Aortanın koarktasiyası aortanın, adətən onun döş hissəsində, anadangəlmə daralmasıdır. Qolda təzyiq yüksək, ayaqlarda isə aşağı olur. Ağır formalar yenidoğulmuş dövründə özünü göstərir, yüngül formalar isə bəzən yalnız böyüklükdə hipertoniya səbəbi kimi aşkarlanır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Aortanın anadangəlmə daralması
- aortal koarktasiya
- aorta istmusunun daralması
- coarctatio aortae
Xəstəlik haqqında
Aortanın koarktasiyası aortanın – ürəkdən bütün bədənə qan aparan ən böyük arteriyanın – anadangəlmə daralmasıdır. Daralma adətən aortanın qövsündən sonra, sol körpücükaltı arteriyanın çıxdığı yerin yaxınlığında, bətndaxili dövrdə fəaliyyət göstərən arterial axacağın birləşdiyi nahiyədə yerləşir.
Ürək qanı dar yerdən keçirmək üçün daha çox güc sərf edir və sol mədəciyin divarı qalınlaşır. Daralmadan yuxarıda – baş və qollarda – təzyiq yüksəlir, aşağıda – qarın orqanlarında və ayaqlarda – qan axını azalır. Zamanla bədən daralmanı yan keçən «dolama yollar» – kollateral arteriyalar – inkişaf etdirir.
Koarktasiya ən çox rast gəlinən anadangəlmə ürək-damar qüsurlarından biridir, oğlanlarda qızlara nisbətən daha tez-tez olur. Ağır formalar yenidoğulmuş dövründə həyat üçün təhlükəli vəziyyət kimi özünü göstərir, yüngül formalar isə bəzən yalnız yeniyetməlikdə və ya böyüklükdə yüksək təzyiqin səbəbi kimi aşkarlanır. Qüsur tez-tez ikitaylı aortal qapaq və mədəciklərarası çəpər defekti ilə birlikdə rast gəlinir. Müalicə edilmiş pasiyentlərdə də ömürlük nəzarət lazımdır, çünki hipertenziya və təkrar daralma riski qalır.
Səbəbləri
Qüsur bətndaxili inkişafın erkən dövründə, aortanın formalaşması zamanı yaranır. Əksər hallarda konkret səbəb müəyyən edilmir, lakin bir sıra risk amilləri məlumdur:
- Terner sindromu – qızlarda X xromosomunun çatışmazlığı ilə bağlı genetik vəziyyət; koarktasiya bu sindromda xeyli tez-tez rast gəlinir, buna görə belə qızların ürəyi mütləq müayinə olunur.
- Digər genetik pozuntular və sindromlar – bəzi xromosom anomaliyaları ürək-damar qüsurları ilə müşayiət olunur.
- Ailədə anadangəlmə ürək qüsurları – valideynlərdə və ya bacı-qardaşlarda qüsur olduqda risk artır.
- İkitaylı aortal qapaq – koarktasiya ilə tez-tez birlikdə olur və eyni inkişaf pozuntusunun hissəsi sayılır.
- Hamiləlik dövründə ananın bəzi xəstəlikləri – nəzarətsiz şəkərli diabet, bəzi infeksiyalar və dərmanların nəzarətsiz qəbulu ümumiyyətlə ürək qüsurları riskini artırır.
Koarktasiya həyat tərzi ilə bağlı qazanılan xəstəlik deyil – valideynlərin hər hansı «səhvi» nəticəsində yaranmır.
Təsnifat
- Kritik (ağır) koarktasiya – yenidoğulmuşlarda; bədənin aşağı hissəsinin qan təchizatı açıq arterial axacaqdan asılıdır, axacaq bağlandıqda vəziyyət kəskin pisləşir.
- Sadə koarktasiya – digər ciddi qüsurlarla müşayiət olunmayan daralma, adətən böyük uşaq və böyüklərdə aşkarlanır.
- Mürəkkəb koarktasiya – mədəciklərarası çəpər defekti, aortal qapaq qüsurları və ya aorta qövsünün hipoplaziyası ilə birlikdə.
- Rekoarktasiya – əməliyyat və ya angioplastikadan sonra təkrar daralma.
Klinik mənzərə
Əlamətlər daralmanın dərəcəsindən və aşkarlanma yaşından asılıdır.
Yenidoğulmuş və körpələrdə:
- tez və çətin nəfəs, əmmədə çətinlik, əmərkən tərləmə və yorulma;
- çəki artımının zəif olması;
- solğunluq, soyuq ayaqlar, ayaqlarda və qasıqda zəif və ya hiss olunmayan nəbz;
- arterial axacaq bağlandıqdan sonra, adətən həyatın ilk həftələrində, vəziyyətin kəskin pisləşməsi – süstlük, boz-solğun dəri, sidiyin azalması, şok.
Böyük uşaq, yeniyetmə və böyüklərdə:
- yüksək arterial təzyiq, xüsusən gənc yaşda və dərmanlara pis cavab verən;
- baş ağrısı, burun qanaxmaları, qulaqlarda küy;
- yeriyərkən və qaçarkən ayaqlarda yorğunluq, ağrı və ya qıc olma;
- soyuq ayaqlar;
- qolda və ayaqda təzyiq və nəbz arasında fərq;
- bəzən heç bir şikayət olmur, qüsur yalnız təsadüfən ürəkdə küy eşidildikdə aşkarlanır.
Koarktasiyası olan qadınlarda hamiləlik zamanı təzyiq daha da yüksələ bilər, buna görə hamiləlik kardioloq nəzarəti ilə planlaşdırılmalıdır.
Təcili 103-ə zəng etmək lazımdır, əgər: körpədə əmməkdən imtina, tez nəfəs, süstlük, soyuq və boz-solğun dəri, sidiyin azalması varsa; böyüklərdə qəfil şiddətli baş ağrısı, sinədə və ya kürəkdə kəskin «yırtıcı» ağrı, huşun itməsi, nitqin və ya ətrafların hərəkətinin pozulması yaranıbsa. Bu hallarda evdə gözləmək olmaz.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Koarktasiyadan şübhələnmək üçün çox vaxt sadə baxış kifayət edir: həkim hər iki qolda və ayaqda nəbzi müqayisə edir və təzyiqi ölçür, ürəkdə və kürəkdə küy dinləyir. Sonra diaqnoz instrumental müayinələrlə təsdiqlənir:
- Təzyiqin hər iki qolda və ayaqda ölçülməsi – qollarda təzyiqin ayaqlara nisbətən yüksək olması koarktasiyanın əsas əlamətidir.
- Yenidoğulmuşlarda pulsoksimetriya skrininqi – qol və ayaqda oksigen doyumunun fərqi kritik qüsura işarə edə bilər, lakin hər koarktasiyanı aşkar etmir.
- Doppler ilə exokardioqrafiya – əsas müayinədir; daralmanın yerini, dərəcəsini, ürək qapaqlarının və sol mədəciyin vəziyyətini göstərir.
- KT və ya MR angioqrafiya – daralmanın dəqiq anatomiyasını, kollateralları, aortanın genişlənməsini görməyə imkan verir; müalicənin planlaşdırılması və sonrakı nəzarət üçün vacibdir.
- EKQ və döş qəfəsinin rentgeni – sol mədəciyin yüklənməsini və böyüklərdə qabırğaların kollateral damarlarla bağlı xarakterik dəyişikliklərini göstərə bilər.
- Arterial təzyiqin sutkalıq monitorinqi və yüklənmə testi – böyüklərdə hipertenziyanın və yükləmə zamanı təzyiq reaksiyasının qiymətləndirilməsi üçün.
- Kateterizasiya – lazım olduqda daralma üzrə təzyiq fərqinin birbaşa ölçülməsi, çox vaxt eyni seansda müalicə ilə birləşdirilir.
Differensial diaqnoz digər səbəbli ikincili hipertenziya, digər anadangəlmə ürək qüsurları və böyüklərdə aortanın iltihabi xəstəlikləri ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- arterial hipertenziya, hətta uğurlu müalicədən sonra;
- sol mədəciyin hipertrofiyası və ürək çatışmazlığı;
- erkən ateroskleroz və ürəyin işemik xəstəliyi;
- beyin damarlarının anevrizması, hemorragik insult;
- aortanın genişlənməsi, anevrizması və laylanması;
- infeksion endokardit;
- təkrar daralma (rekoarktasiya).
Müalicə
Müalicənin məqsədi daralmanı aradan qaldırmaq, təzyiqi normallaşdırmaq və ürəyi qorumaqdır. Üsul pasiyentin yaşından, daralmanın anatomiyasından və müşayiət edən qüsurlardan asılıdır. Qərar uşaq kardioloqu və ya böyüklərin anadangəlmə qüsurları üzrə kardioloq, ürək-damar cərrahı və intervension kardioloq tərəfindən birgə qəbul edilir.
- Yenidoğulmuşlarda kritik koarktasiyada – təcili intensiv terapiya: arterial axacağı açıq saxlayan prostaqlandin preparatlarının venadaxili infuziyası, vəziyyətin sabitləşdirilməsi və tezliklə cərrahi korreksiya.
- Cərrahi müalicə – daralmış seqmentin kəsilib çıxarılması və aortanın uclarının birləşdirilməsi və ya yamaqla plastikası; körpələrdə və kiçik uşaqlarda əsas üsuldur.
- Balon angioplastika və stentləmə – kateter vasitəsilə, kəsiksiz aparılır; böyük uşaqlarda, yeniyetmə və böyüklərdə, eləcə də rekoarktasiyada çox vaxt seçim üsuludur.
- Arterial təzyiqin dərman müalicəsi – müalicədən əvvəl və sonra qalan hipertenziyada beta-blokatorlar, AÇF inhibitorları, angiotenzin reseptor blokatorları və digər qrup preparatlar həkim tərəfindən təyin edilir.
- Müşayiət edən qüsurların müalicəsi – aortal qapaq, çəpər defektləri və aortanın genişlənməsi əlavə olaraq qiymətləndirilir və lazım olduqda düzəldilir.
Pasiyent nə edə bilər: evdə təzyiqi müntəzəm ölçüb qeyd etmək, duzu məhdudlaşdırmaq, normal çəkini saxlamaq, siqaretdən imtina etmək, fiziki aktivliyi kardioloqla razılaşdırmaq, diş və ağız gigiyenasına diqqət yetirmək (endokardit riskini azaltmaq üçün).
Nə etməmək lazımdır: təzyiq dərmanlarını özbaşına dayandırmaq və ya dəyişmək, ağır güc idmanı ilə həkim icazəsi olmadan məşğul olmaq, uşaqda nəfəs darlığı və əmmə çətinliyini «keçər» deyə gözləmək.
Reabilitasiya
- həyat boyu kardioloq nəzarəti, dövri exokardioqrafiya, KT və ya MRT ilə aortanın və təmir olunan nahiyənin yoxlanılması;
- təzyiqin evdə və həkim qəbulunda müntəzəm ölçülməsi;
- idman yüklərinin kardioloqla razılaşdırılması – aerob yüklər adətən tövsiyə olunur, ağır statik yüklər məhdudlaşdırılır;
- qadınlarda hamiləliyin əvvəlcədən planlaşdırılması və bütün dövr boyu kardioloq və mama-ginekoloq nəzarəti.
Profilaktika
Anadangəlmə qüsurun yaranmasının qarşısını tam almaq mümkün deyil, lakin onu erkən aşkar etmək və ağırlaşmaların qarşısını almaq olar:
- hamiləliyin planlaşdırılması, şəkərli diabet və digər xroniki xəstəliklərin hamiləlikdən əvvəl nəzarəti, dərmanların yalnız həkim təyinatı ilə qəbulu;
- hamiləlik dövründə dölün ürəyinin ultrasəs skrininqi;
- yenidoğulmuşlarda pulsoksimetriya skrininqi və ayaqlarda nəbzin yoxlanılması;
- uşaq və gənclərdə arterial təzyiqin ölçülməsi, gənc yaşda hipertoniyanın səbəbinin axtarılması;
- Terner sindromu olan qızlarda ürəyin müayinəsi;
- müalicədən sonra nəzarət müayinələrinin buraxılmaması.
Hansı həkimə müraciət etməli
Uşaqlarda pediatr və uşaq kardioloqu, böyüklərdə kardioloq. Müalicə ürək-damar cərrahı və ya intervension kardioloq tərəfindən aparılır.
Yadda saxla!
- Gənc insanda yüksək təzyiq həmişə səbəbinin axtarılmasını tələb edir – onlardan biri aortanın koarktasiyasıdır.
- Körpədə əmmə çətinliyi, tez nəfəs, soyuq ayaqlar və süstlük zamanı təcili tibbi yardım lazımdır.
- Əməliyyat və ya stentləmədən sonra da nəzarət müayinələrini buraxmayın.
- Qəfil şiddətli baş ağrısı və ya döş-kürək ağrısı zamanı dərhal 103-ə zəng edin.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Ürək qüsuru
- Hipertenziya
- Beyin damarlarının anevrizması
- Aorta qapağı çatışmazlığı
- Ürək çatışmazlığı
- Miokardın hipertrofiyası
- Endokardit
- Açıq arterial axacaq
- Açıq oval pəncərə
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası
- Ağciyər hipertenziyası
- Ağciyər ödemi
- Ailəvi hiperxolesterinemiya
- Aorta anevrizması
- Aortal stenoz
Faydalı Məqalələr
Anadangəlmə ürək qüsurları
Anadangəlmə ürək qüsurları - ürəyin (o cümlədən onun qapaqlarının, arakəsmələrinin) və iri damarların bətndaxili inkişaf anomaliyalarıdır. Onların tezliyi…
İstiqamət: Kardiologiya
Suallar və cavablar
Erkən yaşda aparılan korreksiyadan sonra təzyiq çox vaxt normallaşır. Lakin bəzi pasiyentlərdə, xüsusən gec müalicə olunanlarda, hipertenziya qalır və dərman müalicəsi tələb olunur.
Bəli. Yüngül daralma uzun illər yalnız yüksək təzyiq ilə özünü göstərə bilər. Qolda və ayaqda təzyiq fərqi və ayaqlarda zəif nəbz diaqnoza işarə edir.
Seçim yaşdan və daralmanın anatomiyasından asılıdır. Yenidoğulmuşlarda və kiçik uşaqlarda adətən cərrahi müalicə üstünlük təşkil edir, böyük uşaq və böyüklərdə isə çox vaxt stentləmə effektiv və az travmatikdir.
Əksər pasiyentlər müalicədən sonra fiziki aktiv həyat sürə bilər. Yükün növü və intensivliyi təzyiqdən, aortanın vəziyyətindən və yüklənmə testinin nəticəsindən asılı olaraq kardioloqla müəyyən edilir; ağır statik yüklər adətən məhdudlaşdırılır.
Bir çox qadın müalicədən sonra hamiləliyi uğurla keçirir. Lakin hamiləlik əvvəlcədən planlaşdırılmalı, aortanın vəziyyəti yoxlanılmalı və bütün dövr boyu kardioloq və mama-ginekoloq nəzarəti olmalıdır.
Bəli, xüsusən körpəlikdə aparılan əməliyyatdan sonra böyümə ilə təkrar daralma mümkündür. Buna görə müntəzəm nəzarət lazımdır; rekoarktasiya adətən balon angioplastika və ya stentləmə ilə uğurla aradan qaldırılır.
Mövzu üzrə məqalələr
Apqar balı: doğuşdan sonrakı ilk qiymətləndirmə nəyi göstərir?
Doğuşdan sonra valideynlər tez-tez “Apqar neçə oldu?” sualını verirlər. Apqar balı yenidoğulmuşun ilk dəqiqələrdəki vəziyyətini təsvir etmək üçün…
İstiqamət: Pediatriya / Ginekologiya
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Piylənmə zamanı arterial hipertoniya və obstruktiv yuxu apnoesi sindromu
Piylənmə ilə xarici tənəffüs funksiyasının bütöv bir sıra pozğunluqları bağlıdır. Artıq bədən çəkisi olan şəxslərdə ağciyər ventilyasiyasına tələbat…
İstiqamət: Kardiologiya / Somnologiya
Arterial hipertoniya
Arterial hipertoniya (AH) – ürəyin və damarların ən geniş yayılmış xəstəliklərindən biridir. Xəstələrin əksəriyyəti müəyyən vaxta qədər xəstə…
İstiqamət: Kardiologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
