Əzələ zəifliyi — insanın bir və ya bir neçə əzələ qrupunda gücün azalmasını hiss etdiyi vəziyyətdir. Bu səhifədə əzələ zəifliyinin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Endokrinoloq Hematoloq İnfeksionist MFK həkimi Nevroloq Reabilitoloq Revmatoloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Əzələ zəifliyi — insanın bir və ya bir neçə əzələ qrupunda gücün azalmasını hiss etdiyi vəziyyətdir. Əlamət həm ayrı-ayrı ətraflarda, həm də bütün bədəndə özünü göstərə bilər. Bəzən əzələ zəifliyi qəfil yaranır, digər hallarda isə tədricən inkişaf edir. İnsan tez yorulmaqdan, adi hərəkətləri yerinə yetirməkdə çətinlikdən, qollarda və ya ayaqlarda ağırlıqdan şikayət edə bilər. Zəifliyin nəzərəçarpan formasında pilləkənlə qalxmaq, əşyaları tutmaq, gəzmək və ya stuldan qalxmaq çətinləşir. Əzələ zəifliyi həm fiziki yüklənmənin nəticəsi, həm də müxtəlif xəstəliklərin əlaməti ola bilər. Bəzən ona əzələ ağrıları, həssaslığın pozulması və ya seyrimələr müşayiət edir. Bu əlaməti, xüsusilə uzun müddət davam edərsə və ya irəlilərsə, nəzərdən qaçırmaq olmaz.
Növləri
Əzələ zəifliyi xarakterinə, yerləşməsinə və səbəblərinə görə müxtəlif ola bilər. Klinik mənzərədən asılı olaraq onu aşağıdakı kimi təsnif etmək olar:
Yerləşməsinə görə:
- Ayaqlarda;
- Qollarda;
- Bütün bədəndə ümumi zəiflik.
Mənşəyinə görə:
- Mərkəzi (baş və ya onurğa beyninin zədələnməsi ilə bağlı);
- Periferik (sinirlərin və ya əzələlərin zədələnməsindən yaranan).
Xarakterinə görə:
- Kəskin (sürətlə inkişaf edir);
- Xroniki (yavaş-yavaş artır, proqressivləşir).
Əzələlərdə zəifliyin səbəblərinə görə:
- Fizioloji (məsələn, məşqdən sonra);
- Patoloji (müxtəlif xəstəliklərdə).
İfadəlilik dərəcəsinə görə:
- Yüngül;
- Orta;
- Ifadəli.
Səbəbləri
Əzələlərdə zəifliyin çoxlu səbəbi ola bilər — müvəqqəti fizioloji vəziyyətlərdən ciddi xroniki xəstəliklərə qədər. Əzələ zəifliyi çox vaxt sinir, əzələ və ya endokrin sisteminin pozğunluqları nəticəsində yaranır. Anlamaq vacibdir ki, gücün azalması həmişə yorğunluqla bağlı deyil — bəzən bu, dərin problemin siqnalıdır.
Əzələ zəifliyinin geniş yayılmış səbəbləri:
- Miasteniya. Sinirlərdən əzələlərə siqnalın ötürülməsinin pozulduğu autoimmun xəstəlikdir. Bu səbəbdən əzələlər hətta kiçik yüklənmədə belə tez yorulur.
- Miopatiyalar. Əzələlərin özünün zədələndiyi xəstəliklər qrupudur. İrsi və ya qazanılmış ola bilər, çox vaxt ayaq və qollarda simmetrik əzələ zəifliyi ilə müşayiət olunur.
- Sinirlərin zədələnməsi (polinevropatiyalar). Bu cür pozğunluqlarda periferik sinirlər zərər çəkir, bu da ətraflarda güc azalmasına, keyiməyə və qıcıqlanma hissinə səbəb olur.
- İnsult və ya beynin digər zədələnmələri. Beyində qan dövranı pozulduqda bədənin bir tərəfindəki əzələlər hərəkət qabiliyyətini itirə bilər.
- Onurğa xəstəlikləri (yırtıq, kanal stenozu, osteoxondroz). Sinir köklərinin sıxılması müvafiq əzələ qruplarında zəifliyə səbəb olur.
- Qalxanabənzər vəzin fəaliyyətinin pozulması. Tireoid hormonların səviyyəsi azaldıqda, xüsusilə ayaq və çiyinlərdə ümumi əzələ zəifliyi inkişaf edir.
- Şəkərli diabet. Karbohidrat mübadiləsinin adekvat kompensasiyasının olmaması zaman keçdikcə həssaslıq pozğunluqlarına və ayaqlarda əzələ zəifliyinə səbəb ola bilər, bunun səbəbi sinir uclarının hiperqlikemik zədələnməsidir.
- Bəzi dərmanların uzunmüddətli qəbulu. Müəyyən preparatlar əzələ mübadiləsinə təsir edə və xüsusilə uzun müddət istifadə olunduqda zəifliyə səbəb ola bilər.
- Qidalanma çatışmazlığı. Zülal, B qrupu vitaminlər və elektrolitlərin çatışmazlığı da gücün azalmasına səbəb ola bilər.
- Fiziki həddindən artıq yorulma. Məşqdən sonra əzələlərdə zəiflik həddindən artıq yüklənmədən yaranır. Bu vəziyyət çox vaxt əzələ toxumasında süd turşusunun toplanması ilə bağlı yüngül və ya orta dərəcəli ağrı ilə müşayiət olunur.
Diaqnostika
Əzələ zəifliyi şikayətləri olduqda əlamətin səbəbini müəyyən etmək vacibdir. Bunun üçün instrumental və laborator müayinələr də daxil olmaqla müxtəlif diaqnostika üsullarından istifadə olunur. Müayinənin həcmi zəifliyin formasından, yerləşdiyi yerdən və dərəcəsindən asılıdır.
Tətbiq olunan diaqnostika üsulları:
- Analizlər
- Onurğanın KT-si
- Multispiral kompüter tomoqrafiyası (MSKT)
- Yumşaq toxumaların USM-i
- Elektronevromioqrafiya (ENMQ)
Elektromioqrafiya əzələ və sinirlərin işini qiymətləndirməyə, MRT isə onurğa beynində və baş beynində iltihabi və ya degenerativ prosesləri aşkar etməyə kömək edir.
Qan analizi iltihab və ya autoimmün fəallıq əlamətlərini göstərə bilər. Əzələ zəifliyinin endokrin səbəblərindən şübhələnildikdə hormon testləri lazımdır.
Müalicə
Əzələ zəifliyinin müalicəsi bu simptoma səbəb olan amildən asılıdır. Terapiyaya başlamazdan əvvəl həkim tam müayinə aparır. Yalnız dəqiq diaqnoz qoyulduqdan sonra əzələ gücünü və funksiyasını bərpa etmək üçün uyğun üsullar seçmək olar. Müalicənin məqsədi əsas xəstəliyi aradan qaldırmaq, zəiflik əlamətlərini azaltmaq və pasiyentin həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaqdır.
Əzələ zəifliyi miasteniya və ya miozit kimi autoimmun xəstəliklərdən yaranırsa, immun fəaliyyəti tənzimləyən preparatlar tətbiq olunur. Onlar iltihabı azaltmağa və toxumaların dağılmasını ləngitməyə kömək edir. İrsi və ya anadangəlmə miopatiyalarda terapiya əzələ funksiyasını saxlamağa və proqressivləşməni ləngitməyə yönəlir. Əzələlərdə maddələr mübadiləsini yaxşılaşdıran preparatlar, həmçinin bərpa üçün lazımlı vitamin və elementlər istifadə olunur.
Sinir keçiriciliyinin pozğunluqlarında, məsələn, polinevropatiyalarda, əsas xəstəlik — diabet, infeksiya və ya intoksikasiya — müalicə olunur. Həmçinin sinir toxumasının işini yaxşılaşdıran vasitələr və ağrıkəsicilər təyin oluna bilər. Əzələ zəifliyi qalxanabənzər vəzin fəaliyyətinin pozulmasından yaranırsa, hormonal fonun korreksiyası aparılır, bu da əzələ gücünün tədricən bərpasına imkan verir.
Fizioterapiya bərpada mühüm rol oynayır. Məşqlər kompleksi pasiyentin ümumi vəziyyəti nəzərə alınmaqla fərdi seçilir. Müalicəvi bədən tərbiyəsi əzələləri gücləndirməyə, koordinasiyanı yaxşılaşdırmağa və yorğunluğu azaltmağa kömək edir. İlkin mərhələlərdə məşqlər təlimatçının köməyi ilə, o cümlədən köməkçi vasitələrdən istifadə edərək yerinə yetirilə bilər.
Masaj və manual terapiya da əzələlərdə qan dövranının yaxşılaşmasına və gərginliyin götürülməsinə kömək edir. Zəruri hallarda zəifləmiş bədən hissələrini dəstəkləmək və travmaların qarşısını almaq üçün ortopedik vasitələr — bandajlar, ortezlər və ya əsalar — istifadə olunur.
Tənəffüs və ya udma pozğunluğu ilə müşayiət olunan ağır formalarda stasionar şəraitdə dəstəkləyici terapiya tələb oluna bilər. Belə hallarda nəfəs almağa, qidalanmağa və həyati funksiyaları qorumağa kömək edən xüsusi aparatlardan istifadə olunur. Tənəffüs çətinləşdikdə dərhal təcili yardım çağırılmalıdır.
Pasiyentin psixoemosional vəziyyəti də az əhəmiyyət daşımır. Xroniki əzələ zəifliyi müstəqilliyi azaldır və həyəcan və ya depressiyaya səbəb ola bilər. Psixoloji dəstək, yaxınların iştirakı və düzgün istirahət rejimi bərpa prosesində böyük rol oynayır. Pasiyentlərə həddindən artıq yüklənmədən qaçınmaq, yuxu rejiminə əməl etmək və tam qidalanmaq tövsiyə olunur.
Müntəzəm nəzarət müayinələri terapiyanın effektivliyini izləməyə və müvafiq düzəlişlər etməyə imkan verir. Əksər hallarda vaxtında müalicə və fəal reabilitasiya əzələ gücünün davamlı yaxşılaşmasına və ya tam bərpasına nail olmağa kömək edir.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Əzələ zəifliyi müalicə olunmazsa və ya əsas xəstəlik proqressivləşməyə davam edərsə, ciddi ağırlaşmalar inkişaf edə bilər. Nəticələr simptomun səbəbindən, ifadəliliyindən və inkişaf sürətindən asılıdır. Bəzi ağırlaşmalar həyat üçün təhlükə yaradır, digərləri isə insanın həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır, hərəkətliliyini və müstəqilliyini məhdudlaşdırır.
Əzələ zəifliyinin mümkün ağırlaşmaları:
- Yıxılma və travmalar. Ayaq əzələlərinin zəifləməsi və hərəkət koordinasiyasının pozulması yıxılma riskini artırır. Bu, xüsusilə bud sümüyünün və ya digər sümüklərin sınığı ola biləcək yaşlı insanlar üçün təhlükəlidir. Tez-tez yıxılmalar hərəkətlərə inamın itirilməsinə və fəallıqdan qorxuya səbəb olur.
- Oynaq kontrakturaları. Uzunmüddətli zəiflik və hərəkətsizlik zamanı oynaqlar hərəkətliliyini itirir. Bu, əzələ və vətərlərin qısalması ilə xarakterizə olunan davamlı hərəkət məhdudiyyətinə — kontrakturalara səbəb olur. Kontrakturalar geyinmək və ya çarpayıdan qalxmaq kimi sadə hərəkətləri belə çətinləşdirir.
- Əzələ atrofiyası. Kifayət qədər fiziki fəallıq olmadıqda əzələlər həcmcə kiçilir və funksiyasını itirir. Əzələ atrofiyası bərpanı çətinləşdirir və əlillik riskini artırır. Bu proses xüsusilə yataq xəstələrində sürətlə baş verir.
- Tənəffüs pozğunluğu. Patoloji prosesə tənəffüs əzələləri qoşulduqda, xüsusilə miasteniya və ya miopatiyaların ağır formalarında tənəffüs çatışmazlığı inkişaf edə bilər. İnsanın nəfəs alması, xüsusilə uzanmış vəziyyətdə, çətinləşir. Ağır hallarda süni tənəffüs aparatına qoşulma tələb olunur. Nəfəs darlığı kəskinləşdikdə dərhal təcili yardım çağırın.
- Udma və nitq çətinlikləri. Udlaq və qırtlaq əzələləri zədələndikdə insan qida qəbulunda və ya danışıqda çətinlik çəkə bilər. Bu, aspirasiya — qidanın tənəffüs yollarına düşməsi riskini artırır ki, bu da pnevmoniyaya səbəb ola bilər. Tədricən sosial və məişət həyatında məhdudiyyətlər yaranır.
- Orqanizmdə durğunluq halları. Fiziki fəallığın azalması, xüsusilə aşağı ətraflarda, qan dövranının pisləşməsinə səbəb olur. Bu, ödemlərə, tromboza, yataq xəstələrində yataq yaralarına səbəb ola bilər. Durğunluq prosesləri daxili orqanların işini də pozur.
- Həyat keyfiyyətinin azalması. Daimi zəiflik, yorğunluq və gündəlik işləri yerinə yetirə bilməmək emosional tükənməyə gətirib çıxarır. İnsanlar iş qabiliyyətini itirir, özlərinə qapanır, həyəcan və ya depressiya keçirirlər. Bu, simptomları gücləndirən və ümumi vəziyyəti pisləşdirən qısır dövrə yaradır. Ətrafdakıların və mütəxəssislərin dəstəyi olmadan həyəcan pozğunluqları və ya klinik depressiya inkişaf edə bilər.
Həkimə vaxtında müraciət, tam müayinə və fərdi seçilmiş müalicə bu ağırlaşmaların inkişafının qarşısını almağa və ya ləngitməyə kömək edir. Əksər hallarda fəal terapiya və reabilitasiya zamanı proqnoz əlverişli olur.
Hansı həkimə müraciət etməli
Əzələ zəifliyi yarandıqda, xüsusilə güclənərsə, ağrı, keyimə və ya koordinasiya pozğunluğu ilə müşayiət olunarsa, həkimə müraciət etmək vacibdir. Müayinə nə qədər tez başlasa, səbəbi aşkar edib müalicəyə başlamaq şansı bir o qədər yüksək olar. Müşayiət edən əlamətlərdən və ehtimal olunan xəstəlikdən asılı olaraq bir neçə mütəxəssisin konsultasiyası lazım ola bilər.
Əzələ zəifliyi zamanı müraciət olunmalı həkimlər:
Yadda saxla!
Mütəxəssislər qeyd edir ki, əzələ zəifliyi diqqətli diaqnostika tələb edən simptomlardan biridir. Bu vəziyyəti adi yorğunluq kimi qəbul etmək olmaz, xüsusilə qəfil yarandıqda, güclənəndə, koordinasiya pozğunluğu və ya keyimə ilə müşayiət olunduqda. Həqiqi əzələ zəifliyini fiziki yükdən sonrakı yorğunluq hissindən fərqləndirmək vacibdir. Əsl zəiflik adi hərəkətləri yerinə yetirə bilməmək, əzələ tonusunun azalması, hətta funksiyanın itirilməsidir. Bu cür əlamətlər ciddi nevroloji, autoimmun və ya endokrin xəstəliklərin ilk əlamətləri ola bilər. Erkən diaqnostika müalicəyə ilkin mərhələdə başlamağa, ağırlaşmaların qarşısını almağa və pasiyentin həyat keyfiyyətini bərpa etməyə imkan verir.
Suallar və cavablar
Həmişə yox. Bəzən əzələlərdə zəiflik yorğunluq, həddindən artıq yüklənmə və ya yuxu çatışmazlığı səbəbindən yaranır. O, müvəqqəti ola bilər və istirahətdən sonra keçib gedər. Lakin simptom təkrarlanırsa, güclənirsə və ya ağrı, keyimə və digər əlamətlərlə müşayiət olunursa, həkimə müraciət etmək lazımdır — bəlkə də səbəb xəstəlikdir.
Ayaq əzələlərində zəiflik müxtəlif səbəblərdən yarana bilər: qan dövranı və onurğanın işindəki pozğunluqlardan tutmuş sinir sistemi və ya əzələ xəstəliklərinə qədər. Bəzən o, şəkərli diabet, vitamin çatışmazlığı və ya uzunmüddətli yataq rejimi ilə bağlıdır. Müayinə olmadan dəqiq səbəbi müəyyən etmək çətindir.
Bir çox hallarda — bəli. Düzgün diaqnostika və kompleks müalicə ilə əzələlərdəki gücü qismən və ya tam bərpa etmək mümkündür. Dərman terapiyasını reabilitasiya, fizioterapiya, masaj və müalicəvi bədən tərbiyəsi ilə birləşdirmək xüsusilə vacibdir. Müalicəyə nə qədər erkən başlanılsa, sürətli yaxşılaşma şansı bir o qədər yüksəkdir.
İlk növbədə terapevtə müraciət etmək lazımdır. O, anamnez toplayacaq, müayinə aparacaq və zərurət olduqda digər mütəxəssislərə — nevroloqa, endokrinoloqa, revmatoloqa yönləndirəcək. Bəzi hallarda, bütün bədəndə əzələ zəifliyinin səbəbi kimi sistemli xəstəlikdən şübhələnildikdə, kardioloq və ya infeksionistin məsləhəti tələb oluna bilər.
Fəal məşqdən sonra əzələlər yorula və müvəqqəti olaraq gücünü itirə bilər. Bu normaldır və enerji sərfi, süd turşusunun toplanması və liflərin mikrozədələnməsi ilə bağlıdır. Lakin zəiflik adətdən uzun çəkərsə, ağrı ilə müşayiət olunarsa və ya yüklənmə olmadan yaranarsa, bu, sağlamlığı yoxlamaq üçün səbəbdir.
