Orta otit orta qulaq boşluğunun iltihabi xəstəliyidir. Kəskin orta otit xüsusilə uşaqlarda qulaq ağrısı, qızdırma və eşitmənin müvəqqəti azalması ilə gedə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Orta qulağın iltihabı
Xəstəlik haqqında
Orta otit – əsasən infeksion təbiətli, orta qulağın strukturlarını – timpanik boşluğu və eşitmə borusunun selikli qişasını zədələyən iltihabi xəstəlikdir. Xəstələr güclü ağrılardan əziyyət çəkdikləri üçün onu kifayət qədər ağır keçirirlər. Vaxtında başlanmış düzgün müalicə olmadıqda iltihabi proses orta qulağa qonşu olan orqan və toxumalara keçir – ağırlaşmalar inkişaf edir, xüsusilə labirintit (daxili qulağın iltihabı), mastoidit (məməvari çıxıntının iltihabı), meningit (beyin qişalarının iltihabı) və başqaları.
Əlverişsiz ssenaridən qaçmağa öz sağlamlığına diqqətli münasibət – orta otitin ilk əlamətləri yarandıqda otolarinqoloqun konsultasiyasına gəlmək kömək edəcəkdir.
Orta qulaq otiti bütün yaş qruplarından olan xəstələri zədələyir, lakin uşaqlarda yaşlılara nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu, uşaqlarda ARVİ hallarının tez-tez olması və eşitmə borusunun quruluş xüsusiyyətləri ilə əlaqədardır – o qısadır və işıq keçirən sahəsi böyük deyil, deməli, iltihab burun-udlaqdan timpanik boşluğa asanlıqla yayılır.
Uşaqlarda xəstəlik əsasən kəskin, parlaq simptomatika ilə keçir, yaşlılarda isə yarımkəskin, süst gedişə və prosesin xronik formaya keçməsinə meyllidir.
Xəstəlik cinsdən asılı deyil – kişilər və qadınlar eyni tezlikdə xəstələnirlər.
Səbəbləri
Orta otitin yaranmasında tetikləyici amil infeksiyadır. Bir qayda olaraq, bunlar bakteriyalardır – pnevmokoklar, hemofil çöp, stafilokoklar. Onlar yuxarı tənəffüs yollarının infeksiyaları zamanı qulağın toxumalarına yayıla bilər və daha az hallarda – eşitmə orqanından uzaqda yerləşən infeksiya ocaqlarından. Daha nadir hallarda törədici birbaşa kontakt yolu ilə – baş və ya timpanik pərdə travması zamanı timpanik boşluğa daxil olur.
Təyyarədə uçuş, intensiv suya dalma və burnu təmizləmə orta otitin inkişafında provokasiyaedici amillərə çevrilə bilər, çünki onlar burun-udlaqda təzyiqin əhəmiyyətli dərəcədə artmasına səbəb olur və mikroorqanizmlərin evstaxi borusu vasitəsilə timpanik boşluğa keçməsini asanlaşdırır. Digər risk amilləri:
- xronik tonzillit, rinit, sinusit;
- zəifləmiş immunitet;
- natamam qidalanma;
- avitaminoz;
- burun axması (o cümlədən allergik təbiətli);
- burun arakəsməsinin əyriliyi və burun-qulaq boşluğunun quruluşunun digər xüsusiyyətləri.
Təsnifat
Patoloji prosesin gedişinin xarakterinə görə otit kəskin (qəflətən yaranır, parlaq, ifadəli intoksikasiya və ağrı sindromu ilə keçir) və xronik (kəskinləşmə və remissiya dövrlərinin növbələşməsi ilə xarakterizə olunur, hətta kəskinləşmə zamanı da xəstəliyin klinik mənzərəsi silinmiş olur, iltihab minimal simptomatika ilə keçir) olaraq ayırd edilir.
Bir qulağı zədələyən iltihab birtərəfli, hər ikisini – ikitərəfli adlanır.
Orta otit zamanı patoloji proses bir-birini ardıcıl əvəz edən üç mərhələdə keçir:
- ilkin, yaxud perforasiyaqabağı (iltihabın proqressivləşməsi, timpanik boşluqda irinli kütlələrin toplanması ilə xarakterizə olunur);
- perforasiya (timpanik pərdənin patoloji cırılması və irinin xarici eşitmə keçəcəyinə çıxması anından başlayır);
- reparativ (iltihabi prosesin özbaşına sönməsi və timpanik pərdədəki dəliyin çapıqlaşması ilə xarakterizə olunur).
Klinik mənzərə
Uşaqda və ya yaşlıda kəskin orta otitin əlamətləri qəflətən yaranır: bədən temperaturu febril (38-39°C) göstəricilərə qədər yüksəlir, qulağın dərinliyində atəşvari, pulsasiyaedici ağrı meydana çıxır. Simptomlar getdikcə daha intensiv olur, xəstənin ümumi vəziyyəti tədricən pisləşir. Ağrı çənələrə, gicgah nahiyəsinə və ya ənsəyə irradiasiya edir (ötürülür), öskürək, asqırma, udma zamanı, başı xəstə tərəfə əymək və ya zədələnmiş qulağın üstünə uzanmaq cəhdi zamanı güclənir. Həmçinin xəstə aşağıdakı şikayətləri edə bilər:
- qulaqlarda küy;
- qulağın tutulması hissi;
- eşitmənin zəifləməsi;
- qulaqlardan ifrazat (perforasiya mərhələsində);
- qoxu qavrayışının pisləşməsi;
- baş ağrısı;
- başgicəllənmə;
- ümumi zəiflik, yorğunluq, yuxululuq hissi, tərləmə, ürəkdöyünmə və digər intoksikasiya simptomları.
Orta qulaqda toplanmış irinli kütlələrin təzyiqi altında timpanik pərdə cırıldıqda (perforasiya mərhələsi baş verir) və maye xaricə çıxdıqda, xəstə vəziyyətin xeyli yüngülləşdiyini qeyd edir – qulaqdakı ağrılar o qədər intensiv olmur, intoksikasiya sindromu daha az ifadə olunur. Lakin bu vəziyyət xəstənin sağaldığı demək deyil – timpanik boşluqdakı iltihabi proses davam edir, xəstəlik proqressivləşə, ətraf toxumalara yayıla və ağırlaşmaların inkişafına gətirib çıxara bilər.
Perforasiya mərhələsi təxminən bir həftə davam edir və qulaqdan irin axması dayandıqda, onun reparativ mərhələyə keçdiyini söyləmək olar. Pərdədəki dəlik çapıqlaşır. Əgər onun diametri əvvəlcə kiçik idisə, xəstəliyin simptomları tədricən sönür, xəstənin eşitməsi tam bərpa olunur. Böyük diametrli defektlər özbaşına sağalmağa meylli deyil və ya sağalarkən özündən sonra kobud çapıq deformasiyaları qoyur ki, bunlar da sonradan xəstənin eşitməsinə təsir edir.
Orta otitin qeyri-tipik klinik mənzərəsi olan hallar da rast gəlinir: o, ifadəsiz ağrı sindromu ilə, praktik olaraq intoksikasiyasız keçə bilər; perforasiyaqabağı mərhələ uzana bilər, toplanmış irin isə pərdənin perforasiyası olmadıqda əks istiqamətdə, orta qulaqdan kənara, labirint nahiyəsinə və ya baş beyin toxumalarına doğru çıxa bilər – ağırlaşmalar inkişaf edəcək.
Şəkillərdə əlamətlər
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Otolarinqoloq həkim xəstənin şikayətlərinə böyük diqqət yetirəcək və anamnezin ən kiçik incəliklərini belə nəzərə alacaq. Sonra o, otoskopiya aparacaq – otoskop vasitəsilə qulaq kanalını müayinə edəcək. Bu optik cihaz işıq mənbəyi ilə təchiz olunub ki, bu da həkimə xarici eşitmə keçəcəyini və timpanik pərdəni diqqətlə müayinə etməyə, tədqiq olunan toxumalarda iltihab əlamətlərini aşkar etməyə imkan verir.
- Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün xəstəyə endoskopik müayinə – endoskop vasitəsilə qulağın müayinəsi aparıla bilər.
- Evstaxi borusunun vəziyyətini qiymətləndirmək üçün rinoskopiya aparılır.
- Politzer, Toynbi, Valsalva üsulları ilə eşitmə borularının üfürülməsi LOR həkiminə eşitmə borularının keçiriciliyi dərəcəsini müəyyən etməyə imkan verir ki, bu da sonrakı terapiyanın təyin edilməsi üçün vacibdir.
- İrinli otit zamanı gicgah sümüyünün strukturlarının zədələnməsini müayinə etməyə kompüter tomoqrafiyası kömək edəcək.
- Qulaq ifrazatının (selik, irin, qansız-irinli maye) bakterioloji müayinəsi mütəxəssislərə törədicini müəyyən etmək və adekvat müalicə təyin etmək imkanı verəcək.
Xidmətlər
Müalicə
Əksər hallarda orta otitin müalicəsi konservativdir. Xəstəyə aşağıdakılar təyin oluna bilər:
- antibiotiklər (terapiyanın əvvəlində – geniş spektrli təsir preparatı, gələcəkdə bakterioloji müayinənin nəticəsi nəzərə alınmaqla başqası ilə əvəz oluna bilər);
- dezintoksikasiya terapiyası (əsasən xəstənin ümumi vəziyyəti ağır olduqda stasionar şəraitdə aparılır);
- iltihabəleyhinə və ağrıkəsici təsirli yerli tətbiq üçün damcılar;
- burun üçün damar daraldıcı damcılar;
- antihistamin preparatlar;
- fizioterapevtik metodlar (UYT, elektroforez).
Konservativ müalicə effektiv olmadıqda və ya ilkin olaraq tubootit diaqnozu qoyulduqda terapiyanın vacib komponentinə eşitmə borularının üfürülməsi çevrilir. Bu müalicə üsulu eşitmə borusunun keçiriciliyini bərpa etməyə, hava mübadiləsini normallaşdırmağa, ondan və timpanik boşluqdan mayenin axmasını yaxşılaşdırmağa, həmçinin dərman preparatlarını yeritməyə imkan verir. Üfürmə kateter vasitəsilə və ya xüsusi Politzer ballonu ilə aparıla bilər.
Mürəkkəb hallarda, uzunmüddətli gediş, daxili qulağın və ya beyin qişalarının zədələnmə simptomları olduqda timpanik pərdə açılır – parasentez aparılır. Otolarinqoloq qulağı keyləşdirir və xüsusi iynə ilə deşik açır, lazım gəldikdə – membranın nazik kəsiyini edir, timpanik boşluqdan irinli kütlələri çıxarır, onu antiseptik məhlulla yuyur, antibakterial və/və ya iltihabəleyhinə preparat yeridir.
Reabilitasiya
Vaxtında başlanmış adekvat müalicə şərti ilə kəskin orta otit iki həftə ərzində xəstənin tam sağalması ilə başa çatır. Əgər terapiyaya başlanılmayıbsa, patoloji proses xronik formaya keçə və ya ağırlaşmaların inkişafına gətirib çıxara bilər.
Parasentez keçirmiş xəstələrə gündə bir neçə dəfə qulağı antiseptik məhlulla yumaq, gündəlik eşitmə keçəcəyini təmizləmək və oraya suyun düşməsindən çəkinmək tövsiyə olunacaq. Bir qayda olaraq, timpanik pərdənin bütövlüyü 3-4 həftə ərzində tam bərpa olunur.
Profilaktika
Orta otitin törədicisi kimi müxtəlif mikroorqanizmlər çıxış edə bildiyi üçün onun spesifik profilaktika tədbirləri işlənib hazırlanmamışdır. Bu xəstəliyin inkişaf riskini azaltmaq üçün aşağıdakılara əməl etmək lazımdır:
- yuxarı tənəffüs yollarının infeksion xəstəlikləri olan şəxslərlə təmasdan çəkinmək;
- mövsümi KRVİ dövründə insanların kütləvi toplandığı yerlərə getməmək;
- KRVİ-ni, stomatoloji, somatik patologiyanı vaxtında müalicə etmək;
- əmək və istirahət rejiminə əməl etmək;
- tam dəyərli qidalanmaq;
- aktiv həyat tərzi sürmək.
Yadda saxla!
Böyük iş stajı olan otolarinqoloq kimi deyə bilərəm ki, orta otitli xəstələrin əksəriyyəti uşaqlardır. Bu, uşaq yaşındakı xəstələrin anatomik xüsusiyyətləri ilə əlaqədardır: burun-udlaq selikli qişasının ödemi evstaxi borusunun işıq keçirən sahəsini bağlayır, orta qulaqda hava mübadiləsi pozulur, toplanan sekret bakteriyaların çoxalması üçün əlverişli mühitə çevrilir. Tez-tez bu kateqoriya xəstələrdə qulaq iltihabı bir neçə gün, hətta saat ərzində inkişaf edir və konservativ müalicənin effektiv olacağı anı buraxmaq asandır.
Valideynlər ARVİ keçirən uşaqların vəziyyətini diqqətlə izləməlidirlər ki, orta otitin ilk simptomlarını vaxtında müşahidə etsinlər, əgər onlar yaranarsa, dərhal otolarinqoloqdan kömək istəsinlər. Bu yanaşma kiçik xəstənin vəziyyətini tez yüngülləşdirməyə və ağırlaşmaların inkişafından qaçmağa kömək edəcək.
Əlaqəli Xəstəliklər
Faydalı Məqalələr
Kəskin kataral orta otit
Orta qulağın kəskin iltihabı təbil boşluğu ilə məhdudlaşmır, eşitmə borusunu və məməyəbənzər çıxıntının xanalarını, yəni orta qulağın bütün…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin səbəbi və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Apqar balı: doğuşdan sonrakı ilk qiymətləndirmə nəyi göstərir?
Doğuşdan sonra valideynlər tez-tez “Apqar neçə oldu?” sualını verirlər. Apqar balı yenidoğulmuşun ilk dəqiqələrdəki vəziyyətini təsvir etmək üçün…
İstiqamət: Pediatriya / Ginekologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
