Splenomeqaliya dalağın ölçüsünün böyüməsidir və infeksiyalar, hematoloji, qaraciyər, autoimmun və digər xəstəliklərlə əlaqəli ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Dalağın böyüməsi
Xəstəlik haqqında
Dalaq qarın boşluğu orqanlarına aiddir, onun sol tərəfində yerləşir. O, yad antigenlərə qarşı immun cavabın inkişafında və onların qan dövranından çıxarılmasında iştirak edir, normal və anormal qan hüceyrələrini eliminasiya edir, müəyyən şəraitdə qanyaranmada iştirak edir və digər funksiyalar yerinə yetirir.
Splenomeqaliya müstəqil xəstəlik deyil, dalağın ölçülərinin böyüdüyü hər hansı patoloji prosesin simptomudur. Splenomeqaliya infeksion xəstəliklərin (xüsusilə infeksion mononukleozun), hematoloji, iltihabi, şiş proseslərinin və yığılma xəstəliklərinin (Qoşe patologiyası, amiloidoz), portal hipertenziyanın, dalaq venasının trombozunun ilk təzahürü ola bilər. Bununla belə, splenomeqaliya hallarının 66%-ə qədəri qan sisteminin müxtəlif xəstəlikləri ilə bağlıdır.
Dalağın əsas müayinə üsulları palpasiya və perkussiya, ultrasəs diaqnostikası, kompüter (KT) və ya maqnit-rezonans (MRT) tomoqrafiyasıdır.
Müalicə taktikası dalağın böyüməsinə səbəb olan patoloji prosesin xarakterinə görə müəyyən edilir. Klinik hadisənin idarə edilməsində həm konservativ, həm də cərrahi yanaşma mümkündür.
Splenomeqaliya dalağın böyüməsi ilə xarakterizə olunan sindromdur.
Bu xəstəliklə məşğul olan həkim: qastroenteroloq.
Səbəbləri
Patogenez nəzərə alınmaqla kişi və qadınlarda dalağın böyüməsinin səbəbləri:
- İmmunitetin stimulyasiyasına cavab olaraq böyümə. Bu cür mexanizm infeksion proseslərdə, həmçinin immunitetin orqanizmin öz toxumalarına «hücum etdiyi» autoimmun patologiyalarda reallaşır.
- Anormal qan hüceyrələrinin dağılması nəticəsində retikuloendotelin böyüməsi. Belə vəziyyət hemoblastozlarda – qan sisteminin şişlərində müşahidə olunur.
- Dalaqdan keçən qan həcminin artması. Bu, qaraciyərdə birləşdirici toxumanın çoxalması, qapı venasında, dalaq venasında və ya qaraciyər venasında trombların əmələ gəlməsi zamanı baş verir.
- Bədxassəli xəstəliklərdə ikincili zədələnmə. Ən çox dalağa limfomalar və leykozlar metastaz verir.
- Dalaqda yağlarla və ya digər metabolitlərlə dolu makrofaqların toplanması. Belə mexanizm, məsələn, Qoşe xəstəliyində (genetik pozulma nəticəsində hüceyrələrdə qlükozilseramid toplanır), amiloidozda (patoloji amiloid zülalının əmələ gəlməsi ilə xarakterizə olunur), hemoxromatozda (dəmir mübadiləsinin pozulduğu və bu maddənin toxumalarda yığıldığı xəstəlik) müşahidə olunur.
- Dalaqda lokal patoloji proseslər. Bunlar kistalar, hemangiomalar (damar şişləri və s.) ola bilər.
Beləliklə, dalağın böyüməsi diffuz və ya ocaqlı xarakter daşıya bilər.
Təsnifat
Splenomeqaliya yaranma səbəbindən asılı olaraq 2 formaya bölünür:
- iltihabi – dalağın böyüməsi spesifik və qeyri-spesifik törədicilərin səbəb olduğu kəskin və ya xroniki infeksiyalara reaksiyadır;
- qeyri-iltihabi – qeyri-infeksion səbəblərdən qaynaqlanır (ilk növbədə qan yaradıcı sistemin şiş xəstəlikləri istisna edilməlidir).
Klinik mənzərə
Dalağın böyüməsinin patoqnomonik simptomları yoxdur. Orqanın kapsulunun əhəmiyyətli dərəcədə gərilməsi zamanı sol qabırğaaltı nahiyədə şiddətli ağrı sindromu inkişaf edir. Lakin bu simptom xəstəliyin artıq gec mərhələlərində meydana çıxır. Splenomeqaliyanın klinik əlamətləri fon patologiyasının xarakterinə görə müəyyən olunur.
İltihabi splenomeqaliya aşağıdakı simptomlarla xarakterizə olunur:
- müxtəlif dərəcəli qızdırma;
- ürəkbulanma və qusma;
- ilkin ocağın proyeksiyasında ağrılar (bağırsaq infeksiyalarında – qarın ağrıları, pnevmoniyada – ağrılar döş qəfəsində lokalizasiya olunur və s.);
- diareya;
- ümumi zəiflik.
Dalağın qeyri-iltihabi böyüməsi aşağıdakı simptomlarla təzahür edə bilər:
- solda qabırğaaltı nahiyədə ağrılar (yüngəldən orta dərəcəli şiddətə qədər);
- dəri örtüyünün solğunluğu;
- qanaxmalara meyllilik və asanlıqla qançırların yaranması (splenomeqaliyaya hiperspleniz qoşulduqda);
- iştahanın pisləşməsi;
Əgər splenomeqaliya qaraciyərin eyni zamanda böyüməsi ilə müşayiət olunursa ki, bu ümumi qan dövranı sistemi sayəsində mümkündür, insanı qabırğaaltı nahiyədə həm solda, həm də sağda ağrılar narahat edir. Bu zaman sağ tərəfdəki ağrılar öd ifrazı sisteminin patologiyasını təqlid edərək daha güclü ola bilər.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Splenomeqaliyanın diaqnostikası orqanın strukturunun qiymətləndirilməsinə, mümkün səbəblərin aşkarlanmasına və dalağın funksional aktivliyinin müəyyən edilməsinə yönəlmişdir.
Diaqnostik axtarışın ilk mərhələsində mütləq müayinələr adətən aşağıdakılardan ibarətdir:
- qarın boşluğu orqanlarının ultrasəs skanlaşdırılması;
- qarın boşluğunun kompüter tomoqrafiyası;
- ətraflı ümumi klinik qan analizi;
- bədən temperaturu və onun mümkün dalğavari yüksəlmələri barədə məlumat;
- bilirubinin və onun fraksiyalarının səviyyəsi;
- ümumi zülal səviyyəsi və onun bütün fraksiyaları;
- hemosiderinin müəyyən edilməsi ilə sidik analizi (sidikdə hemosiderinin aşkarlanması damardaxili hemolizə işarə edir);
- döş qəfəsinin rentgenoqramması.
Dalağın funksional imkanlarını qiymətləndirmək üçün ssintiqrafiya aparıla bilər. Bu müayinə orqanın hüceyrələrinin izotopu toplaya bilmə qabiliyyətinə əsaslanır. Həmçinin hətta kiçik həcmli lokal patoloji prosesləri aşkar etməyə imkan verir.
Müalicə
Klinik tövsiyələrə əsasən, splenomeqaliyanın müalicəsi aşkarlanan patologiyanın xarakterinə görə müəyyən edilir. Bəzi hallarda konservativ terapiya aparılır, digərlərində isə cərrahi müdaxilə göstərişdir.
Konservativ müalicə dalağın iltihabi böyüməsi zamanı göstərişdir. Əksiltihabi terapiyanın xüsusiyyətləri iltihabın tipinə görə müəyyən olunur:
- infeksion iltihabda əksmikrob preparatlar (bakterial infeksiyada – antibiotiklər, malyariyada – əksprotozoy vasitələr və s.) və intoksikasiya sindromunun şiddətini azaltmaq üçün aktiv rehidratasiya göstərişdir;
- immunitet orqanizmin öz toxumalarını zədələməyə başladıqda, autoimmun iltihabda kortikosteroid preparatlar təyin olunur.
Qan sisteminin şişləri (hemoblastozlar) diaqnoz qoyulduqda müalicəni onkohematoloq aparır. Kompleks terapiyaya sitostatiklər, şüa terapiyası daxildir, ağır hallarda isə sümük iliyinin transplantasiyası məsələsi həll olunur (böyüklərdə bu orqanda anormal olan qan hüceyrələri istehsal olunur).
Cərrahi müalicə dalağın əhəmiyyətli və dayanıqlı böyüməsi zamanı (məsələn, amiloidozda, qidalandırıcı damarların trombozunda), həmçinin hiperspleniz ilə birlikdə olduqda göstərişdir. Sonuncu halda dalaq eritrositləri, leykositləri və trombositləri dağıdır ki, bu da təhlükəli qanaxmalara və ağır infeksiyalara səbəb ola bilər.
Cərrahi müdaxilə dalağın çıxarılmasını nəzərdə tutur. Splenektomiyadan təxminən 10 il sonra splenoz inkişaf edə bilər ki, bu da əməliyyat zamanı yayılmış hüceyrələrdən dalağın əlavə toxumasının əmələ gəlməsi ilə xarakterizə olunur. Splenoz kifayət qədər nadir rast gəlinir və adətən simptomsuz keçir, lakin digər patoloji prosesləri təqlid edə bilər. Ona görə də USM aparılarkən qarın boşluğunda naməlum həcmli törəmələr aşkarlandıqda həkimə keçirilmiş əməliyyat barədə məlumat vermək vacibdir. Bu, diaqnostik səhvlərdən qaçmağa imkan verəcək. Splenoz ocaqları üzərində sonradan dinamik müşahidə tələb olunur. Çıxarılma hematoloji xəstəliklərin residivində, həmçinin hiperspleniz zamanı göstərişdir.
Reabilitasiya
Dalağın böyüməsi (splenomegaliya) olan xəstələrə və cərrahi əməliyyatdan sonra düzgün qidalanma qaydalarına əməl etmək tövsiyə olunur:
- spirtli içkilərdən imtina etmək;
- dimləmə, buxarda bişirmə və ya sobada bişirmə üsulu ilə hazırlanmış qida qəbul etmək;
- hisə verilmiş məhsullardan imtina etmək;
- un məmulatlarının istehlakını azaltmaq;
- qazlı içkiləri istisna etmək;
- göbələk yeməmək;
- rasiona tərəvəz, meyvə və göyərti daxil etmək;
- yağlı ət növlərini yağsız ət və balıqla əvəz etmək.
Profilaktika
Profilaktika dalağın böyüməsinə səbəb ola biləcək patoloji proseslərin vaxtında müalicəsinə yönəlmişdir. İlk növbədə bu, infeksion və autoimmun xəstəliklərə aiddir.
Yadda saxla!
Əgər həkim böyümüş dalağı palpasiya edərsə, ilk mərhələdə qan sisteminin şişləri istisna edilməlidir. Bu diaqnozun ehtimalı böyümüş limfa düyünlərinin, azalmış qan laxtalanmasının, bədən temperaturunun yüksəlməsinin, dəri örtüklərinin solğunluğunun eyni zamanda aşkarlanması zamanı artır. Ümumi klinik qan analizində aşkarlana bilən əlamətlər də vacibdir. Hemoblastoza görə anemiya, leykosit və limfositlərin səviyyəsinin artması, sələf hüceyrələrinin (blastlar, yetişməmiş formalar) meydana çıxması və s. şübhəlidir. Belə simptomlar aşkarlandıqda qan hüceyrələrinin dəqiq morfoloji qiymətləndirilməsi (sitoloji müayinə) üçün sternal punksiyanın aparılması tələb oluna bilər.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin səbəbi və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Qastroenterologiya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
