- klinik qan analizi;
- tənəffüs yollarının selikli qişasından yaxma (patologiyanın törədicisini aşkar etmək və onun müxtəlif antibiotiklərə həssaslığını müəyyən etmək üçün);
- bəlğəmin mikroskop altında tədqiqi, törədicini müəyyən etmək üçün onun qida mühitinə əkilməsi.
Traxeitin ağırlaşmalarını, aşağı tənəffüs yollarının patoloji prosesə cəlb olunmasını istisna etmək üçün xəstəyə döş qəfəsi orqanlarının rentgenoqrafiyası və ya bəzi digər müayinələr tövsiyə oluna bilər.
Müalicə
Traxeya iltihabının müalicəsi ümumi təcrübə həkiminin, pediatrın, terapevtin və ya otolarinqoloqun (LOR həkiminin) vəzifəsidir, xəstəliyin allergik təbiətindən şübhələnildikdə isə müalicə prosesində alerqoloq-immunoloq da iştirak edir.
Böyüklərdə traxeitin müalicəsi həmişə fərdi qaydada aparılır. Müalicə tədbirləri kompleksi xəstəliyin etiologiyasından, ağırlıq dərəcəsindən və bir sıra digər amillərdən asılı olaraq dəyişir. Ona aşağıdakılar daxil ola bilər:
- yarımçarpayı və ya ev rejimi;
- fiziki və emosional sakitlik;
- qıcıqlandırıcı məhsulları istisna edən qənaətbəxş pəhriz;
- bol isti içki qəbulu;
- siqaretdən imtina;
- antibakterial preparatlar;
- QSİƏP qrupundan olan hərarətaşağısalıcı, iltihabəleyhinə vasitələr;
- çoxlu miqdarda özlü bəlğəm olduqda – mukolitiklər;
- bəlğəmin bol ayrılmasında – bəlğəmgətirici vasitələr;
- bəlğəmsiz quru öskürəkdə – öskürəkəleyhinə preparatlar;
- immunçatışmazlığında – immunoloq tərəfindən təyin edilən immunomodulyatorlar;
- selikli qişanın ifadəli ödemində – antihistamin vasitələr.
Bəzi preparatların xüsusi aparat – nebulayzer vasitəsilə inhalyasiya yolu ilə tətbiqi mümkündür.
Uşaqda kəskin stenozlaşdırıcı laringotraxeit inkişaf etdikdə ilk növbədə dərhal 103-ə zəng etmək, özünüz sakit olmağa çalışmaq, uşağı sakitləşdirmək və otağa təmiz, sərin hava daxil olmasını təmin etmək lazımdır. Uşağı isti buxarla nəfəs almağa məcbur etmək olmaz – bu üsulun effektivliyi sübut olunmayıb və yanıq riski yaradır. Həkim bu vəziyyətin müalicəsində inyeksiya və ya inhalyator formasında iltihabəleyhinə hormonal preparatlardan istifadə edəcək.
Özünümüalicə üçün internet resurslarının məlumatlarından istifadə etməyin.
Reabilitasiya
Kəskin traxeit iki həftədən çox davam etmir və xəstə müalicə üzrə adekvat tövsiyələrə riayət etdikdə izsiz keçib gedir. Əgər kəskin traxeitin müalicəsi aparılmazsa, prosesin xroniki formaya keçmə riski böyükdür, ondan sağalmaq isə demək olar ki, mümkün deyil – o, dövri kəskinləşmələrlə özünü xatırladacaq.
Profilaktika
Traxeitin spesifik profilaktikasına qripə, həmçinin hemofil və pnevmokokk infeksiyalarına qarşı vaksinasiya aiddir. Qeyri-spesifik profilaktika tədbirləri:
- KRİ epidemiyaları dövründə izdihamlı yerlərə getməkdən imtina, respirator infeksiyalardan əziyyət çəkən şəxslərlə təmasların minimuma endirilməsi;
- siqaretdən imtina;
- əmək və istirahət rejiminə əməl olunması;
- tam dəyərli, rasional, balanslaşdırılmış qidalanma;
- psixoemosional sakitlik, stresslərin minimuma endirilməsi;
- isitmə mövsümündə – otaqda optimal rütubətliliyin saxlanılması, havanın qurumasına yol verilməməsi;
- hər hansı lokalizasiyalı, xüsusilə tənəffüs yollarının, kəskin iltihabi xəstəliklərinin vaxtında müalicəsi.
Yadda saxla!
Uşaqlarda təcili vəziyyətin – kəskin stenozlaşdırıcı larinqotraxeitin inkişaf riski yüksəkdir. Adətən o, KRVİ-nin, daha dəqiq desək, paraqripp virusunun səbəb olduğu infeksiyanın təzahürünə çevrilir. Simptomlar daha çox xəstəliyin başlanğıcında yaranır: gecə uşaq qəflətən ona nəfəs almağın çətin olmasından oyanır. Yüngül gedişli tutmada sadəcə təngnəfəslik inkişaf edir, ağır gedişdə isə boğulma əlamətləri müəyyən edilir. İstənilən halda vəziyyət valideynlər tərəfindən dəqiq və düzgün hərəkətlər, baş verənlərin dərk edilməsini və tibb briqadası gələnə qədər uşağa təcili yardım göstərilməsini tələb edir.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin səbəbi və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Qulağın iltihabı
İsti yay günlərində çoxumuz sərin suya girmək istəyirik. Və hərə bir yerə üz tutur: kimisi yaxınlıqdakı gölməçələrə, çaylara,…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Bronxoskopiya (FBS)
Bronxoskopiya (fibrobronxoskopiya, FBS) – yuxarı və aşağı tənəffüs yollarının vəziyyətini vizual olaraq qiymətləndirməyə, həmçinin müalicəvi manipulyasiyalar aparmağa imkan…
İstiqamət: Pulmonologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
