Aorta
Aorta — insan bədəninin ən iri arteriyasıdır. O, sol mədəcikdən başlayır və oksigenlə zəngin qanı şaxələri vasitəsilə bütün orqanlara paylayır.
Sistem: Ürək-damar sistemi
Yerləşməsi
Aorta ürəyin sol mədəciyindən başlayır, əvvəlcə yuxarı qalxır, sonra qövs əmələ gətirərək sola və arxaya əyilir və onurğanın önü ilə aşağı enir. Diafraqmadakı dəlikdən keçərək qarın boşluğuna daxil olur və bel nahiyəsində iki ümumi qalça arteriyasına ayrılır.
Quruluşu
Aorta anatomik olaraq bir neçə şöbəyə bölünür:
| Şöbə | Əsas xüsusiyyətləri |
|---|---|
| Qalxan aorta | Sol mədəcikdən başlayır; başlanğıcında aorta qapağı yerləşir, buradan ürəyi qidalandıran koronar arteriyalar ayrılır |
| Aorta qövsü | Başı, boynu və qolları qanla təchiz edən iri damarlar buradan çıxır: bazu-baş kötüyü, sol ümumi yuxu arteriyası və sol körpücükaltı arteriya |
| Enən aortanın döş hissəsi | Döş qəfəsinin divarına, qida borusuna və bronxlara şaxələr verir |
| Qarın aortası | Mədə, qaraciyər, dalaq, bağırsaqlar, böyrəklər və digər qarın boşluğu orqanlarına şaxələr verir; aşağıda qalça arteriyalarına ayrılır |
Aortanın divarı üç qatdan ibarətdir: daxili qişa (intima), elastik liflərlə zəngin orta qişa (media) və xarici birləşdirici toxuma qişası (adventisiya).
Funksiyası
Aorta böyük qan dövranının başlanğıcıdır: sol mədəciyin vurduğu qan məhz aortaya daxil olur və onun şaxələri ilə bütün bədənə paylanır.
Aortanın divarı elastikdir. Ürək yığılanda aorta genişlənərək qanın bir hissəsini özündə saxlayır, ürək boşalanda isə yenidən daralaraq bu qanı irəli itələyir. Bu sayədə qan damarlarda fasiləsiz axır və təzyiqin kəskin dəyişmələri yumşalır. Aorta divarındakı xüsusi reseptorlar arterial təzyiqin tənzimində də iştirak edir.
Aortanın əsas xəstəlikləri
- Ateroskleroz — divarda xolesterin piləklərinin toplanması; aortanın sərtləşməsinə və şaxələrinin daralmasına səbəb ola bilər.
- Anevrizma — aortanın bir hissəsinin genişlənməsi. Çox vaxt əlamətsiz keçir və başqa müayinə zamanı təsadüfən tapılır.
- Aortanın laylanması — divarın daxili qatının cırılması və qanın divar qatları arasına daxil olması; həyat üçün təhlükəli vəziyyətdir.
- Aorta qapağının stenozu və çatışmazlığı — qapağın daralması və ya tam bağlanmaması; ürəyin işini çətinləşdirir.
- Aortanın koarktasiyası — anadangəlmə daralma.
- Aortit — aorta divarının iltihabı.
Qeyd
Yüksək arterial təzyiq, siqaret, yüksək xolesterin, yaş və ailədə aorta xəstəliklərinin olması aortanın zədələnmə riskini artırır.
Aorta necə müayinə olunur
- Həkim müayinəsi. Kardioloq və ya ürək-damar cərrahı şikayətləri və risk amillərini öyrənir, təzyiqi ölçür, ürəyi və damarları dinləyir.
- Ultrasəs müayinəsi. Exokardioqrafiya qalxan aortanı və aorta qapağını, qarın aortasının USM-i isə qarın şöbəsini qiymətləndirməyə imkan verir.
- KT-angioqrafiya. Kontrastla aparılan kompüter tomoqrafiyası aortanın bütün uzunluğunu, diametrini və şaxələrini dəqiq göstərir.
- Nəticənin müzakirəsi. Həkim müşahidə, dərman müalicəsi və ya əməliyyat barədə qərar verir.
Nə vaxt təcili yardım lazımdır
Dərhal 103-ə zəng edin
- döşdə, kürəkdə və ya qarında qəfil başlayan, çox güclü, cırıcı ağrı;
- ağrı ilə birlikdə kəskin zəiflik, huşun itməsi, soyuq tər;
- aorta anevrizması məlum olan insanda qəfil qarın və ya bel ağrısı.
Suallar və cavablar
Genişlənmiş hissədə divar nazikləşir və yırtılma riski artır. Buna görə anevrizma aşkarlanıbsa, həkim onun ölçüsünü müntəzəm izləyir və lazım gəldikdə planlı əməliyyat təklif edir.
Aorta qapağı sol mədəciklə aorta arasında yerləşir. Qapaq daraldıqda (stenoz) ürək qanı aortaya çətinliklə vurur, tam bağlanmadıqda (çatışmazlıq) isə qanın bir hissəsi geri qayıdır. Hər iki vəziyyət exokardioqrafiya ilə aşkarlanır.
İlkin qiymətləndirmə üçün ultrasəs müayinəsi əlverişlidir. Aortanın bütün şöbələrini və şaxələrini ətraflı görmək üçün KT-angioqrafiya aparılır. Müayinənin növünü həkim seçir.
Əlaqəli məlumatlar
Xəstəliklər
Müayinə üsulları
İxtisaslar
Bu mövzuda məqalələr
Klinikada fərdi hazırlanmış stent-qraftın tətbiqi ilə qarın aortası anevrizmasının uğurlu endoprotezlənməsinin klinik nümunəsi
Qarın aortasının anevrizması (QAA) — aortanın 3 sm-dən çox genişləndiyi və ya diametrinin normal ölçünü 1,5 dəfə üstələdiyi…
İstiqamət: Ürək-damar cərrahiyyəsi
