Şüurun qarışması — pasiyentin baş verənləri qiymətləndirə bilməməsi və düzgün qərar qəbul edə bilməməsi ilə özünü göstərən beyin fəaliyyəti pozğunluğudur. Bu səhifədə şüurun qarışmasının səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Endokrinoloq İnfeksionist Kardioloq Nevroloq Neyrocərrah Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Şüurun qarışması — pasiyentin baş verənləri qiymətləndirə bilməməsi və düzgün qərar qəbul edə bilməməsi ilə özünü göstərən beyin fəaliyyəti pozğunluğudur. İnsan zaman və məkanda oriyentasiyanı itirir, daim diqqəti yayınır. Şüuru qarışmış pasiyentdə diqqət səpələnmiş olur, reaksiyalar isə ləngiyir. Belə vəziyyət nevroloji xəstəliklərin təxminən 10%-ində rast gəlinir.
Növləri
Şüurun qarışıqlıq dərəcəsindən asılı olaraq aşağıdakı pozğunluq növləri ayırd edilir.
- Kütləşmə. Xəstədə təfəkkür yavaşıyır, o, ətrafdakı hadisələrə biganə olur, ətrafdakıların sözlərini pis qavrayır.
- Sopor.
- Koma. Bəzi hallarda dərman və ya aparatlar vasitəsilə ürəyin və/və ya tənəffüs sisteminin işinin dəstəklənməsi tələb olunur.
Şüurun qarışması çox vaxt aşağıdakı nevroloji pozğunluqların bir hissəsidir.
- Amensiya. İnsan məkanda, zamanda və öz şəxsiyyətində oriyentasiyasını itirir. Xəstə sözləri anlamır, düşünə bilmir, diqqətsiz və köməksizdir.
- Oneyroid. Bu vəziyyətdə insan xəyali gerçəkliyi real olanla qarışdırır. O, qorxu, baş ağrısı, yuxu problemləri, emosional balanssızlıq hiss edir.
- Delirium. Pozğunluq artmış qıcıqlanma və əzələ hipotonusu ilə xarakterizə olunur. Bəzən insan hallüsinasiyalardan və sayıqlamadan əziyyət çəkir. Klinik olaraq pozğunluq arterial təzyiqin sıçrayışları və bədən temperaturunun dəyişməsi ilə özünü göstərir.
- Alacaqaranlıq şüur pozğunluğu. İnsan qəfil sağlam düşünmə qabiliyyətini itirir, aqressiv, qəzəbli olur və ya kəskin kədər hissi keçirir. Bəzən sayıqlama, hallüsinasiya və ya özgələşmə yaranır.
- İkili oriyentasiya. İnsan ətraf haqqında yanlış və doğru təsəvvürlərin onun üçün eyni dərəcədə əhəmiyyətli olduğunu iddia edir.
- Dissosiativ fuqa. Bu vəziyyət keçmiş və indiki haqqında bütün xatirələrin qəfil itirilməsi ilə xarakterizə olunur. İnsan yeni yerə gedir, yeni münasibətlər qurur, xatirələr isə müəyyən müddətdən (illərdən) sonra qayıdır.
- Ambulator avtomatizm. Şüurun qarışması formal hərəkətlərin avtomatik şəkildə yerinə yetirilməsi formasında baş verir.
- Trans. İnsan hərəkətlərinə nəzarəti itirir və özgələşmiş şəkildə davranır.
Həmçinin şüurun qarışması müddətinə və beyin zədələnməsinin dərinliyinə görə fərqlənir.
Səbəbləri
Şüurun qarışması aşağıdakı səbəblərdən yarana bilər.
- Qanda qlükoza səviyyəsinin azalması. Bu vəziyyət çox vaxt şəkərli diabetdən əziyyət çəkən insanlarda müşahidə olunur. Həmçinin şüur pozğunluğu qeyri-kafi qidalanma, dərmanların özbaşına qəbulu və ya güclü fiziki yük zamanı yarana bilər.
- Beyin toxumalarının oksigen aclığı (işemiya). İnsult, bronxial astma tutması və ya daxili orqan qanaxması zamanı oksigen beynə çatmır. Damar trombozu və ya daralması, güclü qan itirilməsi və s. Fonunda yarana bilər.
- İnfeksiya. Törədicilərin beyin toxumalarına daxil olması zamanı ensefalit və ya meningit yaranır, bu da şüur pozğunluqları ilə müşayiət olunur.
- Zəhərlənmə. Şüurun qarışması əlamətləri keyfiyyətsiz alkoqol, zəhər və narkotik maddələrin qəbulu zamanı yarana bilər.
- Alsheymer xəstəliyi. Yaşlanma ilə beyindəki proseslər pisləşir, demensiyanın bəzi formaları şüur pozğunluqlarına səbəb olur.
- Həzm orqanlarının pozğunluqları. Bu, toksinlərin toplanmasına və beynin işinin pozulmasına gətirib çıxarır.
- Psixi patologiyalar (şizofreniya, bipolyar pozğunluq).
Bəzi hallarda bir neçə səbəbin eyni vaxtda təsiri izlənilir.
Diaqnostika
Diaqnostik prosedurlar zamanı şüurun qarışmasının dəqiq səbəbi müəyyən edilir. Tez-tez pasiyent üçün pozğunluğun başlanma vaxtını və şəraitini müəyyən etmək çətin olur, buna görə həkim bir sıra vacib laborator və instrumental müayinələr aparmalıdır.
- Laborator müayinələr. Qan analizi hormonların, qlükozanın və şüurun qarışmasının mənşəyindən xəbər verən digər maddələrin səviyyəsini qiymətləndirməyə kömək edir.
- Nevroloji testlər. İnstrumental üsul mərkəzi sinir sisteminin işində pozğunluqların olub-olmadığını müəyyən etməyə imkan verir. Hərəkət koordinasiyası testləri beyincik fəaliyyətini qiymətləndirməyə kömək edir.
- Elektroensefaloqrafiya (EEQ). Metod beyin toxumalarının elektrik fəallığını qiymətləndirməyə və bu strukturların fəaliyyətindəki dəyişiklikləri aşkar etməyə yönəlib.
- Kardioloji müayinə. Ürək-damar sisteminin patologiyalarının ilkin mərhələləri olduqda pozğunluqların proqressivləşməsini aşkar etmək üçün EKQ və exo-KQ təyin edilir.
- Baş beynin MRT və ya KT-si. Üsullar mərkəzi sinir sistemində qansızmaların və üzvi zədələnmələrin mövcudluğunu dəqiqləşdirməyə kömək edir.
Müalicə edən həkim bu siyahını digər müayinələrlə tamamlaya bilər. Test nəticələrinə əsasən ilkin diaqnoz qoyulur.
Müalicə
Şüurun qarışmasının səbəbi psixi pozğunluqdadırsa, güclü neyroleptiklər, trankvilizatorlar, antidepressantlar və s. Istifadə olunur. Psixi amillərdə dərman müalicəsinin evdə yaxınların nəzarəti altında davam etdirilməsi vacibdir.
Şüurun qarışması əlamətləri beyin damarlarının və ya toxumalarının zədələnməsindən yaranırsa, damarları genişləndirən və ya beynin qidalanmasını yaxşılaşdıran preparatlar istifadə olunur. Ağrı olduqda analgetik preparatlar tətbiq edilir. Bəzi hallarda beyin toxumalarının qan təchizatının bərpasına yönəlmiş cərrahi müdaxilə aparılır.
Epilepsiya səbəbindən yaranan şüurun qarışmasının müalicəsində qıcolma əleyhinə vasitələr istifadə olunur, Alsheymer xəstəliyində isə pozğunluqlar yalnız korreksiya olunur, tam sağalma mümkün olmur.
Şüurun kəskin qarışması zamanı təcili yardım tənəffüs yollarının keçiriciliyini təmin etməkdən və təcili yardım briqadasını çağırmaqdan ibarətdir. Həkimləri gözləyərkən xəstəni böyrü üstə uzandırıb onu izləmək lazımdır.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Şüurun qarışmasının müalicəsinin effektivliyi əsas xəstəliyin ağırlığından asılıdır. Beyində yeni törəmə diaqnoz qoyulduqda təfəkkür pozğunluqları aşağıdakı nəticələrə gətirib çıxara bilər:
- Tam və ya qismən iflicə qədər hərəki və hissiyyat pozğunluqları;
- Görmə və ya eşitmənin kəskin pisləşməsi;
- Davamlı psixi pozğunluqlar;
- Koqnitiv qabiliyyətlərin zəifləməsi.
Ağır insult ölümlə nəticələnə bilər. Bədxassəli proseslərdə metastazların digər orqanlara yayılması və onkologiyanın son mərhələyə keçməsi fonunda ölüm baş verir. Şüurun qarışması nevroloji pozğunluqların nəticəsidirsə, bu, güclü baş ağrılarının, kəllədaxili təzyiqin yüksəlməsinin və epilepsiyanın inkişafına gətirib çıxara bilər.
Dezoriyentasiya olunmuş insan özünə zərər vura bilər: evdən çıxıb getmək, yol-nəqliyyat hadisəsinə düşmək və ya su hövzəsində boğulmaq. Xronik şüur qarışıqlığı olan insanlara daimi müşahidə və nəzarət lazımdır.
Hansı həkimə müraciət etməli
Şüurun qarışması zamanı insan çox vaxt təcili tibbi yardıma ehtiyac duyur — bu halda dərhal təcili yardım çağırılmalıdır. Lakin əlamət uzun müddət davam edirsə, aşağıdakı mütəxəssislərə müraciət etmək lazımdır:
Yadda saxla!
Dezoriyentasiya zamanı təxirəsalınmadan mütəxəssislərə müraciət etmək lazımdır. Onlar təcili tibbi yardım göstərəcək və şüurun qarışması vəziyyətinin səbəbini müəyyənləşdirəcəklər. Bu anda zərərçəkənin yanında onun üçün qərar verə biləcək yaxın adamının olması vacibdir.
Qəfil təfəkkür qarışıqlığının yaranması ciddi patoloji proseslərdən xəbər verir. Bu halda insana uzunmüddətli müalicə və ağırlaşmaların profilaktikası lazımdır. İnsult zamanı vaxtında diaqnostika və müalicə xəstəyə bir neçə ay ərzində bərpa olunmağa kömək edir. Şüurun qarışması bir neçə gün və ya həftə davam edərsə, bu, inkişaf edən psixi pozğunluqdan xəbər verə bilər. Bu halda xəstəyə psixiatrın müntəzəm nəzarəti lazım olacaq.
Suallar və cavablar
Təfəkkürü qarışan insan zamanda, məkanda və şəxsiyyətdə itirilmiş olur. Həmçinin o, diqqətini cəmləyə bilmir, çaşqındır, son hadisələri xatırlamır, bütün reaksiyaları yavaşıdır.
Qarışıqlığın qarşısını almaq üçün sağlam həyat tərzi sürmək, sinir sisteminin və maddələr mübadiləsi proseslərinin patologiyalarını vaxtında müalicə etmək, habelə qanda qlükoza səviyyəsinə nəzarət etmək vacibdir. Risk qrupundan olan, həmçinin artıq diaqnoz qoyulmuş xəstələr müntəzəm olaraq həkim nəzarətində olmalıdır.
