Kardiomiopatiya miokardın struktur və funksiyasının zədələnməsi ilə xarakterizə olunan xəstəliklər qrupudur. Ürəyin yığılma və ya boşalma funksiyası pozula, aritmiya və ürək çatışmazlığı yarana bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Miokard xəstəliyi
Xəstəlik haqqında
Kardiomiopatiya – miokardın (ürəyin əzələ, orta yerləşən qatının) zədələnməsi ilə xarakterizə olunan ürək patologiyasıdır. Xəstəlik zamanı bütün orqanizm üzrə qan dövranının pozulması qeydə alınır ki, bu da onun fəaliyyətinə mənfi təsir göstərir və insan həyatı üçün təhlükə yaradır.
Səbəbləri
Ürək patologiyasının inkişafının 2 səbəb qrupu ayırd edilir: anadangəlmə və qazanılmış.
Anadangəlmə (irsi) kardiomiopatiyaların əksəriyyəti genetik mutasiyalarla bağlıdır — ilk növbədə miokardın yığılma aparatını təşkil edən sarkomer zülallarının genlərində; bu, xüsusilə hipertrofik kardiomiopatiya üçün xarakterikdir, dilatasion kardiomiopatiyanın da əhəmiyyətli hissəsi irsidir. Mutasiya valideynlərdən ötürülə və ya yeni yarana bilər, buna görə yaxın qohumlarda kardiomiopatiya və ya gənc yaşda qəfil ölüm halları olduqda ailə üzvlərinin müayinəsi tövsiyə olunur. Hamilə qadının siqaret çəkməsi, alkoqol qəbulu və keçirilmiş infeksiyalar dölün ürəyinin inkişafına zərər verə bilər, lakin irsi kardiomiopatiyaların əsas səbəbi deyil.
Qazanılmış kardiomiopatiya aşağıdakı səbəblərdən birinə görə inkişaf edir:
- dərman preparatlarının və ya alkoqolun toksik təsiri;
- bəzi virus infeksiyalarının (herpes virusu, qrip) təsiri;
- orqanizmdə endokrin pozğunluqlar (maddələr mübadiləsinin pozulması);
- düzgün olmayan qidalanma, orqanizm üçün həyati vacib mikroelementlərin və digər qida maddələrinin (selen, karnitin, B qrupu vitaminləri) çatışmazlığı.
Həmçinin kardiomiopatiyanın yaranma risklərini artıran amillər ayırd edilir. Onlara aşağıdakılar aiddir:
- irsi meyillik;
- şəkərli diabet;
- piylənmə;
- ürəyin işemik xəstəliyi;
- hipertoniya.
Təsnifat
Etiologiyasından asılı olaraq kardiomiopatiyanın iki əsas növü ayırd edilir: işemik (ürək əzələsinin işemik xəstəliyi ilə bağlı) və qeyri-işemik (İÜX ilə bağlı olmayan).
Qeyri-işemik kardiomiopatiya, öz növbəsində, 3 növə bölünür:
- Dilatasion (durğun) – ürək əzələsinin bütün boşluqlarının həcminin artması ilə xarakterizə olunur, bundan dolayı miokardın yığılma funksiyası azalır.
- Hipertrofik – daxili məkanın eyni zamanda azalması ilə ürək divarlarının qalınlaşması ilə xarakterizə olunur. Bu zaman sağ və ya sol mədəciyin böyüməsi qeydə alınır.
- Restriktiv – mədəciklərin diastolik həcminin azalması (istirahət fazasında daha az qan axını), ürək divarlarının elastikliyinin və çevikliyinin pisləşməsi ilə xarakterizə olunur.
Kardiomiopatiya zaman keçdikcə proqressivləşə bilər və müxtəlif orqan və sistemlər tərəfindən ağırlaşmalar törədə bilər. Məhz buna görə patologiyanın ilk simptomlarında həkimə müraciət etmək lazımdır.
Klinik mənzərə
Xəstəliyin əsas təhlükəsi erkən mərhələlərdə simptomsuz gedişindədir. İnsan ciddi ürək patologiyasının mövcudluğundan xəbərsiz uzun müddət yaşaya bilər. Tez-tez kardiomiopatiya EKQ müayinəsindən keçərkən təsadüfən diaqnostika olunur.
Daha gec mərhələlərdə aşağıdakı simptomlar özünü göstərə bilər:
- nəfəs darlığı (xüsusilə fiziki yüklər zamanı və ya uzanmış vəziyyətdə);
- dərinin solğunluğu və ya göyərməsi;
- ödemlər;
- başgicəllənmə, ümumi zəiflik;
- döş nahiyəsində ağrı;
- tez-tez ürək döyüntüsü;
- barmaq uclarının göyərməsi;
- huşun itirilməsi.
Xəstəliyin klinik mənzərəsi qeyri-spesifikdir, buna görə də kardiomiopatiyanı orqanizmdəki digər patoloji dəyişikliklərlə qarışdırmaq mümkündür. Bununla əlaqədar diaqnostikanı yalnız təcrübəli ixtisaslı mütəxəssis aparmalıdır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Kardiomiopatiyanın diaqnostikası müalicə taktikasının seçilməsi üçün həlledicidir, çünki müalicənin mürəkkəbliyi və müddəti xəstəliyin hansı mərhələdə aşkar edilməsindən asılıdır. Məhz buna görə kompleks diaqnostikaya ən mühüm yer ayrılır.
İlk qəbulda kardioloq xəstəni sorğu-sual edərək və müayinə edərək, həmçinin diqqətli auskultasiya aparmaqla anamnez (xəstəlik tarixçəsi) toplayır. Mütəxəssisin əsas vəzifəsi – təkcə patologiyanı aşkar etmək deyil, həm də törədici amillərin sonradan aradan qaldırılması üçün onun yaranma səbəbini anlamaqdır. Müayinədən sonra həkim əlavə laborator və instrumental tədqiqatlar üçün istiqamət verir.
Aparılan diaqnostik prosedurlar:
- EKQ – ürəyin elektrik fəallığının qeydə alındığı, ürəyin fəallığının tədqiqinin əsas üsullarından biridir.
- Döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası – ürəyin ölçülərinin böyüməsini aşkar etməyə imkan verən klassik proyeksiya müayinəsidir.
- Exokardioqrafiya – ürəyin ölçüsünün, konfiqurasiyasının və ürək yığılmalarının xüsusiyyətlərinin aşkarlandığı ultrasəs tədqiqat üsuludur.
- Zondlama – miokardın funksional vəziyyətini müəyyən etmək üçün ürəyin boşluğuna xüsusi boru (zond) yeridilən invaziv tədqiqat üsuludur.
- Miokard biopsiyası – laborator şəraitdə sonrakı diaqnostika üçün ürək əzələsi toxumalarının tədqiqidir.
- Qan və sidik analizləri – patologiyanın yaranma səbəbini anlamaq üçün zəruri olan laborator tədqiqatlardır.
Xidmətlər
Müalicə
Kardiomiopatiya zamanı müalicə taktikası patologiyanın nə dərəcədə inkişaf etdiyindən asılıdır. Xəstəlik erkən mərhələdə aşkar edilibsə və hər hansı ağırlaşma yoxdursa, medikamentoz müalicənin aparılması mümkündür.
Terapiya aşağıdakı preparatların qəbulunu əhatə edir:
- antikoaqulyantlar;
- beta-adrenoblokatorlar;
- kalsium kanalı blokatorları;
- antiaritmik vasitələr;
- ürək qlükozidləri;
- diuretiklər.
Dərman preparatlarının qəbulu ilə yanaşı xəstəyə yağ və duzun məhdudlaşdırılmış miqdarda olduğu xüsusi pəhriz təyin edilir, həmçinin gündəlik fiziki fəallıq və zərərli vərdişlərdən imtina tövsiyə edilir.
Cərrahi müalicə
Kardiomiopatiyası olan pasiyentlərin müalicəsində dünya təcrübəsinə uyğun olaraq aşağıdakı cərrahi üsullar tətbiq olunur:
- elektrokardiostimulyatorun implantasiyası;
- kardioverter-defibrillyatorun implantasiyası.
Cərrahi müdaxilədən sonra həkim əməliyyatdan sonrakı bərpa üçün lazımi tövsiyələri verir və aparılan müalicənin effektivliyinə nəzarət edir.
Profilaktika
Kardiomiopatiyanın bir hissəsi irsi xarakter daşıyır və onun qarşısını tam almaq mümkün deyil. Lakin qazanılmış formaların riskini azaltmaq və irsi formalarda ağırlaşmaları vaxtında aşkar etmək olar.
- Alkoqoldan imtina edin və ya onu minimuma endirin: alkoqol ürək əzələsinə birbaşa toksik təsir göstərir.
- Siqaret çəkməyin, narkotik maddələrdən, xüsusilə kokain və amfetaminlərdən uzaq durun.
- Arterial təzyiqi, qanda şəkərin və xolesterinin səviyyəsini nəzarətdə saxlayın, bədən çəkisini normada saxlayın.
- Qripə qarşı hər il peyvənd olunun; virus infeksiyasından sonra döş qəfəsində ağrı, təngnəfəslik və ya ürək döyüntüsü yaranarsa, həkimə müraciət edin.
- Yaxın qohumlarınızda kardiomiopatiya və ya gənc yaşda qəfil ölüm halı olubsa, bunu kardioloqa bildirin: ailə üzvlərinə EKQ, exokardioqrafiya və lazım olduqda genetik məsləhət tövsiyə oluna bilər.
- Ürəyə toksik təsir göstərə bilən dərmanlarla (məsələn, bəzi kimyaterapiya preparatları ilə) müalicə alırsınızsa, ürəyin funksiyası müntəzəm yoxlanılmalıdır.
Diaqnoz artıq qoyulubsa, fiziki yükün həcmini kardioloqla razılaşdırın: bəzi formalarda intensiv yarış idmanı təhlükəli ola bilər.
Yadda saxla!
Kardiomiopatiya uzun müddət əlamətsiz gedə bilər, lakin ürək çatışmazlığı və ritm pozğunluqları çox vaxt tədricən artır. Təngnəfəsliyin, ödemlərin və tez yorulmanın artmasını yaşla izah etməyin: müalicənin vaxtında düzəldilməsi xəstəxanaya yerləşdirilmə riskini azaldır.
Aşağıdakı hallarda dərhal təcili yardım çağırın:
- huşun itirilməsi və ya huşunu itirməyə yaxın vəziyyət, xüsusilə fiziki yük zamanı;
- döş qəfəsində 10–15 dəqiqədən çox davam edən sıxıcı ağrı;
- uzanmış vəziyyətdə boğulma, oturduqda belə keçməyən kəskin təngnəfəslik;
- çox tez və ya nizamsız ürək döyüntüsü ilə birlikdə başgicəllənmə və zəiflik.
Bir neçə gün ərzində çəkinin 2 kq və daha çox artması, ayaqlarda ödemin çoxalması və ya adi yükə dözümlülüyün azalması isə planlı qəbulu gözləmədən kardioloqa müraciət etmək üçün əsasdır.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Talassemiya
- Mədəcik taxikardiyası
- Feoxromositoma
- Amiloidoz
- Dilatasion kardiomiopatiya
- Açıq arterial axacaq
- Açıq oval pəncərə
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası
- Ağciyər hipertenziyası
- Ağciyər ödemi
- Ailəvi hiperxolesterinemiya
- Aorta anevrizması
- Aorta qapağı çatışmazlığı
- Aortal stenoz
- Aortanın koarktasiyası
Suallar və cavablar
Kardiomiopatiyanın özü yoluxucu xəstəlik deyil və insandan insana keçmir. Lakin bəzi hallarda onun səbəbi keçirilmiş virus infeksiyası (miokardit) olur, məhz infeksiyanın aktiv dövründə virus başqalarına yoluxa bilər — ürək əzələsindəki dəyişikliyin özü isə heç kimə ötürülmür. Kardioloq xəstəliyin səbəbini müəyyən edərək bu barədə dəqiq məlumat verə bilər.
Bəli, hamiləlik ürəyə əlavə yük gətirir və nadir hallarda hamiləliyin son aylarında və ya doğuşdan sonra xüsusi növ — peripartal kardiomiopatiya inkişaf edə bilər. Əvvəllər kardiomiopatiya diaqnozu olan qadınlarda hamiləlik kardioloq və ginekoloqun birgə nəzarəti altında planlaşdırılmalıdır. Doğuş üsulu ürəyin vəziyyətinə görə fərdi seçilir. Vaxtında müşahidə ağırlaşma riskini azaltmağa kömək edir.
Kardiomiopatiya proqressivləşdikcə ürək çatışmazlığı, ritm pozğunluqları və qan laxtalarının əmələ gəlməsi (tromboembolizm) riski artır. Bəzi irsi formalarda, xüsusilə vaxtında aşkar edilmədikdə, ani ürək dayanması riski də mövcuddur. Bu risklərin dərəcəsi kardiomiopatiyanın növündən, mərhələsindən və müalicəyə cavabdan asılıdır. Müntəzəm kardioloji nəzarət və müalicəyə riayət riski azaldır, lakin tam aradan qaldırmır.
Mövzu üzrə məqalələr
Piylənmə zamanı arterial hipertoniya və obstruktiv yuxu apnoesi sindromu
Piylənmə ilə xarici tənəffüs funksiyasının bütöv bir sıra pozğunluqları bağlıdır. Artıq bədən çəkisi olan şəxslərdə ağciyər ventilyasiyasına tələbat…
İstiqamət: Kardiologiya / Somnologiya
Arterial hipertoniya
Arterial hipertoniya (AH) – ürəyin və damarların ən geniş yayılmış xəstəliklərindən biridir. Xəstələrin əksəriyyəti müəyyən vaxta qədər xəstə…
İstiqamət: Kardiologiya
Hipertoniya xəstəliyinin müalicəsi
Hipertoniya xəstəliyi arterial təzyiqin yüksəlməsi ilə xarakterizə olunan ürək-damar sisteminin xəstəliyidir. Təzahürlər əsasən beyin damarlarının (baş ağrıları, başgicəllənmə,…
İstiqamət: Kardiologiya
Prehipertoniya (sərhəd hipertenziyası)
Prehipertoniya — «sərhəddə» olan vəziyyətdir: təzyiq artıq tam normal deyil, lakin klinik ifadə olunmuş hipertoniyaya hələ çatmayıb. Müasir…
İstiqamət: Kardiologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
