Systema musculoskeletale
Dayaq-hərəkət sistemi sümüklər, oynaqlar, bağlar, vətərlər və skelet əzələlərindən ibarətdir. O, bədənin formasını saxlayır, daxili orqanları qoruyur və hərəkəti təmin edir.
Yerləşməsi
Skelet bütün bədən boyu yerləşir: kəllə, onurğa sütunu, döş qəfəsi, çiyin və çanaq qurşaqları, yuxarı və aşağı ətrafların sümükləri. Skelet əzələləri sümüklərə vətərlər vasitəsilə birləşir və bədən kütləsinin xeyli hissəsini təşkil edir.
Quruluşu
- Sümüklər — yetkin insanda iki yüzdən çox sümük; onlar uzun (bud, bazu), qısa (bilək), yastı (kəllə, döş sümüyü) və qarışıq (fəqərələr) olur.
- Oynaqlar — sümüklərin hərəkətli birləşmələri; səthləri qığırdaqla örtülü, boşluğu sinovial maye ilə doludur.
- Bağlar — sümükləri bir-birinə birləşdirən və oynağı möhkəmləndirən sıx birləşdirici toxuma.
- Vətərlər — əzələni sümüyə birləşdirən toxuma.
- Skelet əzələləri — iradi idarə olunan zolaqlı əzələlər.
Funksiyası
- Dayaq və bədən formasının saxlanması.
- Hərəkət: əzələlər sümükləri ling kimi hərəkətə gətirir.
- Qoruyucu funksiya: kəllə beyni, döş qəfəsi ürəyi və ağciyərləri, onurğa sütunu onurğa beynini qoruyur.
- Qan yaradılması — qırmızı sümük iliyində.
- Kalsium və fosforun ehtiyat anbarı.
Sümük və oynaqları necə qorumalı
- Müntəzəm fiziki fəallıq, xüsusən güc və tarazlıq məşqləri.
- Rasionda kifayət qədər kalsium, zülal və D vitamini.
- Bədən çəkisinə nəzarət — artıq çəki diz və bud-çanaq oynaqlarına yükü artırır.
- Uzun müddət oturaq işləyərkən fasilələr və düzgün iş yeri.
- Yaşlı insanlarda yıxılma riskinin azaldılması.
Həkimə müraciət edin
Oynaqda şişkinlik, qızartı, səhər buxovluğu, zədədən sonra hərəkətin məhdudlaşması, belə və ya boyundan qol-ayağa yayılan ağrı, keyimə olduqda.
Hissələri
Sümüklər
Ossa
Sümüklər skeletin əsasını təşkil edən canlı, daim yenilənən orqanlardır. Onlar bədənə dayaq verir, daxili orqanları qoruyur, hərəkətdə ling rolunu oynayır və kalsium…
Skelet əzələləri
Musculi skeleti
Skelet əzələləri sümüklərə bərkiyən və iradi idarə olunan zolaqlı əzələlərdir. Onlar hərəkəti, duruşu, tənəffüsü təmin edir və istilik hasil edir.
Kəllə
Cranium
Kəllə başın sümük skeletidir. O, baş beyni və hiss orqanlarını qoruyur, üzün formasını müəyyən edir və tənəffüs və həzm yollarının başlanğıcını əhatə…
Onurğa sütunu
Columna vertebralis
Onurğa sütunu bədənin əsas dayağıdır. O, gövdəni və başı saxlayır, onurğa beynini qoruyur və hərəkətlilik təmin edir.
Döş qəfəsi
Compages thoracis
Döş qəfəsi qabırğalar, döş sümüyü və döş fəqərələrindən ibarət sümük-qığırdaq karkasdır. O, ürəyi, ağciyərləri və iri damarları qoruyur və tənəffüs hərəkətlərində iştirak…
Çanaq
Pelvis
Çanaq gövdəni ayaqlarla birləşdirən sümük halqasıdır. O, bədən çəkisini ayaqlara ötürür və kiçik çanaq orqanlarını — sidik kisəsini, düz bağırsağı və cinsiyyət…
Çiyin oynağı
Articulatio humeri
Çiyin oynağı bədənin ən hərəkətli oynağıdır. Onun stabilliyi əsasən əzələlər və bağlar hesabına təmin olunur, ona görə də zədələrə həssasdır.
Dirsək oynağı
Articulatio cubiti
Dirsək oynağı bazu sümüyünü ön qolun iki sümüyü ilə birləşdirir. O, qolun bükülüb-açılmasını və ön qolun fırlanmasını təmin edir.
Əl və bilək
Manus et carpus
Əl incə və dəqiq hərəkətlər üçün uyğunlaşmış mürəkkəb orqandır. O, bilək, əl darağı və barmaq sümüklərindən, çoxsaylı oynaqlardan, vətərlərdən və əzələlərdən ibarətdir.
Bud-çanaq oynağı
Articulatio coxae
Bud-çanaq oynağı bədənin ən böyük və ən çox yüklənən oynaqlarındandır. O, bud sümüyünü çanaqla birləşdirir və yeriş, qaçış, oturub-durma zamanı əsas yükü…
Diz oynağı
Articulatio genus
Diz oynağı bədənin ən böyük və quruluşca ən mürəkkəb oynağıdır. O, bud və qamış sümüklərini birləşdirir və yeriş zamanı böyük yük daşıyır.
Aşıq-baldır oynağı
Articulatio talocruralis
Aşıq-baldır (topuq) oynağı baldır sümüklərini pəncə ilə birləşdirir. O, yeriş zamanı bütün bədən çəkisini daşıyır və tez-tez zədələnən oynaqlardandır.
Ayaq pəncəsi
Pes
Ayaq pəncəsi dayaq və yeriş üçün uyğunlaşmış mürəkkəb quruluşdur. O, bədən çəkisini daşıyır, zərbələri yumşaldır və yeriş zamanı itələnməni təmin edir.
Gicgah-alt çənə oynağı
Articulatio temporomandibularis
Gicgah-alt çənə oynağı alt çənəni kəllə ilə birləşdirən cüt oynaqdır. O, çeynəmə, danışma və udqunma zamanı ağzın açılıb-bağlanmasını təmin edir.
Suallar və cavablar
Sümük sıxlığını qiymətləndirmək üçün densitometriya aparılır. Bu müayinə osteoporozun erkən aşkarlanmasına kömək edir; onun lazım olub-olmadığını və tezliyini həkim yaşa və risk amillərinə görə müəyyən edir.
Zədədən sonrakı ağrı və mexaniki problemlərlə travmatoloq-ortoped, bir neçə oynağın iltihabı, səhər buxovluğu ilə revmatoloq məşğul olur. Başlanğıc üçün terapevtə də müraciət etmək olar.
Əlaqəli məlumatlar
Xəstəliklər
Simptomlar
Müayinə üsulları
Bu mövzuda məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Densitometriya – bu nədir və ona necə hazırlaşmaq lazımdır
Densitometriya — sümük karkasının möhkəmliyi barədə mühakimə yürütməyə və onun quruluşunun zəifləməsinin ilk əlamətlərini görməyə imkan verən diaqnostik…
İstiqamət: Revmatologiya
Sümük şişləri
Sümük şişləri - çıxılmaz vəziyyətdir? Ondan çıxış yolu varmı? Bir çox pasiyent üçün çox kəskin şəkildə sual yaranır:…
İstiqamət: Onkologiya
Artroskopiyadan sonra reabilitasiya
Artroskopiya oynaqların diaqnostikası və müalicəsinin azinvaziv endoskopik üsuludur. Onun tətbiqi zamanı kiçik kəsikdən oynağı ətraflı tədqiq etməyə və…
İstiqamət: Reabilitologiya
